Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Een pensioenakkoord is nabij - deze zeven hobbels moeten nog genomen worden

Samenleving

Jelle Brandsma

© studio vonq

De komende weken hopen vakbonden en werkgevers elkaar en het kabinet toch nog te overtuigen van nieuwe regels voor pensioenen. Voor Prinsjesdag moet het rond zijn, want er is geld nodig.

Het is een gebed zonder end. Over een nieuw pensioenstelsel wordt al jaren gesproken, een oplossing blijft uit. Het praten in de polder lijkt eindeloos te duren, maar nu zijn werknemers, werkgevers en politiek dichter bij een akkoord dan ooit. De druk om overeenstemming te bereiken, was ook nog nooit zo groot, want een deel van de gepensioneerden krijgt al een lagere uitkering en meer van dergelijk onheil dreigt. Een ander pensioenstelsel zou rust kunnen brengen in bedrijven én bij gepensioneerden.

Lees verder na de advertentie
Tot de vakbonden is de afgelopen jaren doorgedrongen dat een gegarandeerd pensioen niet meer bestaat

Het pensioenfonds voor de metaal (PME) maar ook dat voor zorg en welzijn (PFZW) kwamen vorige maand met alarmerende berichten. "Verlaging van de pensioenen in 2020 is helaas niet uit te sluiten", zei de ene directeur, en de ander verkondigde dat de buffers nog flink moeten stijgen om 'een verlaging van de pensioenen te voorkomen'.

Eind mei lekte al uit hoe dicht werkgevers en werknemers bij een akkoord zijn. Er is afgesproken dat de AOW-leeftijd minder snel omhooggaat dan nu op de planning staat (tenminste: als het kabinet daar ook mee akkoord gaat). De pensioenen blijven collectief georganiseerd en er komen geen persoonlijke potjes. Maar een vast pensioen wordt niet meer gegarandeerd.

In grote lijnen is het nieuwe stelsel wat werkgeversorganisatie VNO-NCW en de vakbonden betreft rond. Maar een handtekening is nog niet gezet. De spanning zit in de laatste details. Er wordt dezer dagen gerekend zodat de effecten van de afspraken duidelijk worden. En er wordt, achter de schermen, gesproken met het kabinet, want dat moet de rem op de AOW-leeftijd betalen.

Afgelopen jaren is de ene na de andere deadline verstreken. Nu is er een nieuwe datum voor het vinden van een oplossing voor deze slepende en complexe kwestie. Om volgend jaar geld vrij te maken, moeten vakbonden en werkgeversorganisaties voor Prinsjesdag ook met het kabinet en toezichthouder De Nederlandsche Bank tot een akkoord komen. Welke hobbels moeten nog worden genomen?

1 Gaan de pensioenen omhoog?

Een ander pensioenstelsel moet een beter stelsel zijn. Een belangrijk criterium is dat uitkeringen omhoog kunnen, geïndexeerd met minimaal de stijging van de prijzen. Gaat dat gebeuren of belanden de werknemers en gepensioneerden van de regen in de drup? Vooral de vakcentrales FNV en CNV willen weten of een nieuw stelsel de achterban ook echt meer geld oplevert. Daarvoor is degelijk rekenwerk nodig.

Een nieuw stelsel betekent dat er nieuwe afspraken komen over reserves bij de pensioenfondsen en uitkeringen aan ouderen: hoeveel kan er naar de pensioenen van vandaag en wat moet er in de fondsen achterblijven zodat jongeren straks ook een uitkering krijgen?

Tot de vakbonden is de afgelopen jaren doorgedrongen dat een gegarandeerd pensioen niet meer bestaat. Die duidelijkheid zijn de bonden bereid om te geven. En dan hoopt iedereen dat de uitkomst van de rekensommen een geruststellend beeld oplevert.

2 Moeten ouderen meer betalen?

Nu betalen jongeren meer premie dan ouderen. In pensioenjargon wordt dit 'de doorsnee-premie' genoemd. Dit werd nooit als een probleem gezien omdat jongeren ooit zelf ouderen worden en dan profiteren van dit verschil. Maar het is gaan knagen, bijvoorbeeld omdat jongeren in de loop der jaren zzp'er worden en uit het pensioenfonds stappen. Het idee is nu om het verschil tussen generaties te beëindigen. Maar wat betekent dat voor ouderen? Moeten zij meer gaan betalen en kan dat op een of andere manier gecompenseerd worden?

Het idee is nu om het verschil tussen generaties te beëindigen. Maar wat betekent dat voor ouderen?

Het zijn vooral mensen van rond de vijftig die de opheffing van het verschil gaan voelen. Zij hebben als jongere te veel premie betaald, maar gaan niet meer profiteren van de lagere premie (en dus een hoger loon) als oudere. Compensatie van deze groep kost miljarden, maar die last is wel te spreiden over een jaar of tien. Wat is daarvoor het beste systeem?

3 Wordt het pensioen begrijpelijk?

Overzicht is nodig. Nu begrijpt het gros van de werknemers niet hoe het pensioen tot stand komt. Als oplossing werd de afgelopen jaren vaak gesuggereerd om de bestaande pensioenfondsen min of meer terzijde te schuiven en persoonlijke potjes te maken. Dat zou veel beter bij de moderne tijd passen waarbij het per sector sparen van pensioen niet meer werkt, omdat jongeren vaak van baan en van sector wisselen. Door de individualisering van de samenleving zou er meer behoefte zijn om te weten wat een gespaarde euro oplevert.

