Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

In de meeste verpleeghuizen is nauwelijks iets veranderd. Heeft dat te maken met grootschaligheid?

Samenleving

Bert Keizer

Bert Keizer © Trouw
Column

Een collega mailde: ‘Je zei geloof ik toen: als over twee jaar door de actie en het geld van Borst iets verbeterd is, eet ik mijn hoed op’. Kennelijk zei ik dit bij het verschijnen van het manifest opgesteld door Carin Gaemers en Hugo Borst: ‘Scherp op ouderenzorg’.

Bij deze flinke bewering moet enige kinnesinne meegespeeld hebben, want pleitte ik niet reeds vele jaren vruchteloos voor een ommezwaai die zij in een paar weken bewerkstelligden? Was er door hun actie niet een warme golf ontstaan in ons ganse volk die eindigde in een grande finale toen de voltallige Tweede Kamer op de rand van tranen twee miljard euro aan de verpleeghuissector gaf?

Lees verder na de advertentie
Bij een meerderheid van de zorg­in­stel­lin­gen ondermijnen beslissingen van bovenaf de deskundigheid en het moreel kompas van zorg­me­de­wer­kers. Die worden vervolgens ongelukkig

Bij dergelijke verhoopte omwentelingen moet ik altijd denken aan dokter Meinsma (1923-2008), die al in 1965 begon met zijn antirookcampagne. Hij had alle onthutsende feiten over roken aan zijn kant. Meinsma ageerde jarenlang in zalen, in kranten, voor radio en tv, maar iedereen pafte gewoon door. Uiteindelijk gooide hij de handdoek in de ring en dacht: bekijk het dan ook maar’.

Schijnbeweging

Zes maanden later begon een groepje health food nuts in Californië met het afschuwelijke ‘joggen’ in het kader van een nu niet meer weg te bombarderen obsessie met ‘gezond leven’. En in een paar jaar was roken net zo vies als een scheet laten. Ja, de menselijke natuur.

Gaemers en Borst hielden vorige week de Socrates-lezing waarin ze ­terugblikten op hun initiatief. Borst ­begon met een schijnbeweging die vrijwel de hele zaal deed struikelen. Hij ­begon over een beroemd standbeeld van Socrates, ‘U kent het wel, waar hij met zijn vuist omhoog in de lucht wijst’, en iedereen dacht: wat kletst hij nou? Maar hij bracht een eerbetoon aan Socrates, de Braziliaanse voetballer die ook politiek actief was.

Over de gevolgen van hun manifest stellen zij echter: “In het merendeel van de verpleeghuizen is nauwelijks iets veranderd.” En ze proberen een ­diagnostische exercitie om te ontdekken hoe dit nou precies zit.

Menselijke maat

Management in non-profitorganisaties (verpleeghuis, ziekenhuis, politie, onderwijs, thuiszorg) is verworden tot een lichtelijk manische vorm van geregimenteerde achterdocht die in leven wordt gehouden door een bestuurdersklasse die voornamelijk in spreadsheets denkt. Men is de menselijke maat kwijt. “Bij een meerderheid van de zorginstellingen ondermijnen beslissingen van bovenaf de deskundigheid en het moreel kompas van zorgmedewerkers. Die worden vervolgens ongelukkig.”

De bestuurders zijn veelal neoliberale types die praten, denken en poseren alsof een zorginstituut een onderdeel is van de Zuidas. Het zijn overigens mensen die het binnen die Zuidas nu juist niet zouden redden, maar daarover een andere keer. Een van die Zuidasneigingen is het vervloekte fuseren. Grootschaligheid, geweldig! En reken maar dat die doorberekend wordt in het salaris van de sluwste intrigant. 

Er doen allerlei kletspraatjes de ronde over de zegen van grotere organisaties. Het inkopen van andijvie, wondgaas en jodium zou veel goedkoper zijn. Werving en selectie van nieuwe personeelsleden zou efficiënter zijn en bakken met geld opleveren. Bedrijfskundigen hebben in meerdere onderzoeken aangetoond dat dit ongefundeerd ­gezwets is.

Bonus

Maar ik kan u enkele gevolgen van grootschaligheid noemen die wél ­onomstotelijk vaststaan. Daar is allereerst het salaris in de top. De Balkenendenorm? Geen probleem, daar fiets je met gemak omheen door een bonussysteem.

Bonussysteem? De directeur van een verpleeghuis krijgt bijvoorbeeld 169.000 euro (dat is heel gewoon, hoor) en daarnaast een bonus van 18.000 ­euro. Dat krijgt hij (ja, meestal hij) ­onder een of andere mallotige voorwaarde, bijvoorbeeld: als alle dakgoten er nog aan zitten. Fuseren houdt meteen op als de betrokken bestuurders daardoor 1 procent in inkomen achteruit zouden gaan.

Een tweede veel ernstiger gevolg: in een mega-organisatie is het contact tussen de top en de werkvloer per definitie naar de ratsmodee. Men heeft over en weer geen idee meer wat de ander ­eigenlijk bezielt. De werkvloer lijdt daar onder, acuut onontkoombaar en dagelijks. De top merkt niks tijdens het vergaderen.

Gaemers en Borst komen op dit punt met een briljante want haalbare suggestie. “De politiek zou geweldig kunnen helpen door grootschaligheid in de zorg te verbieden.” U lacht, want dat kan de politiek helemaal niet? Ja dan weet ik het ook niet meer.

Bert Keizer is filosoof en arts bij de Levenstaal eindekliniek. Voor Trouw schrijft hij wekelijks een column over zorg, filosofie, en de raakvlakken daartussen.

Deel dit artikel

Bij een meerderheid van de zorg­in­stel­lin­gen ondermijnen beslissingen van bovenaf de deskundigheid en het moreel kompas van zorg­me­de­wer­kers. Die worden vervolgens ongelukkig