Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Groot deel van de wilsverklaringen voor euthanasie blijkt nutteloos

Samenleving

Dirk Waterval

© ANP

Wie denkt er te zijn met een wilsverklaring kan bedrogen uitkomen: ruim de helft van deze verklaringen is verouderd.

Een groot deel van de wilsverklaringen voor euthanasie is nutteloos. Patiënten moeten de verklaring af en toe opnieuw bespreken met hun arts, zodat die in het geval van een euthanasieverzoek weet dat de levenseindewensen nog actueel zijn. Maar nog niet de helft van de mensen doet dat, blijkt uit een onderzoek van huisarts Matthijs van Wijmen, die duizenden mensen jarenlang volgde.

Lees verder na de advertentie

Op basis van zo’n oude verklaring zal een arts geen euthanasie plegen bij iemand die daar vanwege dementie niet zelf meer om kan vragen.

In een wilsverklaring leggen mensen vast hoe lang ze doorbehandeld willen worden, of in welke situaties ze euthanasie zouden willen. Iedereen mag er zelf een opstellen, maar de Nederlandse Vereniging voor een Vrijwillig Levenseinde (NVVE) en de Nederlandse Patiënten Vereniging (NPV) geven ook modelverklaringen uit.

Voor zijn onderzoek aan het Amsterdam UMC enquêteerde Van Wijmen zes jaar lang ruim 4000 leden van de NVVE en ruim 1000 leden van de NPV. Van de NVVE-leden praatte slechts 42 procent in die hele zes jaar opnieuw met zijn huisarts over de verklaring, van de NPV-leden deed zelfs maar 28 procent dat.

Van Wijmen kan niet zeggen hoe vaak een patiënt dan precies met de huisarts om tafel moet. Wel dat het heel belangrijk is om goed bij te houden

Geen arts is verplicht mee te werken aan levensbeëindiging, ze mogen elk verzoek weigeren en doorverwijzen naar een collega. Artsen die wel meewerken willen zéker weten dat de euthanasiewens nog actueel is. Een patiënt die tien jaar geleden opschreef dood te willen als hij ooit door dementie in een verpleeghuis belandt, kan daar nu best anders over denken.

Niet alleen principiële of emotionele bezwaren spelen daarin mee: artsen hebben te maken met regionale toetsingscommissies die hun handelen kunnen beoordelen als onzorgvuldig. Leunen op een oude wilsverklaring pleit niet voor zorgvuldigheid. Begin dit jaar kreeg een huisarts nog een tik op haar vingers van een toetsingscommissie omdat de wilsverklaring van haar patiënt vijf jaar oud was ten tijde van de euthanasie.

Van Wijmen kan niet zeggen hoe vaak een patiënt dan precies met de huisarts om tafel moet. Wel dat het heel belangrijk is om goed bij te houden.

Makkelijke afwijzing

“Dit is een van onze meest prangende problemen”, zegt een woordvoerder van euthanasievereniging NVVE. “Wij zijn met de artsenfederatie in gesprek om toch tot een soort richtlijn te komen over hoe vaak je het er dan precies met je huisarts over moet hebben.” Maar een harde grens van bijvoorbeeld een jaar ziet hij niet zitten. “Vond het laatste gesprek toevallig net dertien maanden geleden plaats, dan kan een onwillige arts de euthanasie alleen maar makkelijker afwijzen.”

In haar ledenbestand kan de NVVE zien wie langer dan vijf jaar geleden een wilsverklaring bij haar heeft afgenomen. Die groep zal ze binnenkort een herinnering sturen.

“Zeker in de laatste levensfase kunnen wensen veranderen”, zegt een woordvoerder van artsenfederatie KNMG, die het belang van Van Wijmens studie onderschrijft. “De wens kan voor de arts onduidelijk zijn als de verklaring niet onlangs opnieuw is ondertekend.”

Overigens stelden de duizenden deelnemers aan Van Wijmens onderzoek hun wensen rond hun levenseinde amper bij, zag hij in die tijdspanne van zes jaar. “Veruit de meesten pasten hun wilsverklaring niet aan na grote levensgebeurtenissen, zoals het overlijden of ziektebed van een naaste.”

Dat maakt de documenten in theorie ook na lange tijd nog betrouwbaar: kleine kans dat de patiënt er inmiddels anders over denkt. Maar een arts kan dat nog altijd niet zeker weten.

Lees ook:

Dat euthanasie zo onder het vergrootglas ligt, is een goede zaak

Een specialist ouderengeneeskunde die in 2016 het leven beëindigde van een vrouw met dementie, is berispt door het regionale tuchtcollegevoor de gezondheidszorg. 

Ze wilde een 'goede dood', nog voor de Kerst

Euthanasie bij ernstig psychiatrisch lijden kan onder strikte voorwaarden, maar wat doet dat met andere patiënten? Psychiaters maken zich zorgen.

Deel dit artikel

Van Wijmen kan niet zeggen hoe vaak een patiënt dan precies met de huisarts om tafel moet. Wel dat het heel belangrijk is om goed bij te houden