Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Freek de Jonge, pastoraal cabaretier in aardbevingsland

Samenleving

Isabel Baneke

Freek en Hella de Jonge trekken door Groningen om met bewoners, politici en wetenschappers te praten over de aardbevingsproblematiek © Reyer Boxem
Reportage

Het aardbevingsleed is een schandaal van het formaat Watersnoodramp, zegt cabaretier Freek de Jonge. Deze week trekt hij door Groningen om te ijveren voor een aardbevingen-actieplan, dat hij morgen presenteert. 'Moreel gezien kunnen we als land niet langer wegkijken.'

Recht onder de kansel van het Sint Pancratiuskerkje in het Groningse Godlinze spreekt domineeszoon Freek de Jonge (72). Gestoken in een zwart-witgeruit pak, met een kanariegeel pochet piepend uit het borstzakje, loopt hij energiek heen en weer. Zijn armen zwaaien door de lucht, de cabaretier is zodanig vol van wat hij vertelt, dat hij af en toe vergeet om de microfoon bij zijn mond te houden.

Deze week trekt hij samen met zijn vrouw Hella door het Groningse stad en ommeland om te spreken met betrokkenen van de aardbevingen die zijn land van herkomst plagen. Politici, wetenschappers en gedupeerden: iedereen brengen ze een bezoek.

Het koppel De Jonge hoopt verandering te brengen in de zich voortslepende gaswinningproblematiek.

Lees verder na de advertentie

Volkslied

"We hebben als land vijftig jaar geprofiteerd van de Groningse warmte", spreekt hij de mensen in de overvolle kerkbanken toe. "Nu is de tijd aangebroken dat we met z'n allen iets terugdoen. De aankomende dagen ga ik, samen met anderen, een manifest opstellen dat ik jullie aanstaande vrijdag tijdens de finale in theater de Oosterpoort in Groningen presenteer. Dat kunnen jullie ondertekenen, want dit kan zo niet langer."

Plotseling onderbreekt De Jonge zijn betoog. Heel even is het stil. Dan opent de komiek zijn mond weer. "Ik was het even vergeten, maar eigenlijk wilde ik deze bijeenkomst beginnen met het Groningse volkslied." En masse komen zijn toehoorders overeind. Althans, degenen die ondanks de drukte een zitplek wisten te bemachtigen en niet al rechtop stonden.

"Van Lauwerzee tot Dollard tou, van Drenthe tot aan 't Wad." Het schip van de koude kerk wordt gevuld met stemmen. Uit volle borst zingen de Groningers de drie coupletten, met jassen aan en shawls om.

De aankomende dagen ga ik, samen met anderen, een manifest opstellen.

Cabaretier Freek de Jonge

Gezeur

"Het deed me denken aan een zwarte kerkdienst in Amerika", zegt De Jonge de volgende ochtend in Appingedam, van waaruit hij die dag bestuurders zal bezoeken. "Als dit nuchtere volk eenmaal loskomt, zie je een ouderwetse emotie. Dat ik dit heb mogen meemaken.

"Het zal niet het enige applaus zijn dat De Jonge deze week in ontvangst neemt. In Loppersum, Oldenzijl en Westernieland, het dorp waar zijn wieg stond: alle kerken die de cabaretier tijdens zijn tournee aandoet zijn uitverkocht. De opbrengst van deze avondbijeenkomsten, waarop De Jonge zijn dagelijkse tocht langs de betrokkenen samenvat met liedjes en met andere sprekers gaat naar de getroffenen door de aardbevingen.

"Het verdriet van Groningen is weggezakt in de rest van Nederland. We hebben genoeg van al het gezeur", aldus De Jonge. "Datzelfde geldt voor de media en politiek, de Groningers krijgen het zelf niet meer over de bühne. Den Haag schuift de problematiek voor zich uit. Ook ikzelf keek lange tijd de andere kant op. Maar aan de enorme opkomst zie je hoe deze ramp de levens van de mensen beheerst."

