Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Hoe maak je een wereldburger van een kind?

Samenleving

Gerrit-Jan KleinJan

© Studio Vonq

Scholen worstelen met het thema burgerschap. Sommige lukt het wel. Met hulp van Unesco leren ze de leerlingen ‘wereldburger’ te worden. Is dit een oplossing? ‘Unesco-scholen propageren het verhaal van de jaren negentig’.

Hoe werkt democratie in Nederland en daarbuiten? Hoe denken mensen in andere landen? Hoe draag jij bij aan de samenleving? Het zijn dit soort vragen waarover Dagmar en Julia, beide zijn 17 jaar en zitten in 6-vwo, graag nadenken. In de mediatheek van het Erfgooiers College, hun middelbare school in Huizen, vertellen de meisjes dat ze al een paar keer hebben meegedaan aan Munesco, een simulatie van internationaal diplomatiek overleg met Nederlandse en Vlaamse scholen. 

Lees verder na de advertentie

Ook hun school stuurt leerlingen, stellen Dagmar en Julia tevreden vast. “Wij vinden politiek erg leuk, en dit soort dingen stimuleren enorm”, zegt Julia. Dit jaar zijn ze ook weer van de partij. “Je leert je inleven in verschillen landen, belangen en standpunten”, vult Dagmar aan. “Veel van wat ik op deze school heb geleerd komt juist door dit soort extra projecten.”

Als 5-vwo niet weet wie Boris Johnson is, moet je een extra stap zetten om het belang van kennis van zaken buiten Nederland te onderstrepen

Reinier Mudde, docent

Burgerschap – want daarvan maakt het politieke scholierenspel deel uit – is een thema waar veel scholen mee tobben. Veel scholen doen ‘iets’ met burgerschap, maar de manier waarop ze aandacht besteden aan democratie, omgaan met elkaar en vrijheid is al jaren onder de maat (zie kader).

Toch heeft niet elke school er moeite mee. Een groep van zo’n vijftig zogeheten Unesco-scholen in Nederland besteedt wel veel en gericht aandacht aan burgerschap. Daarbij gaat het over meer dan enkel Nederland. De hele wereld wordt erbij betrokken. Scholen met het Unesco-stempel proberen sinds een jaar of tien de uitgangspunten van de in cultuur en onderwijs gespecialiseerde organisatie van de Verenigde Naties, binnen en buiten de lessen als richtsnoer te gebruiken. Zaken als wereldwijde verbondenheid, intercultureel leren en duurzaamheid moeten daarbij in vakken als aardrijkskunde, Engels, geschiedenis of gym terugkeren.

Pragmatische keuze

Het Erfgooiers College is zo’n Unesco-school waar wereldburgerschap een rol speelt in het klaslokaal. Terwijl Dagmar en Julia wegsnellen naar een volgend lesuur, wandelt leraar geschiedenis en maatschappijleer Reinier Mudde de mediatheek binnen. Het is deels een pragmatische keuze geweest om de aanpak van Unesco te omarmen, zegt hij. “Natuurlijk, vorming is belangrijk, maar dat is niet het enige. Je wilt je als school toch onderscheiden. Het Unesco-predikaat is zo’n manier.” 

De middelbare school, vervolgt hij, probeerde altijd al vorm te geven aan maatschappelijke betrokkenheid. Zo maakt de school al jaren werk van maatschappelijke stages en worden er met Kerstmis kaarten voor Amnesty International geschreven. Wereldburgerschap is daar als extra laag aan toegevoegd.

Werkweek

Mudde geeft een voorbeeld van de manier waarop zijn school te werk gaat. “Een werkweek naar het buitenland was vroeger vooral dingen bekijken. Nu is het ook de bedoeling dat de scholieren echt in contact komen met de cultuur, bijvoorbeeld door ter plekke taallessen te volgen en contact te maken met de mensen in het land.” Ook werkt de school van Mudde samen met scholen in Aken en Lille. “Daar heb je scholen waar ze in de bovenbouw Nederlands leren. Vooraf schrijven de leerlingen van onze school brieven in het Duits of Frans en de kinderen van die scholen in het Nederlands. Een tijdje later is er een uitwisseling, zodat ze hun leeftijdsgenoten in het echt zien.”

“De wereld houdt niet op bij de grenzen van Nederland”, zegt Jan van den Akker die lid is van Unesco-commissie die over onderwijs gaat. Ook is hij hoogleraar onderwijskunde aan de Technische Universiteit Twente. Hij legt uit dat de integratie van het internationale perspectief in vakken en bij schoolprojecten moet leiden tot leerlingen die zich bewust zijn van hun positie in de wereld. “We zijn nu eenmaal een geglobaliseerde wereld. Economie is mondiaal, ook milieuproblemen houden niet op bij de grens.”

