Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Een school zonder vakken en cijfers. En dan komt het eindexamen.

Samenleving

Petra Vissers

© Koen Verheijden
reportage

Het was vier jaar geleden een sprong in het diepe. Een middelbare school zonder vakken, cijfers of lesroosters. Agora in Roermond gelooft erin. Dit jaar volgt de lakmoesproef: lukt het de eerste leerlingen hun eindexamen te halen?

Het was nogal een belofte die de nieuwe middelbare school Agora vier jaar geleden deed. Hoe precies, dat wist nog niemand, maar alle leerlingen die het aandurfden om te starten aan het onderwijsavontuur zouden een diploma halen minimaal op het niveau van hun basisschooladvies. "We bouwen een brug terwijl we er overheen lopen", zei adjunct-directeur en bedenker Sjef Drummen in 2014 in deze krant. Alle leerlingen afleveren met een diploma op het niveau van hun basisschooladvies, dat is voor traditionele scholen al geen vanzelfsprekendheid.

Lees verder na de advertentie

Op Agora moeten leerlingen die jarenlang geen toetsen hadden, die geen boodschap hebben aan het verschil tussen het vak geschiedenis en het vak maatschappijleer, over een paar weken centrale eindexamens maken. Agora begon in september 2014 met het idee dat elk kind op zijn eigen manier moet leren, gedreven door zijn eigen interesses en vragen. Kinderen opdelen in niveaus doen ze er niet. Leerlingen met vmbo-, havo- en vwo-advies zitten bij elkaar in de klas. Hoewel, klas. Ook daar geloven ze bij Agora niet in. Leerlingen werken alleen of in een groep aan projecten ('challenges') die ze in overleg met leerkrachten zelf bedenken en uitvoeren.

Er is niets Agoriaans aan de manier waarop we het centrale eindexamen hebben geregeld

Maar aan het einde van de middelbare school volgt in Nederland nog altijd het onvermijdelijke centrale eindexamen. Op verschillende niveaus, in verschillende vakken. Daar moeten ook de Agora-leerlingen aan geloven. En dat was best even wennen, zegt schoolleider Jan Fasen, die met Drummen aan de wieg stond van Agora. Het was zoeken, zegt hij, voor de leerlingen en leerkrachten ('experts', in het Agoriaans). Want hoe pers je leerlingen door een mal waar je als school eigenlijk niet in gelooft?

"Ik geloof wel in een mate van toetsing", zegt Fasen. "Ik snap dat we elkaar gerust moeten stellen, dat er een bepaalde kwalificatie nodig is. De standaard mag wat mij betreft hoog zijn. Maar er is niets Agoriaans aan de manier waarop we het centrale eindexamen hebben geregeld."

Portfolio

In zijn ideale wereld verlaten leerlingen de middelbare school met een portfolio dat toegang geeft tot een vervolgopleiding. "Dat betekent dat we het in die laatste jaren samen met de vervolgopleiding moeten hebben over de vraag: wat moet er in het portfolio zitten van een leerling die dierenarts wil worden, of schilder?"

Maar zo ver is het nog niet. De 19 leerlingen die een centraal eindexamen gaan maken, bereiden zich sinds september voor op de toetsen. Een deel van die leerlingen doet, net als het gros van de Nederlandse leerlingen, na vier jaar middelbare school vmbo-examen. Maar er zitten ook leerlingen tussen die na vier in plaats van vijf jaar hun havo-examen doen en leerlingen die de toetsen uitsmeren over twee of drie jaar.

"We redeneren hier vanuit de vraag wat een kind wil", zegt Fasen. "Als een kind dierenarts wil worden, heeft hij daar een vwo-diploma voor nodig. Probeer het maar, zeggen wij dan. Het is niet erg als je daar een jaar extra voor nodig hebt. Maar we hebben ook een leerlinge die al heel lang zeker weet dat ze naar de dansacademie wil. Zij gaat nu binnen vier jaar in plaats van vijf jaar een havo-diploma halen."

'Saaie teksten'

Die leerling is Jade Elout (16), die samen met Milou van de Biesebos (15) haar lunch eet in een van de lokalen. Omdat de eindexamens voor de deur staan, moet ze ineens huiswerk maken, vertelt ze. Deed ze vorig jaar nooit. Alhoewel: "Ik deed thuis wel veel maar dat was omdat ik het leuk vond. Vorig jaar deed ik een project over voeding en gezondheid, en ik heb toen veel gelezen over Aboriginals. Nu moet ik voor geschiedenis saaie teksten en jaartallen leren."

Ik had nooit geleerd hoe je moet leren. Aan het begin haalde ik alleen maar 3'en en 4'en. Nu haal ik wel voldoendes

Milou van de Biesebos (15)

Voor het eerst moesten de leerlingen van Agora dit jaar toetsen maken, kregen ze een cijfer. En ja, er zijn wat tranen gevloeid toen er onvoldoendes terugkwamen, zegt Fasen. "Kinderen moesten wennen. Een toets maken is een trucje dat ze niet kennen. Maar toen ze eenmaal doorhadden dat het een manier is om hun inzicht te testen, ging het beter."

