Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Handen af van GeenStijl

samenleving

Hans Marijnissen

© Lennart Gäbel

Ruim honderdveertig vrouwelijke journalisten en publicisten willen dat de adverteerders bij GeenStijl vertrekken vanwege het seksime op de site. Maar wordt het medialandschap beter zonder dit roze shocklog? Saaier in ieder geval.

Ze heeft er genoeg van om als 'kankerhoer' en 'hypocriete kut' uitgemaakt te worden, als ze schrijft over het seksisme in de Bart Smit-folders of de racistische kantjes van Zwarte Piet. Columniste Asha ten Broeke is in 2014 gewoon nieuwsgierig naar de reaguurders van GeenStijl. 

Lees verder na de advertentie

Wie zijn die internethooligans die niet alleen schelden, maar ook dreigen met mishandeling, fantaseren over verkrachting, en na een dwarse column in Trouw over de frauderende wetenschapper Diederik Stapel, Ten Broeke de dood ('deaud') in wensen? Gewoon, omdat ze het met haar oneens zijn?

Dus zoekt Ten Broeke contact met die reaguurders, eerst via e-mail en Twitter, en stelt de vraag waarom ze nou zo'n hekel aan haar hebben. Omdat ze gewoon een dik vies varken is, krijgt ze als antwoord, maar er zitten ook iets inhoudelijker reacties tussen de haatmail. 'Ik heb niet de schurft aan jou persoonlijk, maar je staat voor de verweking van dit land, het gezeur en de kleinzieligheid'.

Ik wil het feminisme ridiculiseren. Dan ben jij een gemakkelijk doelwit

Reaguurder

Ze weet ook het mailadres te achterhalen van een van de weinige reaguurders die onder zijn eigen naam scheldt. Ze vraagt hem of hij persoonlijk te spreken is, en tot haar verbazing zit ze een week later met hem in café De Nar in Den Bosch. De kleine kale man van negenenveertig, met een kabouterbaard, is nogal laconiek over de hatelijke opmerkingen die hij post. De mensen zijn volgens hem niet in staat een lolletje op internet te scheiden van échte haat. 'Ik wil het feminisme ridiculiseren', zegt hij tegen Ten Broeke. 'Dan ben jij een gemakkelijk doelwit'.

Het gesprek wordt persoonlijker als de man vertelt over de zorg voor een zwerfkat, en na twee uur gaan ze uit elkaar. Ten Broeke concludeert dat ze de hatende internethooligan eigenlijk best een aardige vent vindt. En dat gevoel is geheel wederzijds, zegt hij nog als ze weer buiten staan.

Tekst loopt door onder afbeelding. 

Asha ten Broeke ging koffie drinken met een scheldende reaguurder.

Bagger

Asha ten Broeke tikt thuis voor toenmalig weekblad Vrij Nederland een lang essay met de kop 'In het brein van de reaguurder'. Dat is haar ferme journalistieke antwoord op de stront die ze al die jaren over zich heeft heen gekregen. En ze gaat gewoon door als columniste. Rug recht.

Maar drie jaar later staat Ten Broeke plotseling in de lijst van meer dan honderd mediavrouwen die sinds vorige week adverteerders oproepen bij GeenStijl te vertrekken. De uiterste consequentie van die oproep is dat de site door gebrek aan inkomsten uit de lucht moet. Is ze van strategie veranderd? Welnee, hierbij speelt een grote mate van toeval.

Daarop volgde een reeks aan verkrachtingsfantasieën en beledigingen van reaguurders

"Ik zag hoe columniste Rosanne Herzberger van NRC en Loes Reijmer van de Volkskrant op GeenStijl werden bejegend", zegt ze, nadat zij zich kritisch hadden uitgelaten over de site. Van Reijmer werd een foto geplaatst, met de vraag: 'Zou u haar doen?' en de toevoeging: 'Graag alleen antwoorden met seksistische complimentjes'. Daarop volgde een reeks aan verkrachtingsfantasieën en beledigingen van reaguurders.

