Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Helpt dat wel, die digitale schandpaal?

Samenleving

Dirk Waterval

De digitale schandpaal lijkt een krachtig wapen voor hen die slecht uit een machtsverhouding komen. © Meulendijks Nanne

Voorkomt #MeToo misbruik? Bedenken mensen zich nu twee keer voor ze over de schreef gaan? Een deskundige twijfelt: 'Er waren altijd manieren om ongewenst gedrag aan te kaarten, maar velen deden het niet. Waarom? Omdat die ander toch meer macht heeft.'

De Indiase rechtenstudent Raya Sarkar (24) plaatste onlangs een lijst van vijftig hoogleraren met naam, toenaam en universiteit online. De aanklacht: seksueel wangedrag jegens Sarkar zelf of een van haar vriendinnen. Een beschrijving van de veronderstelde grensoverschrijdingen stond er niet bij, maar het boezemde na een massale deelactie op internet flink wat angst in bij de betreffende wetenschappers.

Lees verder na de advertentie

De digitale schandpaal lijkt een krachtig wapen voor hen die slecht uit een machtsverhouding komen. Een machtsverhouding die fysiek is – een sterker persoon tegenover je – of sociaal, omdat de ander hoger in rang staat op het werk. Personen die zich onaantastbaar achten, beseffen door acties als #MeToo steeds beter dat hun hoofd in een muisklik op Twitter staat. En bedenken zich twee keer voor ze over de schreef gaan.

Maar werkt dat ook zo in de praktijk? Als er wangedrag heeft plaatsgevonden, pakt de ongepast bejegende dan inderdaad het sociale media-wapen op, en houdt degene met macht zich vervolgens ook echt gedeisd?

De cijfers over een opmars van online-schandpalen kent sociaal psycholoog Joris Lammers van de Universiteit Keulen niet. Wel weet hij dat je met roddelen - online of offline - een effectief wapen in handen hebt. Hij is expert in machtsrelaties en weet wat macht met een mens doet. Voor zijn onderzoek bootst hij kantoorsituaties na in het lab met rollenspellen en kijkt er de statistiek van beslissingen door bedrijfsleiders op na. 

Macht maakt ongeremder, concludeert hij. Dat zie je volgens hem zelfs op hersenscans. Sociale normen raken erdoor op de achtergrond. Zaken als te hard rijden, losjes met de belastingaangifte omgaan en de neiging tot vreemdgaan komen dan ook vaker voor bij hen die hoog in de pikorde staan, ziet hij. "Dat geldt overigens voor mannen én vrouwen."

Als je als meisje in de kroeg of in de tram betast wordt, kun je ook hard 'viezerik, je moet niet aan me zitten!' schreeuwen. Velen doen dat niet.

Linda Duits, sociaal wetenschapper aan Universiteit Utrecht

En roddelen is dus een effectieve manier om ze weer wat meer met beide benen op de grond te zetten, zegt Lammers. "Het voelt dan of er aan hun poten wordt gezaagd, ze hebben er geen grip op." En iemands naam met misbruik in verband brengen op sociale media, met als publiek al snel tienduizenden mensen, is roddelen in het kwadraat. Dat schrikt af, natuurlijk.

Maar staan die regisseurs, rijke zakenlieden en andere invloedrijke personen überhaupt nog wel genoeg met beide benen op de grond om in te zien dat ook zíj aan lager wal kunnen raken?

Lammers: "Dat is moeilijk te zeggen. Misschien komt het niet eens bij ze op dat ook zij iemand hebben betast op die borrel een maand geleden. En wat ook niet helpt is dat het nieuws over andere aangeklaagden vaak van ver weg komt. Als bijvoorbeeld een heteroseksuele oliemagnaat leest over Kevin Spacey, die anders dan hij homoseksueel is, acteur en woonachtig aan de andere kant van de wereld, dringt de gelijkenis van diens situatie misschien helemaal niet snel op. Een ver-van-zijn-bed show."

Minder zeker van het grote effect die campagnes als #MeToo teweegbrengen is Linda Duits, sociaal wetenschapper aan Universiteit Utrecht. "Dreigen iemand met zijn hoofd op Twitter te zetten als die te ver gaat in contact kan prettig zijn, maar of het werkt? Diegene hééft gewoon meer macht. Hij kan zeggen dat hij het toch gaat ontkennen bijvoorbeeld, of laat in zijn contract vastleggen dat hij pas ontslagen kan worden als de aanklacht door een rechter bewezen is geacht."

Niet nieuw

Duits wijst er als voorbeeld op dat meisjes op de toneelschool vóór de komst van sociale media ook opties tot verzet hadden. Wegrennen, hem voor klootzak uitmaken, aangeven bij de baas. "Maar toch deden ze vaak wat werd gevraagd, zetten de auditie tóch maar zonder shirtje voort. Of daar nou gebrek aan tegenwoordigheid van geest achter zit of een rationele beslissing, maakt niet uit."

Ze maakt haar punt middels een vergelijking met het 'offline' bestaan: "Als je als meisje in de kroeg of in de tram betast wordt, kun je ook hard 'viezerik, je moet niet aan me zitten!' schreeuwen. Velen doen dat niet. Omdat ze toch bang zijn voor die machtige ander, of wat voor reden dan ook. Het punt is: mensen aan de schandpaal nagelen kon altijd al, dat is niet nieuw aan sociale media."

Gewoon aangifte doen is het best als je iets overkomt, meent Duits. De maatschappij moet goed nadenken of ze zo'n schandpaal wel wil, vindt ze. "In de Middeleeuwen was een letterlijke schandpaal normaal, nu niet meer gelukkig. En je kunt evenmin mensen zomaar blootstellen aan een online tribunaal."



Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Deel dit artikel

Advertentie
Als je als meisje in de kroeg of in de tram betast wordt, kun je ook hard 'viezerik, je moet niet aan me zitten!' schreeuwen. Velen doen dat niet.

Linda Duits, sociaal wetenschapper aan Universiteit Utrecht