Die eerste toetsen waren ellendig, zegt Milou. "Ik had nooit geleerd hoe je moet leren. Aan het begin haalde ik alleen maar 3'en en 4'en. Nu haal ik wel voldoendes." Milou is een Agoriaan van het eerste uur. Ze begon er in de brugklas. "Het eerste jaar was chaos", zegt ze. "Een grote vakantie. In het tweede jaar kwam er al meer structuur en halverwege het derde jaar werd het ineens saaier."

Alhoewel, saai. Jade begon op een traditionele school en stapte over naar Agora, zij weet hoe vrienden van haar oude school les krijgen en zich voorbereiden op het eindexamen. "Dat is echt veel saaier", verzekert ze Milou.

Tekst loopt door onder de foto

Op Agora leren kinderen op hun eigen manier, al zijn er docenten om ze door de examenstof heen te helpen. © Koen Verheijden

Vanuit de hoek van het lokaal mengt ook Mick Mestrom (16) zich in het gesprek. Geen moment zou hij het uithouden op een school waar het er alle jaren zo strikt aan toegaat als nu op Agora, bezweert hij. Mick wil doorbreken in de muziek. "Dus", zegt hij, "wil ik helemaal geen vervolgopleiding doen. Maar ik dacht: ik doe vast eindexamen, dan heb ik in ieder geval een diploma. Ik heb net besloten dat ik volgend jaar ook het havo-examen ga proberen. Dan heb ik extra tijd om door te breken."

Hulp

Ter voorbereiding op het eindexamen zijn op verschillende dagdelen leerkrachten aanwezig met wie leerlingen een afspraak inplannen. Afhankelijk van de leerkracht en het kind in kwestie bespreken ze de stof, specifieke vragen of een leerplanning. De ene leraar maakt van de afspraak een mix van een college en een overhoring, een ander spreekt de agenda door van een leerling en nummer drie legt die begrippen uit die een leerling niet goed begrijpt.

Economiedocent Esther Theunissen bijvoorbeeld, legt aan Guus Lutgens (16) uit wat een 'cashflow' is. Guus is dit schooljaar overgestapt van een school in Heerlen naar Agora. Hij doet dit jaar in 5 vakken eindexamen vwo, volgend jaar in 3. "Het ging allemaal wel prima hoor, op mijn vorige school", zegt hij. "Maar ik zat echt in een sleur. Dan snapte ik iets al na tien minuten en moest ik nog een half uur luisteren naar een docent die het nog een paar keer ging uitleggen."

Naast zijn eindexamens, wil hij zich de komende twee jaar storten op onderwerpen waar hij meer over wil leren. "Ik vind day-in-trading bijvoorbeeld heel erg interessant. Ik heb het er al over gehad met meneer Fasen. Hij zei dat hij er niets vanaf weet, maar dat hij voor mij gaat zoeken naar iemand die me daarbij kan begeleiden." Fasen is behalve schoolleider en docent maatschappijleer ook de mentor van de eindexamenkandidaten. Met vragen, wensen en grieven kunnen leerlingen zich tot hem wenden.

Het onderwijs van Agora kost geen cent extra en de Onderwijsinspectie is tevreden. "We zetten hier de hele tent op zijn kop, maar dat mag. We maken gebruik van de mogelijkheden die de wet biedt. Dat doen maar weinig scholen", zegt Fasen.

Tekst loopt door onder de foto

© Koen Verheijden

Geen vrijheid blijheid

Is het onderwijs van Agora geschikt voor alle kinderen? Fasen: "Ik zeg ja, want elk kind gedijt bij individuele aandacht. In die vraag zit een vergissing die vaak wordt gemaakt, namelijk dat het hier vrijheid blijheid is. Dat is niet zo. We hebben een duidelijke structuur. Maar daar hebben onze leerlingen geen last van."

Vooralsnog lijkt het Agora te lukken om alle leerlingen met een diploma van hetzelfde niveau of een hoger niveau dan hun basisschooladvies aangaf de wereld in te sturen. Daar worden de leerlingen in ieder geval op voorbereid.

Het wordt spannend, zegt Fasen. Voor de leerlingen natuurlijk, maar vooral voor de toekomst van Agora. "Omdat we in Nederland de kwaliteit van het onderwijs afmeten aan het resultaat op toetsen." Wat als zijn leerlingen het niet halen, is Agora dan mislukt? "Die conclusie zou veel te vroeg komen. Geef ons nou de tijd om ons te bewijzen, en niet slechts met diploma's."

Op Agora leren kinderen op hun eigen manier, al zijn er docenten om ze door de examenstof heen te helpen.

Je eigen leerproject

Op Agora kiezen leerlingen zelf wat ze willen leren. Bijvoorbeeld een spelcomputer maken of geld inzamelen voor een goed doel. Waarom ze dat willen, hoe ze dat gaan doen en wat de voortgang is, bespreken leerlingen met hun coach. Die zien ze in ieder geval een keer per week.

Leerlingen kunnen zelf afspraken maken met 'experts' (docenten) of mensen uit het werkveld die kunnen helpen bij het behalen van hun doel. Hun eigen leertaken plannen ze, in een digitale agenda, naast een aantal verplichte zaken. Dat zijn bijvoorbeeld workshops of de gymlessen.

Deel dit artikel

Er is niets Agoriaans aan de manier waarop we het centrale eindexamen hebben geregeld

Ik had nooit geleerd hoe je moet leren. Aan het begin haalde ik alleen maar 3'en en 4'en. Nu haal ik wel voldoendes

Milou van de Biesebos (15)