Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Ik heb nog nooit een tekst gelezen waarin de schoonheid precies getroffen werd

Samenleving

Rob Schouten

Rob Schouten © Maartje Geels
COLUMN

De crisis is voorbij, en ook de crisis bij het Nederlands elftal, dat laatste zelfs als bij toverslag. Nu de zwartepietendiscussie nog en we zijn weer een gelukkig volk dat kan genieten.

Ik loop de laatste dagen veel door het Vondelpark, prachtige herfstkleuren, schitterende doorkijkjes. Kitscherig natuurlijk maar echte kitsch ontstaat pas als je er een foto, zoals de talloze toeristen, of een schilderij van maakt; wat we in de kunst kitsch noemen, is in werkelijkheid prachtig. Nederland is een mooi en vredig land, zelfs in Amsterdam.

Lees verder na de advertentie

Mijn computer schotelt me als beginscherm steeds wisselende, maar steeds betoverende landschappen voor, vandaag kijk ik naar weergaloze bergen uit de Chinese provincie Yangshuo: ja, daar moet ik nodig heen. Ook de aarde is prachtig. Ik vraag me weleens af waarom we de dingen om ons heen mooi of lelijk vinden, wat die normen precies in ons heeft genesteld, hoe antropomorf onze bevindingen eigenlijk zijn, maar vandaag ben ik bereid gewoon te genieten.

Het is intussen enigszins verdacht geworden als je vrouwelijke borsten of een mannelijke tors al te mooi gaat vinden

Immanuel Kant opperde dat de schoonheidservaring universeel is maar van die gedachte zijn we intussen wel afgestapt, geloof ik. Samen met je geliefde naar een zonsondergang kijken voelt anders dan wanneer je dezelfde zonsondergang in een file naar huis ziet en in Mongolië vinden ze andere dingen mooi dan bij ons. Ook de gedachte van de oude Pythagoreeërs dat schoonheid iets met harmonie en evenwicht te maken had, of die van Leibnitz dat we tijdens onze schoonheidservaring eigenlijk onbewust verhoudingen zitten te berekenen, wordt niet algemeen meer omhelsd.

L’art pour l’art

De bioloog Frans Ellenbroek schreef dat gevoel voor het schone biologisch verankerd is, dieren ervaren het ook maar dan ten dienste van de voortplanting, vandaar de protserige uitsloverij van, vaak mannelijke, dieren om hun vrouwtjes te paaien. Wij met ons grote brein hebben er vervolgens een nutteloze bezigheid van gemaakt: 'l'art pour l'art'. Zou best eens zo kunnen zijn.

Het is intussen enigszins verdacht geworden als je vrouwelijke borsten of een mannelijke tors al te mooi gaat vinden, dan lijk je nog te veel op de dieren (#MeToo is op die manier een typische trede naar een wat hogere beschaving, een afrekening met onze animale smaak - ben benieuwd welke kant het verder opgaat), maar een schilderij waarop datzelfde te zien is, mag juist wel.

Zodra de schoonheidservaring zelf voorbij is, begin je erover na te denken: wat heb ik nu eigenlijk gezien? Waarom vond ik het mooi? De sprakeloosheid maakt plaats voor gedachten, woorden. We moeten er iets mee, anders blijft het zo in de lucht zweven, precies dat wat het eigenlijk doet. Maar het lukt niet, ik heb nog nooit een tekst gelezen waarin de schoonheid van een landschap, een schilderij of een muziekstuk, precies getroffen werd. Het is altijd een te rationele of te emotionele vertaling van iets wat zich niet laat vangen, zelfs die koperkleurige en gele bomen in het Vondelpark met de kerktoren van de Vondelkerk er doorheen schemerend. Gewoonweg schitterend.

Eerdere columns van Rob Schouten leest u hier.

Lees ook:

De klok van onze jeugd lijkt ­voorgoed stil te staan

‘Ja, in de jeugd zijn de dingen het ergst’, schreef Vestdijk die het als nerd en ­laatbloeier weten kon. Je loopt maar te broeden en komt niet uit de verf. Je jeugd, die van een enkeling (Jezus, Mozart, Anne Frank – ze stierven allemaal jong) uitgezonderd, behelst de duistere en onvoorspelbare voorgeschiedenis van wat er allemaal nog komen moet.

Deel dit artikel

Het is intussen enigszins verdacht geworden als je vrouwelijke borsten of een mannelijke tors al te mooi gaat vinden