Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Hoe een school worstelt met de zelfdoding van een leerling

Home

Maaike Bezemer

Grotius college in Heerlen waar scholier Tharukshan Selvam op 8 januari zelfmoord pleegde. © Merlin Daleman
Reconstructie

De familie van de vijftienjarige leerling die begin dit jaar een einde maakte aan zijn leven, beschuldigde de school van nalatigheid. Het Heerlense Grotiuscollege kreeg een storm van kritiek te verwerken. Jeugdinspectie onderzocht of de school voldoende heeft gedaan om de jongen te helpen.

Het is een kort handgeschreven briefje van acht regels dat begin dit jaar rondgaat op Facebook. ‘My dream was vloging on YouTube and singing and have a nice life with my family, but it can’t’, staat er in zwarte letters op een pagina uit een schoolschrift. Afzender is Tharukshan, volgens mensen die hem kennen een vrolijke, creatieve mavo-leerling. Graag op zijn school in Heerlen, altijd in voor een praatje, net als elke puber druk in de weer met zijn telefoon en sociale media. In de eerste week van het jaar brengt hij zichzelf om het leven.

Lees verder na de advertentie

Waar een zelfdoding doorgaans niet in de kranten komt, was de dood van de 15-jarige Tharukshan in januari groot nieuws. Al snel meldde zijn familie, die zijn afscheidsbriefje online deelde, dat er sprake was van pestgedrag op school. Zijn zus postte een lange brief op Facebook waarin ze vertelde hoe klasgenoten profiteerden van zijn vakantiebaantje, tot de familie het doorkreeg en zijn pinpas inhield. Toen begon het pesten. De school heeft te weinig gedaan om het te stoppen, schreef de zus.

De samenwerkende jeugdinspecties presenteerden deze week hun rapport over de gang van zaken voorafgaand aan de zelfdoding. Het document biedt geen inzicht in het waarom van Tharukshans dood; de inspecties zeggen niet in hoeverre pesten een rol speelde, of slechte cijfers, of andere worstelingen van de jongen. Daarover had waarschijnlijk alleen hijzelf duidelijkheid kunnen verschaffen. Zijn afscheidsbriefje gaf geen uitsluitsel.

De algemene conclusie van de inspecties luidt dat individuele professionals intensieve inspanningen hebben verricht om Tharukshans problemen op te lossen. Maar school en zorgaanbieders wisten niet van elkaar wat er allemaal speelde. Ze controleerden niet bij elkaar of verwijzingen daadwerkelijk tot specialistische hulp leidden. Er was nauwelijks contact met de ouders. Tegelijk maakt de inspectie een voorbehoud: zelfs al hadden partijen anders gehandeld, dan is het onzeker of ze de suïcide hadden kunnen voorkomen.

Tekst loopt door onder afbeelding

Grotius college in Heerlen waar scholier Tharukshan Selvam op 8 januari zelfmoord pleegde. © Merlin Daleman

Twee werelden

Meteen al in het eerste schooljaar zijn er zorgen bij de mentor over de slechte cijfers van Tharukshan. Hij dreigt de mavo-opleiding te moeten verlaten. Eind 2015 komt er een gesprek met moeder, zus en de jongen zelf, gevolgd door een training studievaardigheden en een programma voor leerlingen met een taalachterstand - de familie van Tharukshan is in 2011 uit Sri Lanka naar Nederland gevlucht. In juni vertelt een vriendin aan een vertrouwenspersoon op school dat het thuis bij Tharukshan niet goed gaat en dat hij daarom slechte cijfers haalt. Tharukshan zegt tegen school het tegenovergestelde. Hij werkt hard en gaat als bespreekgeval over naar klas twee.

Als school meer contact had gehad met de ouders en meer wist over de gezinssituatie, had ze de slechte cijfers misschien eerder in verband gebracht met onderliggende oorzaken, zegt de inspectie. De school keek vooral naar de prestaties, te weinig naar zijn opvoedsituatie of emotionele toestand. De school had meer rekening moeten houden met de migratieachtergrond van de jongen. Migrantenkinderen groeien op in verschillende culturen die niet altijd goed op elkaar aansluiten, aldus de inspectie. “Daardoor kunnen zij ongewild tussen twee werelden komen te staan. Dat kan bij kinderen en hun ouders tot verwarring en onzekerheid leiden.”

