Het schoolplein in Hoogeveen waar iedereen elkaar tegenkomt

samenleving

Petra Vissers

Leerlingen van Eduwiek © Kees van de Veen
Reportage

In Hoogeveen delen leerlingen uit het speciaal en het regulier voortgezet onderwijs één schoolgebouw. Waar het kan, schuiven ze bij elkaar aan. Het plan voor Eduwiek ontstond lang voor Den Haag het idee verplicht stelde.

Op Eduwiek in Hoogeveen is de pauze begonnen. Die verloopt zoals op elke andere middelbare school in het land. Groepjes in de kantine, groepjes op het plein, leerlingen die pielen op hun telefoon, meisjes met lange blonde haren die de jongens die hun aandacht trachten te trekken vakkundig negeren.

Lees verder na de advertentie

Het is niet te zien. Of misschien een beetje, voor wie het weet. Maar Eduwiek is niet zoals elke andere middelbare school. In de kantine zitten ook leerlingen uit het voortgezet speciaal onderwijs. Kinderen die voorheen op een aparte school zaten. Op scholen met enkele tientallen leerlingen, waar ze enkel elkaar tegenkwamen. "Met een hekje er omheen", zegt bestuurder Leendert de Boom van RENN4, een koepel van speciale scholen in Noord-Nederland.

Hetzelfde geldt voor de reguliere leerlingen. Ook die zagen zelden een leerling uit het speciaal onderwijs.

Want waar kom je elkaar tegen?

In de kantine dus. Sinds januari zitten er officieel drie scholen in het gloednieuwe gebouw van Eduwiek: het Roelof van Echten College voor praktijkonderwijs en vmbo, De Windroos voor kinderen met een verstandelijke beperking of ontwikkelingsachterstand en De Atlas voor kinderen met gedragsproblemen of psychiatrische problematiek.

"Ik wil elk kind onderwijs geven dat bij hem of haar past"

Albert Weishaupt

In principe gaan de leerlingen apart naar school. Op de benedenverdieping zijn twee kleine vleugels voor de RENN4-scholen: een voor De Windroos en een voor De Atlas. Het praktijkonderwijs van het Roelof van Echten zit ook grotendeels beneden, de hele vmbo-afdeling zit op de bovenverdieping.

Als het kan, komen de leerlingen samen. Leerlingen van De Atlas en De Windroos zijn welkom bij de vmbo-vakken die ze aankunnen, ze schuiven aan bij het praktijkonderwijs of werken aan de overstap van het speciaal voortgezet onderwijs naar het vmbo.

Moeiteloos mixen

En dan is er natuurlijk nog de pauze. Leerlingen uit het voortgezet speciaal onderwijs, zo'n 150 in totaal, mixen schijnbaar moeiteloos met de 1100 leerlingen van het Roelof van Echten College. Voor de kinderen die rust zoeken, is er een apart hoekje, liefkozend 'het oerwoud' genoemd, vanwege het behang met palmen.

Over Eduwiek werd voor het eerst gepraat in 2008. Bestuurder Albert Weishaupt van het Roelof van Echten College zette de eerste stap. Grijnzend van oor tot oor loopt hij nu door de school.

"Ik wil elk kind onderwijs geven dat bij hem of haar past", zegt hij. "Maar in het reguliere onderwijs geven we les aan het gemiddelde kind. Dat is niet voor iedereen geschikt. Wij hebben niet de expertise om alle kinderen goed te begeleiden."

Die expertise ligt elders. Dus nam Weishaupt contact op met De Boom van RENN4. De scholen van beide bestuurders waren toe aan nieuwe huisvesting en zo ontstond het idee: waarom niet samen bouwen?

Leerlingen uit het voortgezet speciaal onderwijs mixen schijnbaar moeiteloos met de 1100 leerlingen van het prak­tijk­on­der­wijs

"Wij willen onze leerlingen zo goed mogelijk toerusten op deelname aan de samenleving", legt De Boom uit. "Dat lukt beter als ze zo vroeg mogelijk meedraaien in die samenleving."

Eduwiek is niet alleen de naam van het net geopende gebouw, benadrukken beide mannen. Het is de naam van hun onderwijsconcept, het gebouw is een 'fysieke uiting' van hun visie.

"Als mensen bij elkaar zitten, is het makkelijker om samen te werken", zegt De Boom. "Workshops en trainingen zijn allemaal nuttig, en die doen we ook. Maar je moet de gesprekken bij de koffieautomaat niet onderschatten."

