Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Hoe kweek je empathie bij je kind?

Samenleving

Maaike Bezemer

© Fadi Nadrous
Opvoedvraag

Een andere leerling helpen, is dat te veel gevraagd voor een elfjarige?

Kan mijn zoon leren zich sociaal te gedragen?, vraagt een vader. De jongen (11) heeft een klasgenote die bij haar oma woont. "Een oudere vrouw die de verzorging aankan, maar weinig doet aan de ondersteuning voor school. Als er thuis moet worden geleerd voor een toets, haalt het meisje meestal een dikke onvoldoende. Als de kinderen iets moeten meenemen voor een project, dan heeft zij het vaak niet bij zich."

Lees verder na de advertentie

De zoon kan prima met haar opschieten, ze komt weleens spelen. "Ik zou het fijn vinden als hij haar helpt met leren", schrijft vader. "Als ze afspreken, probeer ik mijn zoon zover te krijgen dat ze dan eerst iets voor school doen en dan pas gaan spelen." 

Maar zoon heeft daar geen zin in: "Ze komt hier als mijn vriendin, niet om huiswerk te doen", reageert die. Vader ergert zich. "Ik vind hem weinig sociaal, ik wil hem leren dat hij iets voor anderen moet doen. Of is dat te veel gevraagd voor een basisschoolleerling?"

Misschien schat de jongen juist goed in dat het meisje liever wil spelen als ze bij hem is

Jolien van der Graaff, pedagoog Universiteit Utrecht

Zelfs peuters

Pedagoog Jolien van der Graaff doet empathieonderzoek aan de Universiteit van Utrecht. Te jong is de jongen volgens haar zeker niet. Empathie omvat verschillende processen, legt ze uit. Het meevoelen met een ander én het begrijpen van het perspectief van de ander. Met name die eerste, meer emotionele kant, ontwikkelt zich al vroeg. "Zelfs peuters kunnen het al zielig vinden als iemand zich pijn doet. En medeleven tonen."

De tweede, meer cognitieve kant, heeft een langer ontwikkelingspad. In de peuter- en kleutertijd kunnen kinderen al rollenspellen doen. Daarna wordt het begrijpen van andermans perspectief steeds geavanceerder. Zo tussen de tien en de vijftien jaar leren kinderen verder te kijken dan de directe situatie. 

Van der Graaff: "Ze zien dat levensomstandigheden invloed hebben op gevoelens en gedachten. Als deze zoon begrijpt dat het meisje er qua schoolwerk alleen voor staat, dan kan hij empathisch zijn en dat kan hem motiveren haar te helpen."

 De reactie van de zoon is volgens haar niet per se asociaal, zoals vader die classificeert. "Misschien schat de jongen juist goed in dat het meisje liever wil spelen als ze bij hem is."

Ingebakken

Kinderen moeten het zelf willen en ze moeten de verantwoordelijkheid aankunnen, zegt Melek Usta. Maar haar ervaring is dat peer coaching - zo heet het als een leerling een andere leerling helpt - voor bijna iedereen werkt. Usta is eigenaar van Peer2Peer, een organisatie die scholen ondersteunt in het koppelen van scholieren. Mbo'ers die vluchtelingenkinderen begeleiden als maatje. Of ouderejaars die brugklassers wegwijs maken op hun nieuwe school. Of een bovenbouwleerling die een onderbouwer uitleg geeft over een vak.

Deze vader kan dat laten zien door zelf vrienden en familie te helpen als dat nodig is

Melek Usta, eigenaar Peer2Peer

Op sommige basisscholen is het ingebakken dat leerlingen elkaar helpen met lezen en rekenen, in het montessori- en jenaplanonderwijs bijvoorbeeld. Usta zou graag zien dat het overal gebeurt. In Australië en de Verenigde Staten is peer coaching beproefd en bemeten. "Peer coaching maakt scholen sociaal veiliger. Er is minder pestgedrag."

De kinderen zelf worden er ook beter van. Usta: "Aan een leeftijdsgenoot durf je eerder iets te vragen. En je geeft het eerder toe als je de uitleg nog niet helemaal snapt." 

Cadeautje

Maar ook de helper groeit. "Een ander helpen is een van de mooiste cadeautjes die je jezelf kunt geven", zegt Usta. "Je krijgt meer zelfvertrouwen en wordt sociaal sterker." Leerlingen die elkaar helpen met schoolwerk, doen volgens Usta allerlei vaardigheden op. "Zoals samenwerken, overleggen over een oplossing, op een vriendelijke manier feedback geven." 

Lesstof uitleggen vergt enige didactische vaardigheden, maar op de basisschool voorziet Usta geen problemen. "De stof is nog basaal. Ik hoor juist vaak dat kinderen eindelijk snappen wat ze moeten doen, omdat een leeftijdsgenoot dezelfde woorden gebruikt."

Ook al ondersteunt Usta vooral middelbare en mbo-scholen, ze vindt het net zo belangrijk dat ouders sociaal gedrag voorleven. "Kinderen moeten jong leren dat ze iets voor een ander kunnen betekenen. Deze vader kan dat laten zien door zelf vrienden en familie te helpen als dat nodig is. En er met zijn zoon over praten." 

Vader heeft invloed, verzekert onderzoeker Jolien van der Graaff: "Kinderen die een goede band hebben met hun ouders, die thuis op een fijne manier met elkaar omgaan, vertonen vaker sociaal gedrag."

Lastige pubers, dreinende tieners of krijsende kleuters? Elke week behandelt Trouw een opvoedvraag van lezers. Zelf een kwestie indienen? Mail naar opvoedvraag@trouw.nl

Deel dit artikel

Misschien schat de jongen juist goed in dat het meisje liever wil spelen als ze bij hem is

Jolien van der Graaff, pedagoog Universiteit Utrecht

Deze vader kan dat laten zien door zelf vrienden en familie te helpen als dat nodig is

Melek Usta, eigenaar Peer2Peer