Ten Broeke: "De collega's vroegen mij het protest daartegen te ondertekenen. Ik vind zo'n moreel appel aan adverteerders niet onredelijk." In haar artikel voor Vrij Nederland is ze destijds ingegaan op de inhoud van de reacties en de motivatie van de schrijver. "Nu richten we ons op de site GeenStijl zelf. Ik moet als columnist jarenlang manoeuvreren door de bagger die de makers verspreiden, en daar krijg ik helemaal niets voor betaald. Terwijl GeenStijl als veroorzaker wordt gesponsord door de groente van Hak. Laat ik het zo zeggen: door de weglopende adverteerders komen de verhoudingen wat in balans."

Tekst loopt door onder afbeelding. 

© ANP XTRA

Meepraten bij de koffieautomaat

Bedrijven als Grolsch en Ikea hadden afgelopen jaren geen moeite met het feit dat hun banners op GeenStijl terechtkwamen naast teksten over kleuterneuqers, mongeaulen en plofkippen (zelfmoordterroristes). Daar is ook wel een verklaring voor. De site heeft maandelijks bijna 2 miljoen unieke bezoekers en bijna 90.000 volgers op Twitter.

Dat zijn volgens Damian Trilling van de Universiteit van Amsterdam over het algemeen jonge, autochtone mannen, die politiek gezien rechts van het midden staan. Volgens de universitair docent 'politieke communicatie' is er te weinig onderzoek naar de reaguurders gedaan om harde uitspraken te doen, maar moet er wel onderscheid gemaakt worden. 

De reaguurders zien niet wat hun verbale agressie bij de ontvanger teweeg brengt

Trilling: "Verreweg de meeste bezoekers lezen alleen wat anderen daar hebben neergetikt, en genieten van de humor, de taalcreativiteit en de politieke stellingname." Kunnen ze de volgende dag meepraten bij de koffieautomaat. "Slechts een heel klein deel reaguurt actief, de een inhoudelijker dan de ander."

Verschillende wetenschappers hebben de afgelopen jaren hun tanden stukgebeten op de vraag hoe het komt dat reaguurders zo snel uit de bocht vliegen. Dat is volgens de Amerikaanse hoogleraar psychologie John Suler het gevolg van de anonimiteit die internet biedt, waardoor de remmen wegvallen. Dat kan in positieve zin (bijvoorbeeld minder verlegen op datingssites) maar ook negatief uitpakken op discussiesites. 

Daar vindt soms 'giftige ontremming' plaats. Feitelijk is bij zulke scheldkanonnades sprake van een dubbele anonimiteit. De dader is anoniem, maar dat is het slachtoffer ook. De reaguurders zien niet wat hun verbale agressie bij de ontvanger teweeg brengt. Pas bij het Bossche café De Nar (Asha ten Broeke) wordt de impact duidelijk.

Taalkundige speeltuin

De Nederlandse woordenboekenmaker en uitgever Ton den Boon is dagelijks bezoeker van GeenStijl en schreef tien jaar geleden al op basis van zijn gebruikerservaringen een analyse in het blad Onze Taal. Vorige week nog betoogde hij in de taalrubriek van Trouw dat hij het verdwijnen van deze taalkundige speeltuin zou betreuren. Hij smult ambtshalve van de bewust gemaakte taalvouten, de ironie, het sarcasme en de overdrijving.

Den Boon heeft z'n twijfels bij de vaststelling dat de GeenStijlers een homogene groep vormen. "In de taal zie ik jonge studenten maar ook oudere ambtenaren terug die beslist creatief zijn en op de hoogte van de laatste nieuwsontwikkelingen. Natuurlijk, auteur Jan Cremer had geen opleiding nodig om te kunnen schrijven, maar ik zie achter de reaguurders niet per definitie laaggeschoolden."

Hij signaleerde eerder dat op GeenStijl sprake is van een langzaam ontwikkelde eigen taal waarin alleen de vaste bezoekers de betekenis herkennen. In de diversiteit vormen ze volgens hem op hun GeenStijl daardoor wel een community. De grofheid is soms humoristisch bedoeld, soms klinkt-ie uit de onderbuik. 

