Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Het taboe op zelfdoding onder boeren lijkt groter te worden

Samenleving

Joop Bouma

© ANP XTRA
De Staat van de Boer

Het is een veronachtzaamde bevolkingsgroep, de boeren, zegt Lizzy van Leeuwen. Vier jaar geleden publiceerde de cultureel antropologe een onderzoek over zelfdoding onder agrariërs. Media buitelden over elkaar heen. Maar daarna werd het stil.

Ze is anno 2018 nog niet helemaal over haar verbazing heen. Lizzy van Leeuwen deed een aantal jaren geleden onderzoek naar suïcide onder Nederlandse boeren. In sommige landen worden de suïcides per beroepsgroep geregistreerd. In Nederland was er niets. En nog altijd niet.

Lees verder na de advertentie
Cultureel antropoloog Lizzy van Leeuwen. © TR BEELD
Of je nou Tolstoi las of Engelse romans, als er een boer in zat, kwam er ook een zelfmoord in voor

Lizzy van Leeuwen

Het CBS, het statistische geheugen van Nederland, registreert zelfdoding niet per beroepsgroep. Buiten dat: niemand lijkt zich er ook echt druk om te maken, zegt Van Leeuwen. Den Haag niet, de minister van landbouw niet, de boerenorganisaties niet. Van Leeuwen kan dat niet bevatten.

Maar eerst, waarom dat onderzoek? "Ik las vroeger veel romans en mij viel telkens op dat als er een boer in voorkwam, de kans groot was dat hij zich zou ophangen. Of je nou Tolstoi las of Engelse romans, als er een boer in zat, kwam er ook een zelfmoord in voor. Dat is mij altijd bijgebleven."

Maatregelen

Na haar vertrek bij het Meertens Instituut, documentatiecentrum voor de Nederlandse taal en cultuur, besloot Van Leeuwen haar sluimerende nieuwsgierigheid om te zetten in een studie. Ze vond onderzoek in Amerika en Groot-Brittannië, waar hoge suïcidecijfers onder boeren leidden tot maatregelen.

"Maar in Nederland vond ik niets. Ik heb toen een onderzoeksplan gemaakt. Ik kreeg veel geld los, maar niet uit de agrarische industrie en de boeren-belangenbehartiging, en ook niet van het ministerie. Het geld kwam uit culturele en historische bronnen. Alleen de boerenorganisatie in Zuid-Nederland, ZLTO, wilde me steunen met een klein bedrag. Toen het boek er eenmaal was heb ik nooit meer iets gehoord van ZLTO. Het is genegeerd."

Van Leeuwen heeft het onderwerp enkele jaren laten rusten, maar ze zegt geen reden te hebben om te denken dat er iets is veranderd. "Integendeel. Het taboe lijkt groter geworden. Het heeft alles te maken met de internationale positie van Nederland als agrarisch exportland. Niemand zit te wachten op de schaduwkant van dit exportbeleid."

Hulpverlening

Met preventie kan veel ellende worden voorkomen, aldus Van Leeuwen. Maar de hulpverlening in Nederland schiet volgens haar ernstig tekort. "Kennelijk is dit leed dat bij boeren hoort, leed dat ze al vanaf de middeleeuwen lijden, leed dat boeren moeten ondergaan en daar komt nog bij dat boeren nooit de publieke opinie mee hebben. Of het nou slecht gaat of goed gaat met de economie, over boeren bestaat er nooit een realistisch beeld. In tijden van voedselschaarste worden boeren bewierookt en wordt er geschreven over de romantiek van het platteland, het Boer zoekt Vrouw-verhaal. In tijden van overvloed worden boeren belachelijk gemaakt en zijn ze mikpunt van spot. Het is zo oud als de wereld."

In tijden van overvloed worden boeren belachelijk gemaakt en zijn ze mikpunt van spot. Het is zo oud als de wereld

Lizzy van Leeuwen

'De hanenbalken. Zelfmoord op het platteland' Lizzy van Leeuwen, Uitgeverij AtlasContact, 335 blz., 21,95 euro. © Trouw

Volgens Lizzy van Leeuwen worden boeren en burgers tegen elkaar uitgespeeld door de overheid, omdat de export van groot belang is voor Nederland. "Dat belang ga je niet in de waagschaal stellen, het is niet fijn als jouw exportproduct ook een zwarte kant heeft. Ook de moraal en de ethiek van de boeren werken het zwijgen over suïcide in de hand. Ik ben in een gezin geweest waar niet meer gepraat mocht worden over de zelfdoding van een zoon: dat was taboe."

Ze vindt dat huisartsen in agrarische gebieden standaard vooraf moeten worden gewaarschuwd als er weer een maatregel aankomt die boeren treft. "Bij het loslaten van het melkquotum wist ik dat dit slachtoffers ging kosten. Ik ben uitgescholden, hoe ik dat durfde te zeggen! Een paar maanden later hoorde ik: die heeft zich opgehangen, die is van het dak gesprongen, die heeft landbouwgif ingenomen. Dat zijn nare berichten. Het is grotendeels te voorkomen. Maar als een organisatie zoals LTO dit al niet aankaart in Den Haag, wie doet het dan?"

'De hanenbalken. Zelfmoord op het platteland' Lizzy van Leeuwen, Uitgeverij AtlasContact, 335 blz., 21,95 euro.

Lees ook: 

Veel agrariërs zitten psychisch in de knel

Veel boeren zijn neerslachtig en liggen wakker van hun bedrijf. De hulp aan hen schiet tekort. Boerenorganisaties en het ministerie van landbouw willen daarom een betere opvang van agrariërs. "Je moet snel kunnen ingrijpen."

Boer Erik zou iedereen een burn-out willen aanraden

Na de zelfdoding van zijn zakenpartner kreeg boer Erik Jansen twee keer een burn-out. Het was een moeilijke periode, maar hij kan het iedereen aanraden. "Toen ik niet meer sliep, dacht ik: dit gaat niet goed.”

De Staat van de Boer: zo gaat het anno 2018 met de Nederlandse agrariër

Fipronil-eieren, het melkquotum, bijengif, mestfraude; het agrarisch bedrijf haalt de afgelopen jaren met grote regelmaat de kolommen van de krant, en vaak in negatieve zin. In de debatten die daarop volgen wordt vooral over de boer gesproken, niet mét hem. Trouw is het tijd die boer eens op te zoeken. Hoe gaat het anno 2018 met hem?

Deel dit artikel

Of je nou Tolstoi las of Engelse romans, als er een boer in zat, kwam er ook een zelfmoord in voor

Lizzy van Leeuwen

In tijden van overvloed worden boeren belachelijk gemaakt en zijn ze mikpunt van spot. Het is zo oud als de wereld

Lizzy van Leeuwen