Het deed me denken aan een zwarte kerkdienst in Amerika.

Freek de Jonge

Freek de Jonge in de Sint Pancratiuskerk in Godlinze © Reyer Boxem

Problematiek

De ogen werden de komiek geopend tijdens de voorbereiding op zijn vijfde verkiezingsconference. In de opmars naar de gang naar de stembus in maart, peilde de Jonge de politieke stemming in Nederland. Op Twitter plaatste hij een bericht waarin hij zijn landgenoten met problemen of kwesties opriep contact met hem op te nemen.

"Zodoende ben ik in Rotterdam geweest, in Eemnes, in Olst. Ook kwam er een bericht uit Groningen. Naar aanleiding daarvan bezocht ik onder meer een man die een onuitwisbare indruk op me heeft gemaakt. Hij zei: 'We zitten hier vast in een onveilige gevangenis.' Groningers kunnen hun huizen niet verkopen, worden - als de schade al überhaupt vergoed wordt - met hun klachten van het kastje naar de muur gestuurd en zijn bang. En dat in deze tijd in dit land.

"Een schandaal formaat watersnoodramp, noemt hij de problematiek. De Jonge stoort zich vooral aan het achteroverleunen van de samenleving. "In dit onderwerp komt alles samen. Ten eerste onze onverschilligheid ten aanzien van de wereld, van de natuur." Zijn wonderlijkste ontmoeting tot dusver was met een katholiek, gaat hij verder. "Op een of andere manier kwam het offer ter sprake. 'De mens nam van de aarde en stelde God die gegeven had tevreden met een offer vanuit een diep besef dat je niet kunt blijven nemen zonder terug te geven.' Dat is exact waar het nu om draait.

"Ook wil hij met zijn actie solidariteit stimuleren. "Je bent niet voor jezelf alleen op de wereld. Het leven is voor ieder individu ingewikkeld, wat maakt dat er weinig plaats is voor de ander. Toch moet je vanuit empathie inzien dat een ander het zwaarder heeft dan jij, in dit geval ook nog eens door je eigen gretigheid en consumptie. Vanuit die gedachte moet je handelen."

Hij zei: We zitten hier vast in een onveilige gevangenis

Freek de Jonge

Argentinië

Zijn betoog doet denken aan 1977. Ook toen trok De Jonge, samen met zijn kompaan van cabaretgroep Neerlands Hoop, wijlen Bram Vermeulen, het land door. Ze wilden voorkomen dat het Nederlands voetbalelftal afreisde naar het WK in Argentinië, waar indertijd mensenrechten werden geschonden onder het bewind van leider Jorge Videla. Net als nu bedacht De Jonge ook toen een strijdlied, 'Bloed aan de Paal', en poogde Neerlands Hoop met handtekeningen politiek Den Haag te overreden actie te ondernemen.

"Ik heb een bepaalde positie mogen verwerven", legt hij uit. "Die brengt een bepaalde verantwoordelijkheid met zich mee, vind ik. "Met dit soort acties betaal ik mijn succes terug, en het is extra mooi meegenomen als de mensen lol beleven aan mijn inzet. Ik ben een activist. Met mijn vrouw heb ik ook eens drie weken door het land gereisd om geld op te halen voor Mexico.''

Hoewel De Jonge veertig jaar geleden weinig steun kreeg vanuit de politiek, en de voetbalploeg toch naar Zuid-Amerika vertrok, kwam er door zijn actie wel aandacht voor de donkere kant van het WK. Wat hoopt hij met 'Laat Groningen niet zakken' te bereiken?"

Ik heb drie punten, die met elkaar samenhangen en stuk voor stuk enorm voor de hand liggen. De gaswinning moet in een hoog tempo worden teruggeschroefd. De mensen moeten hier zo snel mogelijk veilig kunnen wonen, het liefst in hun eigen woning. En tot slot wil ik dat er een toekomstplan komt voor Groningen op basis van een andere energievoorziening. Het is tijd voor transitie."