Ik zie achter de reaguurders niet per definitie laag­ge­school­den

Ton den Boon

Vaak is er sprake van een combinatie van die twee. Maar dezelfde retorische trucs ziet Den Boon ook terug bij de linkse variant van GeenStijl: Joop.nl. Of bij de Vara zelf: daar werd Patricia Paay afgelopen zaterdag bij het satirische tv-programma 'De Kwis' op primetime 'urinemonster' genoemd.

Den Boon heeft er twee mooie woorden voor, die nagenoeg hetzelfde betekenen: dysfemisme en kakofemisme. Dit 'vergrovend' en kwetsend taalgebruik is niet alleen op sites waarneembaar, ook premier Mark Rutte gebruikt de term 'oprotten' als het over Turkse Nederlanders gaat die zich in zijn ogen misdragen - ook niet fijngevoelig. Ambtenaren hebben het over 'aso-loketten' en bushokjes die 'hufterproof' zijn.

Volgens Den Boon maken ze zich allemaal schuldig aan taalverruwing. Wie zich daardoor gekwetst voelt, moet aangifte doen. In Den Boons ogen houdt de vrijheid van meningsuiting op waar de rechter achteraf vaststelt dat er sprake is van belediging of discriminatie. En niet eerder. Zo maakt de rechter op 18 mei uit of Sylvana Simons 'zwarte roetmop' mag worden genoemd.

Klap voor je harses

Maar terug naar GeenStijl. Jan van Dijk, hoogleraar nieuwe media aan de Universiteit van Twente, vindt fora als GeenStijl en Dumpert helemaal niks, "maar als ze bedreigd worden zal ik ze met alle kracht verdedigen". Of we het nu leuk vinden of niet, ze vormen volgens hem 'een cultuur die een duidelijke rol speelt in de media'. 

"Je moet die sites zien als een hele grote kroeg, waar mensen stilletjes hun biertje drinken, en anderen in de contramine zijn en de gasten sarren. In de echte kroeg krijg je een klap voor je harses als je te ver gaat, maar dat is bij GeenStijl moeilijker." Maar de hele kroeg sluiten of de biertoevoer afsnijden, is geen optie. "Ben blij dat ze er zijn, ze zijn voer voor de discussie over fatsoen en redelijkheid. Daar wordt Nederland alleen maar beter van."

In de echte kroeg krijg je een klap voor je harses als je te ver gaat, maar dat is bij GeenStijl moeilijker

Jan van Dijk, hoogleraar nieuwe media

Ook volgens Damian Trilling van de Universiteit van Amsterdam is de gang naar de rechter de enige manier om beledigingen aan te pakken, maar het aardige aan de oproep voor een adverteerder-boycot is volgens hem dat GeenStijl positie moet bepalen. "De lijfspreuk van GeenStijl is 'tendentieus, ongefundeerd en nodeloos kwetsend'. Dat staat allemaal haaks op wat journalistiek is. 

Van de andere kant miepen ze als ze worden aangepakt. Dan is opeens de persvrijheid en vrijheid van meningsuiting in het geding. Laat GeenStijl eens kiezen. Willen ze journalistiek zijn, dan horen daar spelregels bij." Hetzelfde geldt volgens hem voor de uitgever, de Telegraaf Media Groep - binnenkort vermoedelijk in handen van het Vlaamse Mediahuis. Voelen zij enige verantwoordelijkheid? Maar of de Belgen weten wat ze aan moeten met discussies over geytenneuqers en heaumeaus?

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.

Deel dit artikel

Advertentie
Ik wil het feminisme ridiculiseren. Dan ben jij een gemakkelijk doelwit

Reaguurder

Daarop volgde een reeks aan verkrachtingsfantasieën en beledigingen van reaguurders

De reaguurders zien niet wat hun verbale agressie bij de ontvanger teweeg brengt

Ik zie achter de reaguurders niet per definitie laag­ge­school­den

Ton den Boon

In de echte kroeg krijg je een klap voor je harses als je te ver gaat, maar dat is bij GeenStijl moeilijker

Jan van Dijk, hoogleraar nieuwe media

Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang tot Trouw.nl.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.