Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Meisjes ravotten, jongens leren over gevoelens, welkom in IJsland

Samenleving

Irene Schoenmacker

Op het gescheiden schoolplein komen de jongens en de meisjes elkaar wel tegen. Ze spelen er met autobanden, stenen en houtblokken. © Irene Schoenmacker

Aparte klassen voor jongens en meisjes: in Nederland laait af en toe de discussie op, in IJsland doen ze het. Om meisjes te leren meer ruimte voor zichzelf op te eisen. Dat slaat aan.

Op het schoolplein van Laufasborg in Reykjavik is een opvallende scheiding: de jongens spelen rechts, de meisjes spelen links. Het speelterrein is groot, en overal liggen takken, autobanden, zand en er scharrelen kippen rond die door de kinderen achterna worden gezeten.

Lees verder na de advertentie

Het is een van de scholen die werken volgens het Hjalliprincipe: een systeem dat door de IJslandse lerares Margrét Pála Ólafsdóttir is opgezet om traditionele rolpatronen en stereotypen in de samenleving te doorbreken door kinderen al op heel jonge leeftijd dezelfde kwaliteiten aan te leren. Niet alleen de lessen zijn gelijk, ook het speelgoed en de kleding zijn voor iedereen hetzelfde.

Tekst loopt door onder de afbeelding

Jongens en meisjes op een IJslandse school © Irene Schoenmacker

In Nederland verdwenen de laatste jongens- en meisjesscholen in de jaren zeventig van de vorige eeuw. Maar de laatste jaren gaan af en toe weer stemmen op voor herinvoering van gescheiden klassen. Niet zozeer vanuit een emancipatiegedachte maar om jongens - die in de klas achterblijven bij meisjes - op die manier een zetje in de rug te geven. In Amsterdam opent na de zomer zelfs een mavo/havo-school die zich expliciet richt op de noden van onstuimige puberjongens - al zijn meisjes daar wel welkom.

Het systeem is opgezet om traditionele rolpatronen en stereotypen in de samenleving te doorbreken

In IJsland ging de eerste Hjallischool twintig jaar geleden open. Inmiddels zijn het er zeventien. In totaal volgen zo'n tweeduizend kinderen dit onderwijs en werken er inmiddels 450 leerkrachten op de scholen. Ze zijn voor kleuter- en basisonderwijs, want daar gaat het al mis tussen de seksen, volgens initiatiefneemster Ólafsdóttir. Ze begon in 1989 te werken als leerkracht en zag met verbazing hoe bepaalde genderpatronen al op zeer jonge leeftijd ontstaan en in stand worden gehouden. Jongens bleken gewend de ruimte op te eisen en zichzelf centraal te stellen, waar meisjes zich schikken en geneigd zijn zichzelf onzichtbaar te maken.

Meisjes roepen en schreeuwen als de jongens weg zijn. © Irene Schoenmacker

Kleine fundamentalisten

Ze probeerde daar verandering in brengen, maar dat was lastig. "Ik was vooral bezig tegen de jongens te zeggen dat ze dit niet mochten doen, dat niet mochten aanraken, stil moesten zitten enzovoorts. De meisjes probeerde ik aan te moedigen meer voor zichzelf op te komen en de aandacht op te eisen, maar daar gingen de jongens weer tegenin." Uiteindelijk, zegt Ólafsdóttir, verloor iedereen. "De jongens omdat ze op een negatieve manier aandacht bleven vragen en kregen, de meisjes omdat ze zich door mijn aanmoedigingen niet goed genoeg voelden en ik omdat deze manier van aandacht verdelen me bakken energie kostte."

Dat moest anders, besloot Ólafsdóttir, en ze ontwikkelde het zogenaamde 'Hjallimodel', waarbij jongens en meisjes uit elkaar worden gehaald en apart dezelfde lessen volgen. Dat lijkt misschien ouderwets, maar dat is het niet, zegt Ólafsdóttir. "In gemixte setting zijn ze zich erg bewust van elkaar: de meisjes kijken hoe de jongens zich gedragen en vice versa. Door ze te scheiden komt er rust in de tent. De jongens hoeven niet meer tegen de meisjes op te boksen en kunnen alle ruimte claimen die ze nodig hebben. En dat geldt andersom evengoed."