Daarom heeft Eduwiek een personeelskamer waar de docenten elkaar tegenkomen. "Als een van onze docenten worstelt met het gedrag van een leerling, kan die heel makkelijk op een collega afstappen die veel ervaring heeft met gedragsproblemen", zegt Weishaupt.

Het onderscheid tussen reguliere en speciale leerlingen is niet zo scherp als dat soms lijkt, benadrukt hij. "We zijn vaak te stigmatiserend over kinderen in het speciaal onderwijs." Hij is ervan overtuigd dat ook zijn leerlingen baat hebben bij de intensieve samenwerking met De Windroos en De Atlas. "Daar is bijvoorbeeld heel veel expertise over het creëren van een veilig schoolklimaat en het belang van persoonlijke ontwikkeling. Daar kunnen we iets van leren, met onze focus op prestaties."

Heen en weer racen

De samenwerking tussen het Roelof van Echten College en RENN4 begint niet nu pas, bij de opening van Eduwiek. Onderwijskundig begeleider Hans van Leussen begeleidt al jaren leerlingen die willen overstappen van het speciaal voortgezet onderwijs naar het vmbo. Het nieuwe gebouw maakt zijn werk gemakkelijker. "Ik heb hier zo lang naar uitgekeken. Voorheen moest ik heen en weer racen tussen zes verschillende afdelingen, nu kan ik alles in een ochtend regelen."

Een leerling van De Atlas die graag wil meedoen aan de kooklessen op het vmbo of de autotechnieklessen in het praktijkonderwijs? "Dan loop ik even langs de docenten, en klaar".

Leerlingen die helemaal overstappen van speciaal naar regulier kunnen nu gemakkelijk stapje voor stapje wennen aan de nieuwe manier van lesgeven. Ze hoeven daarvoor alleen maar even de trap op te lopen.

Heel anders was het vorig jaar voor Glenn (14). "Ik moest soms twee, drie keer per dag heen en weer fietsen omdat ik op de ene locatie een vak moest volgen, en ergens anders therapie had", vertelt hij. "Het is ook handig dat Hans (van Leussen, red.) hier altijd in de buurt is. Soms had ik hem nodig en dan was hij er niet."

(verhaal loopt door onder de afbeelding)

Glenn moest voorheen soms drie keer op een dag heen en weer fietsen tussen verschillende locaties. © Kees van de Veen

Nu is Van Leussen altijd in de buurt. Net als de logopedisten, orthopedagogen, intern begeleiders en andere zorgverleners van het Expertisecentrum. Zowel leerlingen als docenten uit het speciaal en regulier onderwijs hebben daar baat bij. De scholen werken samen met orthopedagogisch behandelcentrum Ambiq, voor kinderen met een licht verstandelijke beperking.

Op mijn vorige school werd ik gepest. Hier niet.

Thijs (13)

Van Leussen werkt met 27 leerlingen uit het speciaal onderwijs aan een overstap naar het vmbo. Dat zijn de leerlingen die elders misschien tussen wal en schip vallen, vreest hij. Ze zijn binnen het speciaal onderwijs niet op hun plek, kunnen meer aan, maar redden het alleen in het reguliere onderwijs als ze wat extra begeleiding krijgen.

Thijs, bijvoorbeeld, gaat sinds september naar het vmbo. De 13-jarige heeft met hulp van Van Leussen een presentatie gegeven in zijn nieuwe klas, over zichzelf en zijn autisme. "Op mijn vorige school werd ik gepest", zegt hij. "Hier niet." Wat hem het meest opvalt in zijn nieuwe klas? "Soms zegt iemand iets en dan is het een grapje. En dan komt er niet meteen ruzie, omdat iedereen begrijpt dat het een grapje is."

Het leukste aan het nieuwe gebouw vindt Thijs dat hij zijn oude docenten weer ziet. "Zij waren aardig, hen heb ik wel gemist." Het lijkt hem voor andere leerlingen die willen overstappen van speciaal naar regulier erg handig dat beide scholen nu in hetzelfde gebouw zitten. "Vorig jaar ging ik een dag naar het Roelof van Echten College om te wennen. Maar dat was heel onhandig. Wat als je er maar een dag bent, maak je niet echt vrienden."

