Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Esther Perel: Kerst is een goed moment om je relatie te bespreken

Samenleving

Isabel Baneke

Nederland. Amsterdam, 04-09-2018. Foto: Patrick Post. Portraits of Esther Perel. © Patrick Post
interview

Als u terugkijkt op de vorige Kerst, wat zou u dit jaar anders willen? De van oorsprong Vlaamse psychotherapeut Esther Perel, die dit jaar furore maakte in tv-programma ‘Zomergasten’, spoort mensen aan eens écht met elkaar te praten.

Op de sofa zitten Maria en Naomi. Al jaren zijn ze samen, het stel is dol op elkaar. Toch lopen ze sinds de komst van hun twee dochtertjes tegen een probleem aan. Naomi mist de connectie met haar partner, ze voelt een afstand tussen hen, alsof ze onderaan het prioriteitenlijstje is beland. In huis gaat het enkel nog over de kinderen. Is ze voor haar lief werkelijk verworden tot niets meer dan de broodwinner?

Lees verder na de advertentie

Maria zegt op haar beurt handen tekort te komen. Om te zorgen voor hun kroost, heeft ze haar carrière tijdelijk op een lager pitje gezet. Liggen de kinderen na een dag spelen, troosten en knuffelen eindelijk in bed, dan heeft ze simpelweg niets meer te geven. Dat Naomi haar vraagt ook haar nog te verzorgen, vindt ze moeilijk te verkroppen. Een connectie maken met zichzelf, dat is waar ze ’s avonds behoefte aan heeft.

Homo en hetero, oud en jong, monogaam en polyamoureus: op de bank van psychotherapeut Esther Perel nemen koppels met een brede waaier aan achtergronden, voorkeuren en strubbelingen plaats. De van oorsprong Belgische Perel bestudeert problematische liefdesrelaties al 35 jaar, sinds vijftien jaar vanuit haar praktijk in New York.

Wijsheden

Over haar inzichten schreef de psychotherapeut twee bestsellers. Haar Tedtalks zijn samen 25 miljoen keer bekeken en ‘Where Should We Begin?’, waaruit bovenstaand fragment komt (Maria en Naomi zijn gefingeerde namen), prijkt bovenaan lijsten met de populairste podcasts. Toen ze in september aanschoof bij ‘Zomergasten’, brak de internationaal geprezen Perel ook in Nederland door bij een breed publiek. Online en offline werd dagenlang nagepraat over haar wijsheden.

Wat Perel zo geliefd maakt? Of partners nu worstelen met fetisjen of onvruchtbaarheid, wanneer ze analyseert wat mensen elkaar aandoen in liefdesrelaties kan het publiek niets anders doen dan begripvol knikken. Steeds zoekt de therapeut naar de relationele context en patronen, die ze daarop kraakhelder fileert. Zo worden conflicten die aanvankelijk onbegrijpelijk lijken dermate simpel, dat Perels inzichten direct toepasbaar zijn op het leven van wie dan ook.

Neem Naomi en Maria. Beide vrouwen wijzen naar elkaar, de twee zitten vast in hun eigen perspectief op de relatie. Ze luisteren niet goed en stellen zich overwegend defensief op, waardoor het steeds moeilijker wordt zich te verplaatsen in de schoenen van de ander.

Dat vasthouden aan het eigen gelijk, vaak onbewust, is iets wat de internationaal bejubelde psychotherapeut geregeld ontwaart bij de stellen die bij haar aankloppen. Inmiddels ziet ze overeenkomsten in de conflicten van haar bezoekers.

Holocaust

De basis van Perels werk is terug te voeren naar haar jeugd. In 1958 werd ze geboren als dochter van Poolse Joden die als enigen van hun familie terugkwamen uit de kampen. Na de oorlog verhuisden haar ouders naar Antwerpen, waar zij zich omringden met andere overlevenden van de Holocaust. Perel ontwaarde in haar gemeenschap twee groepen mensen, zij die ‘niet dood’ waren en zij die ‘leefden’.

Aan veroordelen doet Perel niet. Bij ontrouw leert ze beide partners hoe het komt dat de een een scheve schaats heeft gereden en de ander zich maar niet over het bedrog kan heen zetten. Een eerlijke voorstelling van zaken, dat is waar Perel naar streeft.

Esther Perel © Patrick Post

Ook in het geval van Maria en Naomi schrijft de therapeut de wortels van het probleem niet aan een van beide partners toe. In plaats van elkaar te beschuldigen van een tekort aan liefde of een obsessie met aandacht, raadt ze het stel aan hun verschillen omarmen, ze zelfs te beschouwen als aanvulling op de eigen zelf.

Iets wat ik dikwijls gebruik in mijn re­la­tie-ad­vie­zen zijn de werkwoorden die je als eerste in je hoofd moet stampen wanneer je een nieuwe taal leert.