Kosmopolitisme

Niet iedereen staat te juichen bij dit soort opvattingen. “Dit idee van kosmopolitisme lijkt me een zeer ideologische, zeer eenzijdige invulling”, zegt Ad Verbrugge, filosoof aan de Vrije Universiteit in Amsterdam en voorzitter van Beter Onderwijs Nederland, een denktank die zich zorgen maakt over de kwaliteit van het Nederlandse onderwijs. “Het is alsof je politieke theorie door Marx laat geven.” Verbrugge ageert al jaren tegen de in zijn optiek doorgeslagen vernieuwingsdrift in het onderwijs. Zijn organisatie was afgelopen zomer in het nieuws vanwege een (verloren) rechtszaak tegen de verengelsing in het hoger onderwijs.

Verbrugge legt uit wat hij niet goed vindt. “Natuurlijk, het lijkt me meer dan logisch dat je kinderen leert dat ze op de wereld rekening moeten houden met elkaar. Maar wereldburgerschap gaat nog een stap verder. Enkel de nadruk op wereldburgerschap is eenzijdig. Je hebt naast kosmopolitisme ook meer en meer te maken met lokalisme, dat mis ik in deze aanpak.” 

Verbrugge vindt dat de Unesco-scholen ‘het verhaal van de jaren negentig’ propageren, de periode waarin de liberale democratie wereldwijd leek te zegevieren. “De wereld zit niet meer zo in elkaar. Kijk naar de brexit, kijk naar Trump, kijk naar wat er gebeurt in Oost-Europa. De wereld wordt veel bilateraler, dáár moet je leerlingen op voorbereiden.”

Van den Akker kent de kritiek op de Unesco-aanpak. Hij zucht: “Het is een schijntegenstelling die wordt gecreëerd. De critici benaderen het veel te ideologisch, waarbij opmerkelijk genoeg kosmopolitisme als een scheldwoord wordt gebruikt. Volgens mij is het gewoon een gegeven: de wereld globaliseert.”

Tegelijkertijd ziet Van den Akker ook dat de spanningen in de wereld toenemen. “Maar dan geloof ik dat juist het belang toeneemt van wereldburgerschap. Je moet op de een of andere manier met elkaar in gesprek blijven om conflicten te voorkomen. Dat begint al op school met snappen hoe anderen denken en begrijpen wat anderen beweegt.”

Extra laag

In de mediatheek van het Erfgooiers College schudt docent Reinier Mudde zijn hoofd als hij hoort van de kritiek. Wereldburgerschap is vooralsnog een éxtra laag bovenop het gewone pakket aan lessen over de mores in de Nederlandse samenleving, stelt hij. “Nederland staat voorop, ook op deze school. Voor de meeste leerlingen zal de gemeentepolitiek een belangrijker realiteit worden dan de beïnvloeding van internationale besluiten.”

In zijn klassen merkt Mudde dat de leerlingen ook nog wel aardig op de hoogte zijn van het reilen en zeilen van de landelijke politiek. Voor Europa is dat al een ander verhaal, laat staan de rest van de wereld. Mudde: “Ik merkte laatst bijvoorbeeld dat 5-vwo niet weet wie Boris Johnson is. Je zult dus als school een extra stap moeten zetten om het belang van kennis van zaken buiten Nederland te onderstrepen. Dáárom doen wij aan wereldburgerschap.”

De keerzijde

Mudde en zijn collega’s werken hard aan het verder aanhalen van de banden met gelijkgestemde scholen in het buitenland. Zo zijn er plannen om met de leerlingen naar Ierland te gaan. “We willen daarmee een sportuitwisseling organiseren.”

Op die manier, zegt Mudde, snijdt het mes aan meerdere kanten: kinderen leren spelenderwijs een taal, dompelen zich onder in een andere cultuur en de school komt er ook nog eens goed op te staan.

Toch ziet Mudde wel een andere keerzijde van een internationale aanpak. In de praktijk slaan veel activiteiten, die meestal vrijwillig zijn, vooral aan bij vwo’ers. “Voor veel leerlingen van de mavo is het toch een beetje maf om iets voor school te doen in de vrije tijd.” En er is nog iets: “Die grote internationale projecten leveren een enorme papierwinkel op”.

Lees ook: 

De overheid moet helderder formuleren wat ze van het onderwijs verwacht

Het belang van de individuele leerling of school dreigt belangrijker te worden dan het maatschappelijk belang van onderwijs, meent de Onderwijsinspectie. 

Deel dit artikel

Als 5-vwo niet weet wie Boris Johnson is, moet je een extra stap zetten om het belang van kennis van zaken buiten Nederland te onderstrepen

Reinier Mudde, docent