We leren meisjes bijvoorbeeld voor zichzelf op te komen door ze te laten schreeuwen of luid te zijn

Margrét Pála Ólafsdóttir, initiatiefneemster Hjalliprincipe

"Twee- en driejarigen zijn echte fundamentalisten op die leeftijd", zegt Ólafsdóttir. "Ze volgen het voorbeeld dat ze zien." Ze geeft een voorbeeld van een vriendin, die lang op het platteland woonde met haar man. Samen verdeelden ze het werk: zij verwisselde net zo goed banden als hij kookte. "Maar toen verhuisden ze naar Reykjavik, en omdat hun zoontje gek was van bussen, besloten ze op een dag om de bus te nemen. Maar hun zoon weigerde de bus in te stappen: er zit een vrouw achter het stuur, en dat kende hij niet van de films en boekjes die hij op het platteland over bussen had bekeken. Je ziet, op die leeftijd zijn jongens en meisjes veel traditioneler dan wanneer ze twintig zijn en zelf kunnen nadenken."

Dus dat hippe genderneutrale opvoeden is zo gek nog niet? Ólafsdóttir lacht. "Als vaders en moeders zich precies hetzelfde zouden gedragen, dezelfde kapsels en kleren hebben en hun kinderen niet in aanraking komen met reclames, films of winkels waar ze speelgoed aanbieden per sekse, en het gezin in een grot in Antarctica zou leven, dan zou genderneutraal opvoeden mogelijk zijn. Maar de vraag is of je dat moet willen, want dat lijkt me ook vrij eenzaam."

Op de Hjallischool begint de dag met een gezamenlijk ontbijt, waarna de kinderen zich splitsen en kiezen wat ze willen doen. In die gescheiden lessen wordt onder meer aandacht besteed aan sociale interactie, of weerbaarheid. Ólafsdóttir: "We leren meisjes bijvoorbeeld voor zichzelf op te komen, door ze te laten schreeuwen, luid te zijn of ze opzettelijk de regels laten overtreden."

Indianenkreten

In een van de klaslokalen zijn inderdaad vier meisjes van een jaar of zes hard aan het rondrennen, onder het slaken van indianenkreten. Hun wangen zijn versierd met schmink en ze dragen, net als de jongens in het andere klaslokaal, rode en blauwe kleding. De leerkracht klapt in haar handen, roept iets waarop de meisjes in een vechthouding springen. Nog een teken, en ze rennen weer rond.

Een verschil met de jongens verderop, die aan een tafel die door de meisjes tijdens een van hun lessen is beklad met hun handafdrukken, rustig zitten te kleuren. Geen geschreeuw hier, alleen het doorgeven van de kleurpotloden en geschuifel op hun stoel.

De jongens brengen we discipline bij, maar ook hoe ze met hun gevoelens moeten omgaan

Margrét Pála Ólafsdóttir

"De jongens brengen we discipline bij, maar ook hoe ze met hun gevoelens moeten omgaan", zegt Ólafsdóttir. "We geven ze de woorden zodat ze zich verbaal kunnen uitdrukken, in plaats van hun vuisten te gebruiken." De bedoeling is om jongens en meisjes dichterbij elkaar te brengen zodat ze elkaar beter begrijpen, en de kloof te dichten. Het werkt, zegt Ólafsdóttir. Uit onderzoek van de universiteit van Reykjavik blijkt dat de jongens die het Hjallimodel volgden, progressievere gedachtes hebben over de latere verdeling van werk- en zorgtaken tussen mannen en vrouwen. Ook hebben deze jongens meer vertrouwen in hun eigen kunnen dan leeftijdsgenoten die naar een 'gewone' school gaan.

