Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

In de operatiekamer gelden de wetten van de jungle

Samenleving

Joep Engels

Een operatie in de Sint Maartenskliniek in Woerden © AD

Bij conflicten in de OK is het vaak de hoogste in rang die afgeeft op een lager geplaatste. Net als bij andere primaten.

In de operatiekamer gelden de wetten van de jungle. Artsen en verplegers werken op dezelfde manier samen als primaten. En ook in hun ruzies herken je de apenrots. De man-vrouwverhouding speelt een grote rol, ontdekten biologen.

Lees verder na de advertentie

Het conflict ligt er op de loer. Op de OK werkt een team specialisten intensief en soms urenlang samen aan een complexe taak en dat is een aanslag op de zenuwen. Elk ziekenhuis heeft zijn verhalen van personeel dat elkaar de huid volscheldt, artsen die verpleegkundigen kleineren of chirurgen die smijten met operatiemessen. "Als ziekenhuizen zulke kwesties onderzoeken, leggen ze iedereen vragenlijsten voor. Maar de antwoorden zijn notoir onbetrouwbaar", vertelde de primatoloog Frans de Waal vorig jaar in het tv-programma 'Zomergasten'. "Iedereen pleit zichzelf natuurlijk vrij."

Dieren werken wel samen, sommige gaan bijvoorbeeld in groepen op jacht, maar dat zijn altijd alleen mannetjes of alleen vrouwtjes

Om die reden heeft De Waal bedacht om het groepsproces in de operatiekamers te bestuderen volgens de methodes uit de gedragsbiologie. Dat wil zeggen, observeren en alle interacties classificeren en turven. Daarbij letten ze vooral op de man-vrouw-verhouding en de invloed daarvan op het ontstaan van samenwerking of ruzie. Want, schrijft hij in het vakblad PNAS, zo'n gemengd team is heel ongewoon in de natuur. Dieren werken wel samen, sommige gaan bijvoorbeeld in groepen op jacht, maar dat zijn altijd alleen mannetjes of alleen vrouwtjes. Ook de vroege mens hield zich aan die scheiding der seksen.

Eén van de lessen uit al het gedragsonderzoek bij dieren is dat ook rivaliteiten binnen de geslachten worden uitgevochten. Mannen boksen tegen anderen mannen op, vrouwen proberen andere vrouwen in de hiërarchie voorbij te streven. Status geldt vooral binnen de sekse.

Kletspraatjes

De biologen volgden tweehonderd operaties in drie ziekenhuizen in en rond Atlanta, en turfden meer dan zesduizend interacties. Dat betrof niet alleen technische communicatie over de operatie. Integendeel, de meeste gesprekken gingen over elkaars privéleven of actuele kwesties. De biologen noteerden gezellige kletspraatjes, grapjes of leerzame instructies, maar ook scheldpartijen, botte opmerkingen of pesterijen.

Pikorde

Meestal gaat het gesmeerd in de OK, concluderen ze, ook al wisselen de teams vaak van samenstelling zodat iedereen telkens opnieuw zijn positie moet veroveren. Maar ontstaan er conflicten, dan verlopen ze volgens de pikorde. In vier van de vijf conflicten is het de verantwoordelijke chirurg die neerbuigend doet, en dan meestal tegenover iemand die een paar rangen lager staat, een verpleegkundige bijvoorbeeld. Daarnaast wordt in gemengde teams beter samengewerkt. Als één geslacht domineert, en dat geldt vooral voor mannen, dan wordt er veel geruzied.

Ten slotte: als de verantwoordelijke chirurg van een ander geslacht is dan de meerderheid van het team, zijn er minder ruzies. Dat kennen we ook uit het dierenrijk, schrijft De Waal. Mannen en vrouwen zijn ten opzichte van elkaar vaker galant en solidair, terwijl ze onderling bekvechten. Bij de samenstelling van een OK-team is het dus niet alleen van belang om op technische vaardigheden te letten, maar ook op ons verleden als sociale primaat.

Lees ook:

Recensie Zomergasten: Frans de Waal kwam tijd tekort

De wereldberoemde bioloog en apenonderzoeker liet zien hoe eenvoudig het wordt om onze eigen soort beter te begrijpen door dierlijk gedrag te bestuderen

Beter inzicht in effect behandeling moet patiënt helpen

Er komt 70 miljoen euro voor experimenten die inzichtelijk maken wat een behandeling betekent voor de levenskwaliteit.

Breng herstelproces na operatie in kaart

Als het herstelproces na een operatie in kaart wordt gebracht, kan dat worden gebruikt om effectiever voorlichting te geven, stelt Noks Nauta, arts (niet praktiserend), psycholoog en (soms) patiënt.

Deel dit artikel

Dieren werken wel samen, sommige gaan bijvoorbeeld in groepen op jacht, maar dat zijn altijd alleen mannetjes of alleen vrouwtjes