Esther Perel

‘Ik houd ons als koppel in de gaten’, spoort ze Naomi aan. ‘Zodat we elkaar niet verliezen. En dat kan ik doen omdat ik weet dat jij je op onze meisjes focust.’ Maria moet op haar beurt herhalen: ‘Dank dat jij je richt op ons, dat is wat ik verwaarloos, waar ik onzeker over ben.’

Tongval

De psychotherapeut geeft het koppel de opdracht een lijst te maken met concrete wensen die de relatie zouden doen bloeien. Ik zou overdag graag een lieve sms van je krijgen, zegt de een. Ik zou het fijn vinden wekelijks een uur te nemen om alleen in bad te zitten, aldus de ander. Een date inplannen, spelen met het haar van Naomi, de smartphone ‘s avonds wegleggen: er ontspruit een hele serie, die nu hopelijk aan hun ijskast prijkt.

Zo eenvoudig kan het zijn, stelt Perel in de lobby van haar hotel in Amsterdam. De psychotherapeut, met blond halflang haar en diepblauwe ogen, dwingt gezag af. Hoewel ze soms struikelt over haar Nederlands met Vlaamse tongval, er af en toe een Engels en Frans woord tussendoor fietst, formuleert ze haar zinnen helder en stellig.

“Iets wat ik dikwijls gebruik in mijn relatie-adviezen zijn de werkwoorden die je als eerste in je hoofd moet stampen wanneer je een nieuwe taal leert. Daarmee kun je vragen bedenken, die nuttig kunnen zijn voor jou en je relatie. Deze zeven zet ik het vaakst in: vragen, krijgen, geven, verdelen, weigeren, spelen en nemen.” Het zijn de woorden op het lijstje van Maria en Naomi.

Lakens

“Je kunt ermee onderzoeken waaraan je behoefte hebt”, gaat de psychotherapeut verder. “Welke vind je het moeilijkste? Waarin schiet jouw relatie tekort? Misschien ben jij iemand die moeite heeft met vragen. Je doet de boodschappen, maakt alles schoon en vraagt nooit om hulp.” Of zou je graag tussen de lakens het initiatief nemen, maar is de ander meestal net wat sneller.

Als u terugkijkt op de vorige Kerst, wat zou u dit jaar anders willen?

Esther Perel

Met Perels werkwoorden kunnen mensen achterhalen waar het scheef groeit binnen de relatie, wat al die kleine pijnpuntjes zijn die mogelijk kunnen uitgroeien tot een veelkoppig monster. Kijk naar binnen, moedigt ze ons allen aan, wees eerlijk en kritisch. Want wie niet op haar sofa wil belanden, doet er goed aan zijn of haar liefdesverhouding zo nu en dan tegen het licht te houden.

“Een relatie is een verhaal”, is hoe Perel het formuleert. “Een verhaal dat dikwijls moet worden geredigeerd en herschreven.” Kerstmis is daar volgens de therapeut een goed moment voor. “Ik zou eenieder graag willen vragen mijn zeven werkwoorden mee te brengen naar het kerstdiner.” Op papier als Naomi en Maria, of simpelweg in uw hoofd.

Verwachtingen

“Vorm daarmee vragen aan uzelf en aan anderen, uw partner én familie.” Want niet alleen liefdes- maar ook andere relaties kunnen de werkwoorden doen glanzen. “Als u terugkijkt op de vorige Kerst, wat zou u dit jaar anders willen? Wat is waarvan u elke keer na afloop zegt ‘Dat doe ik niet meer’?” Afwassen, drinken, ruzie maken misschien? “Hoe ongemakkelijk ook, spreek u uit.”

Praten met elkaar, het klinkt verbluffend simpel. Toch ontvangt Perel maar al te vaak dankwoorden van koppels, die tijdens hun crisis voor de eerste keer hebben gesproken over hun emotionele behoeften, erotische verlangens en verwachtingen die niet zijn uitgekomen.

Kerken en dorpen lopen leeg. De maatschappij is hy­per­in­di­vi­du­a­lis­tisch, we vergeten écht te luisteren en ons in te leven in anderen.

Esther Perel

Hoe dat komt? Volgens de psychotherapeut heeft het te maken met de wereld waarin we leven. Op Facebook, Instagram en Twitter barsten we van de virtuele vrienden. Maar iemand die we kunnen vragen op de hond te passen tijdens vakanties hebben we niet. Gezinnen zijn gebroken, banen inwisselbaar, en met het grootste gemak verhuizen ons hele hebben en houden naar de andere kant van de oceaan.

Vrijer zijn we, dan onze grootouders, maar we hebben minder banden. “De kleine gemeenschappen waarin we leefden, zijn verdwenen”, aldus Perel. “Kerken en dorpen lopen leeg. De maatschappij is hyperindividualistisch, we vergeten écht te luisteren en ons in te leven in anderen.”