Suïcidepoging

Halverwege het tweede schooljaar, eind vorig jaar, trekt een medeleerling de maatschappelijk werker op school aan de mouw. Tharukshan heeft ruzie met drie vriendinnen. Online is dat uitgelopen op het delen van intieme geheimen, die ook weer met de klas zijn gedeeld. Tharukshan heeft een account aangemaakt onder een verzonnen naam en de vriend van een van de meisjes benaderd. De klas lijkt zich tegen hem te keren.

Als de politie begin december meldt dat de jongen een suïcide-poging heeft gedaan, voeren de zorgcoördinator en een collega gesprekken met Tharukshan. Ook apart met de drie meisjes en met de vier klasgenoten tegelijk. Er wordt meer duidelijk. Tharukshan heeft veel geld uitgegeven. Hij gaat met klasgenoten naar McDonald’s, koopt make-up, gekleurde lenzen en heel dure cadeaus voor de vriendinnen. Op school en met de klas worden duidelijke afspraken gemaakt om te voorkomen dat leerlingen elkaar online nog lastig vallen. De vriendschap is over.

Niet veel later hoort het zorgteam via een goede vriendin van Tharukshan dat hij een bericht heeft gestuurd dat hij het niet waard is om te leven. Een zorgmedewerker vraagt de jongen ernaar, maar hij doet het af als een grapje. Als ze doorvraagt, ook naar eventuele culturele factoren, slaat hij dicht.

Afscheidsbriefjes

De politie meldt de zelfmoordpoging ook bij jeugdzorgwerkers en huisarts. Een medewerker van het gemeentelijk expertiseteam spreekt op 7 december thuis met Tharukshan en zijn familie. Het team heeft contact met de praktijkondersteuner van de huisarts. De problemen worden niet als acuut ervaren, maar de betrokkenen zijn het erover eens dat iemand een vinger aan de pols moet houden.

Vlak voor de kerstvakantie hebben de zorgcoördinatoren van school een gesprek met de jongen en twee van zijn zussen. Die vertellen dat hij thuis op eenzelfde gesloten manier reageert, dat hun moeder afscheidsbriefjes heeft gevonden en dat de jongen zichzelf beschadigt. De school raadt de familie aan contact op te nemen met de huisarts en het gemeentelijk zorgteam. Ze laat het initiatief hiervoor aan de zussen.

Tussen de zorginstanties buiten school is er nog enig overleg over de jongen, maar niet meer met het gezin, of met de school. Ook niet als de huisarts op 24 december nog een signaal krijgt uit de vriendenkring dat het niet goed gaat met Tharukshan.

De familie zelf neemt in de vakantie geen contact op met instanties. Zij geeft achteraf aan dat het thuis juist weer goed ging met de jongen. In het laatste weekend voordat school weer begint, maakt Tharukshan een einde aan zijn leven.

Tekst loopt door onder afbeelding

Grotius college in Heerlen waar scholier Tharukshan Selvam op 8 januari zelfmoord pleegde. © Merlin Daleman

Zelfvertrouwen

Geen van de professionals, op school of in de zorg, had een compleet beeld van de jongen, constateert de inspectie. Ook omdat de 15-jarige problemen bij hen en zijn ouders weg hield. In wezen heeft de scholier zijn zorgen alleen gedeeld met vrienden en klasgenoten en vooral op sociale media. Daar liet hij herhaaldelijk weten dat hij suïcidale gedachten had. De inspectie vindt dat opvoeders, leerkrachten en andere professionals zich meer moeten interesseren voor het digitale leven van jongeren, omdat haast alle contacten tegenwoordig via sociale media lopen.

Jongeren hebben begeleiding nodig, vindt de inspectie. Ze overzien vaak niet de consequenties van het delen van berichten of foto’s. Online worden morele grenzen overschreden. En het gaat de hele dag door, ook thuis. Het online volgen van jongeren kan helpen problemen vroeg te signaleren.

