Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Feiten werken niet bij complotdenkers

Home

Willemien Groot

Een graancirkel. Foto ter illustratie © anp
Interview

Socioloog Jaron Harambam (1983) promoveert in mei aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. Zijn proefschrift gaat over de sociale wereld van de complottheorieën. Wie zijn die aanhangers, wat denken ze en hoe zijn ze in die wereld terechtgekomen?

De meeste complotdenkers zien zichzelf als kritische burgers die niet achter de massa aanlopen

Jaron Harambam

Lees verder na de advertentie

Wat heeft u het meest verrast?

“Dat complotdenken en sociale kritiek zoals die van Noam Chomsky en Naomi Klein, dichtbij elkaar liggen. Mensen die zich daarmee bezighouden, kijken wantrouwend naar politiek, bedrijfsleven, wetenschap en media, en vragen zich af of de algemeen geaccepteerde kennis van die instituties wel klopt. Die mensen willen weten wat er echt aan de hand is. De meeste complotdenkers zien zichzelf als kritische burgers die niet achter de massa aanlopen.”

Tekst loopt door na afbeelding

Socioloog Jaron Harambam (1983). © Frank Castelein

Wat weten we nu wat we nog niet wisten?

“Dat je complotdenkers in alle lagen van de bevolking vindt, ze zijn van alle leeftijden en met alle opleidingsniveaus. Ze hebben geleerd kritisch te zijn door globalisering, ontkerkelijking en brede toegang tot kennis. Onthullingen over belangenverstrengeling, bankschandalen of overheidsfalen hebben hun vertrouwen in de instituties geschaad. Daardoor stellen ze de objectiviteit van informatie ter discussie.

“Ik heb twee jaar lang complotdenkers gesproken, bijeenkomsten bezocht, en hun sites en boeken geanalyseerd om te begrijpen wie ze zijn en hoe ze in die wereld terecht zijn gekomen. Mensen vinden het steeds moeilijker om na te gaan wat ‘waar’ is. Zo ontstaat ruimte voor complottheorieën; die bieden houvast. Uit eerder onderzoek blijkt dat zo’n 5 tot 40 procent van de Nederlandse bevolking gelooft in een of meerdere complottheorieën, van onveiligheid van vaccinaties tot graancirkels.”

Door complotdenken af te doen als gevaarlijk of irrationeel, verdwijnt het niet. Integendeel

Jaron Harambam

Wat kunnen we met die wetenschap?

“Door complotdenken af te doen als gevaarlijk of irrationeel, verdwijnt het niet. Integendeel. De populistische boodschappen van de PVV en Denk schurken dicht aan tegen de ideeën van complotdenkers: over een elite die het volk voor de gek houdt en uitbuit. Wantrouwen uit zich in proteststemmen en misschien wel een lage opkomst bij de verkiezingen. Daarom moeten we dit onbehagen serieus nemen, leren begrijpen en onderzoeken.

“Als overheid, wetenschap, media en bedrijfsleven transparant zijn over de herkomst van informatie, is die makkelijker te accepteren. Steeds meer ouders zijn bang voor de bijwerkingen van vaccinaties. Daarover moet je met ouders praten, zoals het RIVM nu gaat doen door jeugdartsen daarvoor op te leiden. Mensen om de oren slaan met feiten werkt niet meer. Een kleine groep zul je nooit bereiken, maar de meeste complotdenkers vragen alleen om begrip voor hun twijfels.”

Wat gaat u hierna doen?

“Ik wil onderzoeken welke informatiebronnen complotdenkers betrouwbaar vinden en waarom. Er wordt vaak gesteld dat je als mediaconsument al snel in een filterbubbel terechtkomt, omdat websites je op basis van leesgedrag en algoritmes gelijksoortige artikelen aanbieden. Dan zou je op den duur geen andere meningen meer tegenkomen. Ik ben benieuwd of dat bij complottheorieën zo werkt.”



Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Deel dit artikel

Advertentie
De meeste complotdenkers zien zichzelf als kritische burgers die niet achter de massa aanlopen

Jaron Harambam

Door complotdenken af te doen als gevaarlijk of irrationeel, verdwijnt het niet. Integendeel

Jaron Harambam