Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Geldstroom tussen Rijk en gemeenten 'rommeltje'

Samenleving

Hans Marijnissen

Het Rijk maakt jaarlijks 56 miljard euro over naar gemeenten die daar een groot aantal taken van moeten betalen. © ANP
decentralisatie

Een nieuw kabinet moet met grote spoed de verdeling van gelden tussen het Rijk en gemeenten herzien. De situatie is 'verrommeld', vindt de Raad voor Financiële Verhoudingen.

Gemeenten geven sinds de overheveling van taken van het Rijk naar gemeenten, jaarlijks 56 miljard euro belastinggeld uit aan overheidstaken als zorg en veiligheid. Die overheveling van taken had efficiëntiewinst moeten opleveren. Maar de huidige praktijk is juist 'ondoelmatig', 'verrommeld' en 'inconsequent'.

Volgens de Raad voor de Financiële Verhoudingen moet het stelsel grondig worden herzien volgens het principe: 'wie betaalt bepaalt'. De onafhankelijke raad is een belangrijk adviesorgaan voor regering en parlement. In ongekend harde bewoordingen evalueert hij de achterliggende periode.

In een advies aan het kabinet staat dat de decentralisatie en de bekostiging van de afgestoten taken nooit goed is doordacht en er ad hoc steeds een zak geld werd meegegeven. Door een opeenstapeling van inconsequente keuzes liggen 'betalen en bepalen' niet meer bij dezelfde partij, stelt de raad, terwijl dit voor een doelmatige besteding van het geld wel zou moeten.

De afgelopen twintig jaar heeft de rijksoverheid steeds meer taken overgeheveld naar de gemeenten. In die zogenaamde decentralisatie zijn bijvoorbeeld de jeugd- en thuiszorg maar ook de verantwoordelijkheid voor de veiligheid op het bordje van de gemeenten gekomen. Ook het geld dat bij die taken hoort, werd overgeheveld. Toch fluit de rijksoverheid gemeenten keer op keer terug waardoor ze hun aanpak moeten aanpassen. Dat is inefficiënt.

Dit speelt bijvoorbeeld bij de rampenbestrijding. Negentig procent van de bekostiging van deze taak wordt opgehoest door de gemeenten, terwijl het Rijk juist voor 90 procent de eisen bepaalt waaraan deze moet voldoen. Gemeenten hebben zo geen beleidsruimte hun geld slim in te zetten, terwijl dit wel de bedoeling is.

Lees verder na de advertentie

Andermans portemonnee

Hetzelfde speelt bij jeugdzorg en welzijn. Gemeenten moeten die voorzieningen uit eigen zak bekostigen, maar het Rijk stelt steeds meer eisen aan de invulling van die zorg. 'Het Rijk winkelt zo met andermans portemonnee', schrijft de raad.

De politiek zou volgens de raad een nieuwe onderverdeling moeten maken in taken die bij de rijksoverheid liggen en bij de gemeente. Vervolgens moet pas ná die inhoudelijke keuze de bekostiging daarop worden aangepast. Als het Rijk de normen stelt, dient hij ook de kosten te dragen. Taken voor de gemeenten (als de aanleg van wegen, onderhoud van groen, exploitatie van het zwembad) zouden vooral moeten worden gefinancierd uit de gemeentelijke belastingen.

De lokale belastingen als de onroerendezaakbelasting vormen nu nog maar 3,5 procent van het totale bedrag dat burgers aan belastingen moeten betalen. De raad schat in dat die bijdrage na een nieuwe verdeling zal verdubbelen. Dat bedrag moet dan weer in mindering worden gebracht op de rijksbelastingen, zodat de belastingdruk voor de burger gelijk blijft.

Gemeenten liggen herhaaldelijk onder vuur als er 'te veel geld op de plank blijft liggen' terwijl er volgens belangenorganisaties wel wachtlijsten bestaan of onvoldoende zorg wordt geleverd. Vaak hebben die twee weinig met elkaar te maken, omdat gemeenten geld moeten reserveren voor rekeningen voor bijvoorbeeld jeugdzorg die zij pas na afloop van de dienstverlening gepresenteerd krijgen. Maar de landelijke politiek spreekt er wel schande van. Andersom komt ook voor: als gemeenten juist uit geldgebrek bepaalde diensten niet meer kunnen leveren, terwijl ze dit wel zouden willen.

Een duidelijkere verdeling waarin de verantwoordelijkheid voor een taak direct is gekoppeld aan de bekostiging, moet hier volgens de raad een einde aan maken. Wie betaalt, bepaalt. Het huidige verrommelde stelsel leidt volgens hem tot 'ondoelmatige besteding van belastinggeld' en een 'erosie van het draagvlak voor het lokaal bestuur'.

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.


Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.

Deel dit artikel

Advertentie