(verhaal loopt door onder de afbeelding)

Thijs heeft in zijn nieuwe klas een presentatie gegeven, over zichzelf en over zijn autisme. © Kees van de Veen

Natuurlijk, niet ieder kind behaalt uiteindelijk een regulier diploma. Maar dat hoeft ook helemaal niet. Leerlingen van het speciaal voortgezet onderwijs maken ook gebruik van de lokalen van het praktijkonderwijs op het Roelof van Echten: het kooklokaal met zijn mooie grote gaspitten, het zorglokaal met tilliften en babybedjes, het technieklokaal met lasapparatuur.

"Een speciale school met vijftig, zestig leerlingen kan die faciliteiten niet betalen", zegt De Boom.

Droge lucifers

In het arbeidstrainingcentrum van Eduwiek bijvoorbeeld worden leerlingen voorbereid op een werkzaam leven. Drie meiden en een jongen zitten met een docente om een grote tafel en schuiven luciferdoosjes in plastic zakjes. Netjes en secuur, want er mag geen lucht of vocht bij de lucifers komen. De doosjes zijn voor het leger. Soldaten hebben immers lucifers nodig, anders kunnen ze niet koken.

Een verdieping hoger werken leerlingen aan hun overstap naar de havo. Jahqob (16) bijvoorbeeld, die twee jaar geleden op De Atlas terechtkwam. "Dat was echt zo'n kleine school. Met twee klassen. Ik dacht echt: wat is dit?"

Alleen als het echt niet anders kan, zouden kinderen nog naar speciale scholen moeten

Hij was enorm gemotiveerd om terug te keren naar het reguliere onderwijs, zegt Jahqob. "Als ik zei dat ik naar een speciale school ging, keken mensen me heel raar aan. Omdat ik wist dat ik terug kon keren naar regulier had ik de motivatie om mijn gedrag aan te passen."

Nu volgt hij in de derde klas van de mavo extra vakken ter voorbereiding op een overstap naar de havo.

(verhaal loopt verder onder de afbeelding)

Jahqob volgde bijzonder onderwijs, zit op de mavo en wil naar de havo. © Kees van de Veen

Bijna tien jaar duurde het van het eerste gesprek over Eduwiek tot de opening. In die periode werd het passend onderwijs ingevoerd: het kabinet wil sinds 2014 dat kinderen zo veel mogelijk samen naar school gaan. Dus in principe regulier onderwijs, met extra ondersteuning waar nodig. Alleen als het echt niet anders kan, zouden kinderen nog naar speciale scholen moeten.

Dat klinkt precies als de visie van De Boom en Weishaupt. Die laatste zucht diep. "De invoering van het passend onderwijs zorgde vooral voor een bestuurlijke hik. De visie is in principe dezelfde als die van ons maar nu moesten we ons plan ineens in een bestuurlijke mal wringen." Irritant. Maar niet onoverkomelijk.

Tik op de vingers

Op de regio die Eduwiek bedient, is met de invoering van het passend onderwijs bezuinigd. Maar daarover halen beide mannen de schouders op. "Daar komen we wel uit", zegt De Boom.

Beide mannen winden zich juist wel op over de starheid van 'het systeem'. Te veel regels om rekening mee te houden. "Staatssecretaris Dekker vraagt om onderwijsbestuurders met creativiteit, lef en durf", zegt De Boom. "Maar als wij dat vervolgens tonen, lopen we kans op een tik op de vingers."

Niet dat ze van plan zijn daar de oren naar te laten hangen. "Het belang van leerlingen staat voorop", zegt Weishaupt. "Als we in hun belang de grenzen van de wet moeten opzoeken, dan zullen we dat doen."

Alles staat of valt met het vertrouwen van de bestuurders in elkaar. "Dat heeft moeten groeien", zegt De Boom. "Dat kun je niet bij koninklijk besluit regelen. Maar we hebben altijd dezelfde visie gehad en we wilden dit allebei graag voor elkaar krijgen. Dat is een voorwaarde. Anders moet je niet aan dit hele circus beginnen."

Trouw.nl is vernieuwd. Ter kennismaking mag u nu gratis onze artikelen lezen.

Deel dit artikel

Advertentie
"Ik wil elk kind onderwijs geven dat bij hem of haar past"

Albert Weishaupt

Leerlingen uit het voortgezet speciaal onderwijs mixen schijnbaar moeiteloos met de 1100 leerlingen van het prak­tijk­on­der­wijs

Op mijn vorige school werd ik gepest. Hier niet.

Thijs (13)

Alleen als het echt niet anders kan, zouden kinderen nog naar speciale scholen moeten