Op het schoolplein spelen de jongens en de meiden samen. © Irene Schoenmacker

Een eigen stuk op het plein

Minstens een keer per dag ontmoeten de kinderen elkaar en spelen ze samen. En ze zien elkaar op het schoolplein, dat weliswaar opgedeeld is, 'maar het is natuurlijk geen Berlijnse muur'. Hoewel de kinderen over het algemeen op hun eigen helft blijven, sjouwen ze ook gezamenlijk stenen naar hun helft van het plein. De meisjes stappen net zo brutaal rond als de jongens. Ze gooien autobanden over het plein en zitten elkaar achterna. Een eindje verderop zijn de jongens een zware boomstam aan het versjouwen. Warm gekleed met muts en sjaal en rode laarsjes is het soms lastig uit te maken of het een jongen of een meisje betreft.

De meisjes zeiden: wauw, is deze hele helft alléén voor ons?

Margrét Pála Ólafsdóttir

In eerste instantie wilde Ólafsdóttir het plein gebruiken om de kinderen daar gezamenlijk te laten spelen, maar dat bleek niet te werken: de jongens en meisjes vervielen al snel weer in hun oude rolpatronen. Dus besloot ze in navolging van de klassen ook het plein te splitsen. "De reacties waren tekenend en bevestigden wat ik eerder zag. De jongens zeiden, waarom neem je ons ons schoolplein af? De meisjes zeiden, wauw, is deze hele helft alléén voor ons?" Ze lacht opnieuw.

Buiten is het speelkwartier inmiddels afgelopen. De jongens en meisjes maken elk een lange rij voordat ze naar binnen mogen. Ólafsdóttir wijst op hun handen, die netjes achter hun rug zijn gevouwen. "Dat leren we zowel de jongens als de meisjes, maar om verschillende redenen. De jongens leren zo om hun handen in bedwang te houden, en niet overal aan te zitten: het is een vorm van discipline.

"De meisjes daarentegen leren we het aan omdat ze geneigd zijn zich onzichtbaar te maken, in elkaar te kruipen. Wanneer ze hun handen achter hun rug vouwen gaat hun borst automatisch vooruit en hun kin omhoog." Met serieuze gezichten lopen de kinderen rustig naar binnen. Geen geschreeuw, getrek of geduw. Ólafsdóttir: "Je ziet: het lichaam disciplineert de geest."

Wat betekent 'Hjalli'?

Het woord Hjalli heeft verschillende betekenissen in het IJslands. Vroeger brachten de IJslandse vissers de vis naar hun vrouwen, die ze schoonmaakten en voor verkoop klaarmaakten. Hun werkgebied heette de fiski hjadlur, en de afgeleide naam is een eerbetoon aan het harde werk van vrouwen destijds. Maar het heeft ook een andere symbolische betekenis: wie een 'hjalli' heeft beklommen, heeft zijn of haar moeilijkheden overwonnen en een nieuw levensdoel gevonden.

Lees ook: 
'Laat jongens anders leren dan meiden'

De afgelopen jaren is er een omslag geweest in de klaslokalen: meisjes zijn de jongens voorbijgestreefd. Vijf middelbare scholen slaan de handen ineen om 'jongensachtige' manieren van leren te promoten.

Of dit opiniestuk van docent Siep de Haan over gescheiden klassen:

'Jongens raken al op de basisschool op achterstand. Splits de klassen op in jongens- en meidenklassen.'


Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

Door een profiel aan te maken ga je akkoord met de gebruiksvoorwaarden en geef je aan het privacy statement en het cookiebeleid te hebben gelezen.

Deel dit artikel

Het systeem is opgezet om traditionele rolpatronen en stereotypen in de samenleving te doorbreken

We leren meisjes bijvoorbeeld voor zichzelf op te komen door ze te laten schreeuwen of luid te zijn

Margrét Pála Ólafsdóttir, initiatiefneemster Hjalliprincipe

De jongens brengen we discipline bij, maar ook hoe ze met hun gevoelens moeten omgaan

Margrét Pála Ólafsdóttir

De meisjes zeiden: wauw, is deze hele helft alléén voor ons?

Margrét Pála Ólafsdóttir