De mensen moeten hier zo snel mogelijk veilig kunnen wonen, het liefst in hun eigen woning

Freek de Jonge

Sceptisch

De manier waarop de cabaretier zijn doelen wil bereiken, heeft hij afgekeken bij schrijver Hugo Borst. "Hij heeft met zijn Ouderenzorgmanifest zo veel handtekeningen verzameld, dat de Kamer niet meer om de bejaarden heen kon. Dat ga ik ook proberen. Samen met de gedupeerden, actiegroepen en wetenschappers die ik deze week spreek, stel ik een verklaring op, die men op het internet kan ondertekenen."

Of de actie van De Jonge concreet resultaat gaat opleveren, Jan Dijkhuis (59) vraagt het zich af. Met de tekst van het strijdlied in de hand, speciaal thuis uitgeprint voor vertrek, staat hij in het voorste bankje van de Sint Pancratiuskerk. Toch is hij sceptisch.

"Ik woon hier in Godlinze en heb ook scheurtjes in mijn huis. Niet zulke erge hoor, het is niets vergeleken bij sommige anderen. Maar de afgelopen acht jaar is de woning wel flink in waarde gedaald, en boorbedrijf Nam en de overheid doen niks. Al helemaal niet aan dit soort schade, die je niet met het blote oog kunt zien. Mijn vertrouwen is verdwenen."

De Jong zelf zegt niet te malen over de afloop van zijn Groningse rondgang. "De uitslag van deze wedstrijd is oninteressant. Ik zie iets gebeuren en handel ernaar. Meer macht heb ik niet. Ik kan enkel pastoraal werk doen. De gemeenten in, mensen troosten en bemoedigen. Dat geeft me voldoening genoeg."

Met de tekst van het strijdlied in de hand staat hij in het voorste bankje van de Sint Pancratiuskerk

Freek de Jonge speelt 'wereld beroemd in Groningen' © Reyer Boxem

Samen-gevoel

Terwijl de komiek zijn laatste actiekreten predikt, verschijnt er op het gezicht van Sylvia van Erning (58) een voorzichtige lach. "Ik ben zo blij met de komst van meneer De Jonge, met deze avond." Van Erning komt uit Wagenborgen, waar de aardbevingen diepe sporen hebben nagelaten. De schade aan haar huis is ingedeeld in de hoogste schaal.

"Dat maakt indruk. Niet alleen financieel heb ik het zwaar, maar vooral psychisch. De afgelopen jaren zijn de aardbevingen onder mijn huid gekropen, ze beheersen mijn leven. Ik ben alleen en kan nergens anders aan denken.

"Maar hun verdriet delen doen Groningers niet, legt Van Erning uit. "Niemand praat met elkaar over de aardbevingen. Zelfs niet wanneer je buren bent, het is een ingetogen volk. Ik heb de behoefte om het er onderling over te hebben. En vanavond is dat eindelijk gebeurd. Of het Westen nu in actie komt of niet, ik heb het 'samen'-gevoel. Met zijn bijeenkomsten bindt De Jonge ons in Groningen."

Met zijn bijeenkomsten bindt De Jonge ons in Groningen

Sylvia van Erning

Deel dit artikel

De aankomende dagen ga ik, samen met anderen, een manifest opstellen.

Cabaretier Freek de Jonge

Het deed me denken aan een zwarte kerkdienst in Amerika.

Freek de Jonge

Hij zei: We zitten hier vast in een onveilige gevangenis

Freek de Jonge

De mensen moeten hier zo snel mogelijk veilig kunnen wonen, het liefst in hun eigen woning

Freek de Jonge

Met de tekst van het strijdlied in de hand staat hij in het voorste bankje van de Sint Pancratiuskerk

Met zijn bijeenkomsten bindt De Jonge ons in Groningen

Sylvia van Erning