Tegenover Trouw willen betrokkenen van het Grotiuscollege, een scholengemeenschap voor mavo, havo, atheneum en gymnasium, één keer reageren op de gebeurtenissen. Vooral omdat hun leerlingen er op sociale media van zijn beschuldigd dat ze de jongen de dood in hebben gejaagd. Bestuursleden zijn bedreigd. “We zijn neergezet als horkenschool”, zegt sectordirecteur Karel Möllenbeck. “Terwijl we juist sterk zijn in het begeleiden van zorgleerlingen, of kinderen met leerproblemen.”

Tekst loopt door onder afbeelding

Grotius college in Heerlen waar scholier Tharukshan Selvam op 8 januari zelfmoord pleegde. © Merlin Daleman

Frank Schings, directeur van de scholenkoepel in regio Parkstad, onderschrijft de aanbeveling van de inspectie dat íemand in dit soort gevallen de regie moet nemen. Iemand moet controleren of een verwijzing naar specialistische zorg ook leidt tot een bezoek aan een zorgverlener. Of een gezin ook bereikt wordt. Volgens de inspectie kan dat bijvoorbeeld de schoolmaatschappelijk werker zijn, die voor de gemeente werkt en contact heeft met jeugdzorg.

Maar het blijft vanwege allerlei privacyregels lastig communiceren, benadrukt Schings. “We mogen informatie niet zomaar delen. De school mag bijvoorbeeld geen huisarts bellen zonder toestemming van de ouders.”

Die regie hoort niet thuis op school, vindt de directeur. Hij erkent dat scholen een belangrijke signaleringsfunctie hebben, omdat bij hen nu eenmaal alle jongeren komen, maar hij geeft ook aan dat het Grotius met die verantwoordelijkheid worstelt. “Wij kunnen niet overal mee helpen, wij zijn geen hulpverleners.” Hij ziet dat zijn collega’s steeds meer te verstouwen krijgen. “Er zijn nogal wat kinderen in deze leeftijd die het moeilijk hebben. Pubers kunnen naar elkaar toe heel hard zijn.” De zorgcoördinatoren die contact hadden met Tharukshan, zeggen ook dat ze geen inschatting kunnen maken op het gebied van medische of psychische hulp. Ze hebben een passie voor zorg, maar zijn daar niet voor opgeleid. Ze zijn in eerste instantie gewoon docent.

Tekst loopt door onder afbeelding

Grotius college in Heerlen waar scholier Tharukshan Selvam op 8 januari zelfmoord pleegde. © Merlin Daleman

Na het fatale weekend kreeg de school veel kritiek van buiten. Ze moest beveiliging inschakelen, journalisten buiten de deur houden. Er kwam een petitie: Pesten Moet Nu Stoppen! Bezorgde burgers organiseerden een stille tocht in Heerlen. De inspectie bekritiseert in haar rapport de berichten die over de sociale media vlogen: bedreigingen aan het adres van bestuurders op school en leerlingen.

Het aantal aanmeldingen voor komend schooljaar is met 30 procent afgenomen Het Grotius is een nerveuze organisatie geworden, zegt sectordirecteur Möllenbeck. Bij het kleinste signaaltje dat het niet goed gaat met een leerling, komt iedereen nu in actie. “Normaal kijk je bij slechte resultaten of het aan de leerstof ligt of aan de planning van de leerling. Nu is de insteek: Wat zou er nog meer aan de hand kunnen zijn?” Directeur Schings: “We zijn het zelfvertrouwen kwijt dat we zaken goed kunnen inschatten. We blijven achter met het gevoel dat we hebben gefaald.”

Ze zullen werken aan de verbeterpunten, besluit hij. Eerder contact zoeken met ouders, eerder een tolk inschakelen. “Het onderwijs blijft mooi werk. Pubers begeleiden tot jong volwassenen, op weg helpen naar een nog onbekende toekomst. We zijn er niet om leerlingen te verliezen.”

Dit artikel is gebaseerd op gesprekken met docenten, bestuurders en vertrouwenspersonen van het Grotiuscollege, het rapport van de samenwerkende jeugdinspecties en openbare bronnen zoals Facebook. Het Grotiuscollege wil de klasgenoten van Tharukshan beschermen. De zussen van de jongen hebben aangegeven dat de familie niet wil meewerken aan dit artikel.

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.


Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.

Deel dit artikel

Advertentie