Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Het geheim van het Brabants worstenbroodje

Samenleving

Lotje van den Dungen

Margriet Cooymans van 'n Dungense Dame © 'n Dungense Dame
Mooiste Nederland

Veel letterlijker dan een worstenbroodje wordt het niet: een broodje met een worst erin. Toch heeft de simpele lekkernij een speciale plek in het hart van de Brabander.

Ik ben opgegroeid in Breda. Mijn ouders wonen nog steeds in hetzelfde huis naast mijn oude basisschool. Tussen de middag wandelden mijn moeder en ik vaak naar de bakker om de hoek: halfje donkerbruin voor mijn ouders, halfje casinowit voor mij en, als ik geluk had, een zak worstenbroodjes. Die deed mijn moeder thuis dan kort in de oven. Daarna wikkelde ze ze in een keukenpapiertje.

Lees verder na de advertentie

Warm en vers zijn ze het lekkerst. Ik at mini-worstenbroodjes bij mijn huiswerk en tijdens de avondvierdaagse in groep 7 deelde ik een worstenbroodje met mijn eerste verkering. En altijd, als ik na een bezoek aan mijn ouders in de trein naar Amsterdam stap, krijg ik een zak worstenbroodjes in mijn handen gedrukt. “Voor onderweg”, zegt mijn moeder dan. “En deel maar lekker uit.”

Een echt Brabants worstenbroodje koop je dan ook niet bij de supermarkt

Toen ik naar Amsterdam verhuisde verbaasde het me dat studiegenoten uit de noordelijke provincies nog nooit van worstenbrood hadden gehoord. Of het hetzelfde was als een saucijzebroodje? Nee, absoluut niet. Het deeg van worstenbrood is krokant vanbuiten en smeuïg aan de binnenkant. Een saucijzebroodje is gemaakt van bladerdeeg en vettiger. Een enkeling kende de worstenbroodjes van het huismerk van Albert Heijn. Met een onverschillig ‘studentenvoer’ werd mijn favoriete lunch gereduceerd tot goedkope droge hap. Op dat soort momenten klonken de woorden van Sting in mijn hoofd: I’m a legal alien, I’m a Brabander in Amsterdam.

De tekst gaat verder onder de afbeelding

© x

Smeuïg

Een goed worstenbroodje is helemaal niet droog, maar smeuïg dankzij het lichtgekruide vettige worstje. Warm zijn ze krokant. Eet je ze koud? Dan smelt het secuur gevouwen witbrooddeeg op je tong. Een echt Brabants worstenbroodje koop je dan ook niet bij de supermarkt, zegt de Eindhovense bakker Ton Poppelaars. “In elke ongeveer 15 centimeter lange staaf schuilt het geheime recept van de bakker.” Poppelaars komt uit een bakkersfamilie en heeft het worstenbroodje zelfs op de nationale lijst van immaterieel erfgoed gekregen. Het broodje heeft een belangrijke culturele waarde, vindt hij. “Zoals Zeeuwen trots zijn op de Zeeuwse bolus.”

Het worstenbroodje zelf is geboren uit armoede. De overlevering wil dat arme Noord-Brabantse varkensboeren al in de Middeleeuwen hun restgehakt in brood bakten, om het vlees langer te kunnen bewaren. Vooral met Kerst en Nieuwjaar werden de hongerige katholieke buiken gevuld met een worstenbroodje als middernachtsnack.

Naar schatting worden er jaarlijks zo’n 25 miljoen worstenbroodjes gegeten. Ze worden uitgedeeld bij uitvaarten: een worstenbroodje als troost, of om het leven te vieren. Veel beter dan slappe cake.

Een trotse Bredanaar liet een broodje op zijn arm tatoeëren

Exporteren

En één Brabander durfde het aan worstenbroodjes te exporteren naar andere provincies. Margriet Cooymans, nu woonachtig in Amsterdam, verkoopt haar worstenbrood ’n Dungense Dame in stedelijke supermarkten als Marqt en Landmarkt. Maar de broodjes worden in haar geboortedorp Den Dungen gebakken. Cooymans komt uit een slagersfamilie. In het dorp bracht haar vader het vlees naar verschillende bakkers, die er op hun beurt worstenbrood van maakten. “Bakker Voermans maakte de lekkerste”, zegt Cooymans. Toen ze in 2013 hoorde dat de bakker ermee ophield, snelde ze naar het dorp om het recept te redden. “In Den Dungen lachen ze hard als ik vertel dat de vegetarische in Amsterdam goed verkopen”, zegt ze.

Hoe je toch zo trots kunt zijn op een broodje? “Het is gewoon echt heel lekker en een goed product”, zegt Cooymans. Bredanaar Tjerk de Haas uitte zijn trots door op zijn onderarm een worstenbroodje te tatoeëren en haalde daarmee het Brabantse nieuws. “Een worstenbroodje staat voor alles wat ik ben: simpel, lekker en gezellig”, zei hij daarover. Als Brabander vraag ik mezelf soms ook af waar die trots nou vandaan komt.

Weer eens terug in Breda loop ik langs mijn oude school naar de bakker om de hoek. Op een kleine uitbouw na is er niets veranderd. De worstenbroodjes liggen per twee verpakt op de toonbank. Bakker Van Disseldorp won in 2005 nog de prijs van het lekkerste worstenbroodje. Maar ze doen niet meer mee met de wedstrijd. “Veel te druk”, zegt Franka die al bijna twintig jaar bij de bakkerij werkt. We kletsen even en ik reken twee worstenbroodjes af. “Doe de groeten aan je ouders”, roept ze me na. Eenmaal buiten zet ik direct mijn tanden in dit voor mij zo bekende broodje. Het deeg is zacht, maar niet droog. Vers - en in Brabant - zijn ze toch echt het lekkerst.

De tekst gaat verder onder de afbeelding

© ANP

Waar te koop

Worstenbroodjes van ’n Dungense Dame zijn onder andere te koop bij Marqt in Amsterdam, Den Haag en Rotterdam. Het adres van slagerij Van de Ven (van de worst van het broodje) is: Bosscheweg 4 in Den Dungen. Bij biologische Boerderij Lindenhoff zijn ze ook te bestellen.

De foodtrucks van Houben Worstenbrood staan jaarlijks op de Dutch Design Week in Eindhoven. Op normale dagen zijn de broodjes te koop in de Hobbemastraat 28 in Eindhoven.

Bakkerij Verba won dit jaar de eerste prijs van het lekkerste Brabantse worstenbroodje: Nieuwe Es 159 in Sleeuwijk.

Bakkerij Van Disseldorp uit dit artikel is gevestigd op de Ginnekenweg 258 in Breda.

Dit is een verhaal in de serie Mooiste Nederland. Lees hier eerdere artikelen die verschenen.

Deel dit artikel

Een echt Brabants worstenbroodje koop je dan ook niet bij de supermarkt

Een trotse Bredanaar liet een broodje op zijn arm tatoeëren