Totaalpakket

Onlangs klopte een jonge vrouw aan bij Perel, die haar vroeg waarom ze de liefde maar niet vond. “Ik vertelde haar om haar smartphone met die apps aan de kant te leggen en naar een jazzclub te gaan. Om daar gesprekken aan te knopen en te zien waartoe die leiden, in plaats van kritisch af te wachten welke punten ze van haar eisenlijst kan afstrepen.”

Die reeks aan verwachtingen is nog zoiets van deze tijd waarover Perel zich opwindt. Ze stelt dat relaties rigoureus zijn veranderd. Nog nooit in de geschiedenis van de mensheid eisten we zo’n totaalpakket van onze partners als tegenwoordig.

“Duizenden jaren lang was de kern van het huwelijk een strategisch partnerschap tussen twee families. Het stelde hun economische toekomst veilig en verstevigde sociale banden. Liefde was niet essentieel, man en vrouw voldeden aan hun echtelijke verantwoordelijkheden in ruil voor veiligheid.”

Zolang allebei hun duidelijk gedefinieerde genderrol met verve uitvoerden, was het een goed echtpaar. “Maar met de verplaatsing van het platteland naar de stad werden we vrijer maar ook eenzamer. Het huwelijk veranderde van een economische naar een harmonieuze onderneming, doorspekt van romantische idealen die het groeiend isolement van het moderne leven moesten tegengaan.”

Scheiding

Toch bleef het huwelijk tot zo’n zestig jaar geleden voor het leven. Anticonceptie maakte daar een einde aan, aldus Perel. Vrouwen konden een ongelukkig huwelijk plots verbreken, ze kregen het recht om het leven in eigen hand te nemen. De lat voor de liefde ging omhoog.

Alles waarin ooit een heel dorp voorzag, en God, verwachten we nu van één persoon

Esther Perel

“Tel daarbij op dat het huwelijk voor jouw grootmoeder een vormende ervaring was. Ze trouwde jong, kreeg acht kinderen en helemaal geen tijd om aan haar eigen wensen te denken. De scheiding van taken voor de man en de vrouw was duidelijk, er was veel zekerheid en weinig vrijheid.”

Nu is het omgekeerde waar. Een vrouw trouwt pas wanneer ze zich emotioneel volwassen en financieel onafhankelijk voelt. Zij heeft de ruimte het moment, de partner en haar rol in het huwelijk te kiezen. Iedere beslissing ligt in onze eigen handen.

Zielsverwant

Daarmee is geluk maakbaar geworden. “Het treft ons niet meer in het naleven, in de hemel, maar hier en nu. Verantwoordelijk voor ons eigen geluk zijn alleen wij, we zoeken ernaar in onze partners. Nog altijd willen we alles dat bij het traditionele gezin hoorde, zoals veiligheid en kinderen. Maar we verlangen nu ook dat onze partner van ons houdt, onze beste vriend is, onze zielsverwant. Alles waarin ooit een heel dorp voorzag, en God, verwachten we nu van één persoon.”

En dan leven we ook nog eens stukken langer. “Onlangs trouwde ik een stel vrienden. Ik zei ze niet naïef te zijn. Eeuwige liefde, trouw en passie verbood ik ze te beloven. In plaats daarvan hebben ze naar elkaar uitgesproken dat ze missers zullen maken en soms zullen erkennen dat ze fout zaten. Dat ze zullen proberen om met elkaar te blijven praten.”

Esther Perel (Antwerpen, 1958) verhuisde na een studie aan de Hebreeuwse Universiteit van Jeruzalem naar New York, waar ze sinds 35 jaar praktijk houdt. Naast haar werk als psychotherapeut schreef Perel de bestsellers Erotische Intelligentie (2006) en Liefde in Verhouding (2018). Ze is getrouwd en heeft twee volwassen zonen.

Lees ook:

Hoe begin je weer als het maanden stil was in bed? Oppeppers voor een ingedut seksleven

Het gebeurt. Soms zomaar, sluipenderwijs. Na zoveel jaar verdwijnt seks uit je relatie. Waarom? ‘Ik ben de aanstichter van ons seksloze bestaan.’

De slotaflevering van Zomergasten was een openbaring: Esther Perel heeft een gave

TV-RECENSIE  Soms zet iemand zomaar een raam open in je hoofd en in je hart, en stromen die ruimtes vol met frisse lucht en nieuwe inzichten. Psychotherapeute Esther Perel heeft die gave.

Deel dit artikel

Iets wat ik dikwijls gebruik in mijn re­la­tie-ad­vie­zen zijn de werkwoorden die je als eerste in je hoofd moet stampen wanneer je een nieuwe taal leert.

Esther Perel

Als u terugkijkt op de vorige Kerst, wat zou u dit jaar anders willen?

Esther Perel

Kerken en dorpen lopen leeg. De maatschappij is hy­per­in­di­vi­du­a­lis­tisch, we vergeten écht te luisteren en ons in te leven in anderen.

Esther Perel

Alles waarin ooit een heel dorp voorzag, en God, verwachten we nu van één persoon

Esther Perel