Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Geneeskunde gaat niet alleen maar over wetenschappelijk aantoonbaar handelen

Samenleving

Bert Keizer

© Trouw
COLUMN

Een van de minder begrijpelijke aspecten van de geschiedenis van geneeskunde is dat mensen heel lang allerlei dingen deden rond zieke lichamen die geen enkel resultaat opleverden. 

Het is voor ons onvoorstelbaar hoe ver men bereid was te gaan. Het doet denken aan de vergelijkbare absurditeit die de oude Grieken koesterden in het zoeken naar gunstige voortekenen bij een belangrijke onderneming. 

Lees verder na de advertentie

Om uit te zoeken of de veldslag, de reis, of de oogst zou slagen offerden ze een lam of een kalf waarvan de lever werd bestudeerd op zoek naar een voorspelling over de toekomst. Men stuitte weleens op een ongunstige lever. Daarvoor was een oplossing: gewoon nog een dier offeren om daar eens te kijken. Dit mocht niet met meer dan drie dieren per dag, anders ging de hele kudde eraan op zoek naar goed nieuws. De vraag waarom de goden dieren wilden was de Grieken zelf niet duidelijk, maar dat deed niets af aan de hardnekkigheid waarmee men doorging met het dierenoffer.

Binnen het raam van we­ten­schap­pe­lij­ke geneeskunde tref je heel veel handelingen waarvan niet erg overtuigend is aangetoond dat ze werken

In geneeskunde vind je een verontrustende parallel in het aderlaten. Dat daar een boeiend verhaal achter zit doet niets af aan de beschadigende effecten van de handeling. Wij zijn op dit punt pijnlijk goed ingelicht door nauwgezette verslagen van sterfbedden uit het verleden. Het sterfbed van Lord Byron is een onthutsend voorbeeld. Het gebeurde in 1824 in de moerassen van Missolonghi in Griekenland. Zijn artsen hielden zorgvuldig dagboeken bij waarin ze keurig beschrijven hoe ze hem langzaam maar zeker ombrengen met herhaaldelijk bloed aftappen. Het wrange is dat hij zich ertegen verzette, omdat hij (terecht) dacht dat het hem alleen maar zou schaden.

Kaarsenbranden

Tot 1850 kon de westerse dokter weinig. Van 1850 tot 1900 werd geneeskunde wakker en zag men ook in dat men weinig kon. In de periode van 1900 tot 1950 verdween dit onvermogen geleidelijk. En na 1950 was er geen houden meer aan, geneeskunde kende alleen nog successen.

Maar wacht even: er is nog altijd een hele baaierd van praktijken die precies even zinvol zijn als dierenoffers en aderlaten, dat wil zeggen: aantoonbaar onzinnig. Het zilvermerkje van alle alternatieve of complementaire praktijken is dat de werking niet aantoonbaar is. Osteopathie, acupunctuur, homeopathie, orthomoleculaire geneeskunde en het door mijzelf gehuldigde kaarsenbranden in kathedralen, het slaat allemaal nergens op. Al beleven mensen er wel iets goeds aan, dergelijke handelingen passen niet binnen het raam van wetenschappelijke geneeskunde.

Geldhonger

Nog verwarrender is de volgende constatering: binnen het raam van wetenschappelijke geneeskunde tref je heel veel handelingen waarvan niet erg overtuigend is aangetoond dat ze werken. Ik geef u een bescheiden voorbeeld: cholinesteraseremmers bij dementie. Die doen niks. Echt niet? Nou, onderzoek heeft aangetoond dat de gebruikers op sommige scoringslijstjes een paar punten vooruitgaan, maar hun huisgenoten merken er niks van. En zijzelf ook niet. Toch wordt Exelon op grote schaal voorgeschreven. Neurologen en geriaters laten Alzheimerpatiënten zelfs terugkomen op hun poli voor ‘controle’. Controle van wat? Van het feit dat de ziekte gewoon doorgaat? Nog gekker: Alzheimerpatiënten gaan graag naar deze ‘controles’ of worden door familie gemaand er heen te gaan.

Ik denk dat de uitleg is dat geneeskunde niet alleen maar gaat over wetenschappelijk aantoonbaar handelen, maar ook over doodsangst, medelijden, machtsstreven, cynisme, bijgeloof, godsdienst, geldhonger, biochemie, troost en natuurlijk hoop.

Dat loopt allemaal door elkaar heen en is niet zo makkelijk te ontwarren. Je zou daar vrede mee kunnen hebben en wetenschappelijk verantwoord medisch handelen als een ideaal zien dat we huldigen maar nooit bereiken. Sjoerd Repping denkt daar anders over. Hij was tot voor kort hoogleraar Voortplantingsgeneeskunde in het AMC, maar is nu hoogleraar Zinnige Zorg geworden bij het Zorginstituut Nederland. Zijn doel is het uitbannen van onzinnige zorg. Ik vind het een zeer welkom idee, maar de vraag is of we het aankunnen, zinnige zorg. Ik voorzie veel verontwaardigd protest bij patiënten. Ja, en ook bij artsen.

Bert Keizer 

Bert Keizer is schrijver, filosoof en arts bij de Levenseindekliniek. Voor Trouw schrijft hij wekelijks een column over zorg, filosofie, en de raakvlakken daartussen. U leest ze terug op trouw.nl/bertkeizer.

Deel dit artikel

Binnen het raam van we­ten­schap­pe­lij­ke geneeskunde tref je heel veel handelingen waarvan niet erg overtuigend is aangetoond dat ze werken