Werkgevers en werknemers komen tot de conclusie dat persoonlijke potjes toch niet het beste idee zijn. Volgens de in mei uitgelekte afspraken kiezen zij ervoor pensioenen vooral collectief te regelen. Daarbij betalen zoveel mogelijk mensen pensioenpremie en worden de risico's gedeeld. Dat is solidair en garandeert het beste rendement, concluderen zij. Ook met dit systeem is goed te regelen dat mensen persoonlijk weten wat zij hebben opgebouwd en wat binnen een bepaalde bandbreedte de uitkering zal zijn.

Het kabinet is voorstander van persoonlijke potjes. Althans VVD en D66. CDA en ChristenUnie hechten meer aan de collectieve afspraken.

4 Trekt het kabinet de portemonnee?

Om mee te werken aan een nieuw stelsel, willen de vakbonden dat de AOW-leeftijd minder snel omhooggaat. De AOW-leeftijd stijgt naar 67 jaar in 2021 en dat is voor veel werknemers te zwaar, menen de bonden.

De vraag is of het kabinet tegemoet komt aan de wensen van de vakbonden. Een rem op de stijging van de AOW-leeftijd betekent dat het kabinet de eerste jaren een paar honderd miljoen en de jaren daarna een paar miljard euro per jaar moet uittrekken om eerder AOW uit te keren dan tot nu toe gepland.

Het geld voor de AOW komt uit de staatskas. Formeel hebben werkgevers en werknemers daarom geen invloed op de AOW. Zij hebben wel invloed op de pensioenen omdat zij daarvoor het geld bij elkaar sparen in een eigen pensioenfonds. Sterker: het kabinet kan moeilijk om de sociale partners heen voor de nieuwe regels voor pensioenen. Maar omdat werkgevers en werknemers de pensioenen koppelen aan de AOW staat het kabinet onder druk om toch met geld over de brug te komen.

Het kabinet heeft er ook belang bij om een akkoord te kunnen presenteren. Eindelijk een doorbraak, na jaren gesteggel. Minister Wouter Koolmees van sociale zaken kan dat vieren als een teken van daadkracht.

5 Wat wil De Nederlandsche Bank?

De Nederlandsche Bank (DNB) houdt toezicht op de regels voor pensioenen. De pensioenfondsen moeten voldoende reserves houden om ook in de toekomst geld uit te keren. Er zijn ook normen over het rendement dat de komende decennia verwacht kan worden. Dit toezicht is verpakt in termen als 'dekkingsgraad' en 'rekenrente'. De vraag die DNB moet beantwoorden is of de nieuwe regels verantwoord zijn en of het toezicht uitvoerbaar is.

6 Krijgen zelfstandig ondernemers ook pensioen?

Zelfstandig ondernemers, zzp'ers, bouwen vaak geen pensioen op. Over de vraag of dat erg is, verschillen werkgevers en werknemers van mening. Omdat zelfstandigen geen pensioenpremie betalen, zijn zij relatief goedkoop in te huren en vakbonden vinden dit een vorm van valse concurrentie. Werkgevers menen dat zelfstandigen de vrijheid hebben om te kiezen voor een eigen pensioenvoorziening of gewoon niks te doen.

het fundament onder de pen­si­oen­fond­sen wordt steeds smaller als meer en meer mensen zzp'er worden

Waar werkgevers en werknemers het inmiddels wel over eens zijn, is dat het fundament onder de pensioenfondsen steeds smaller wordt als meer en meer mensen zzp'er worden. Het betekent namelijk dat minder mensen de premies opbrengen om de spaarpot te vullen. Zij willen daarom iets verzinnen om zelfstandig ondernemers te verleiden toch mee te doen aan de gezamenlijke pensioenopbouw. Maar wat? Een verplichting voor zzp'ers om mee te doen gaat de werkgevers te ver.

7 Het moet snel. Is dat duidelijk?

Beseffen de partijen dat haast is geboden? Als er geen nieuw stelsel komt, dreigen er kortingen. De rente blijft laag, zo is de verwachting en dus staan de buffers van pensioenfondsen onder druk. Vakbonden, werkgevers en politieke partijen hebben jarenlang een standpunt verkondigd over pensioenen en vinden het lastig van hun koers af te wijken. Zien zij nu de noodzaak om een compromis te sluiten? Als één hobbel is genomen, staan vakbonden, de werkgevers, het kabinet en De Nederlandsche Bank onder grote druk om de rest ook te nemen.

De hoofdrolspelers

Han Busker

Voorzitter van de FNV, met een miljoen leden de grootste vakcentrale. De toekomst van het pensioen ligt zeer gevoelig bij de achterban en leidde eerder tot crisis binnen de FNV. Busker wil graag alle zzp'ers onder de pensioenregeling brengen, maar lijkt dit niet voor elkaar te krijgen. Durft hij een compromis te sluiten?

Hans de Boer

Voorzitter van de werkgeversorganisatie VNO-NCW. Bedrijven hebben belang bij een zo laag mogelijke pensioenpremie, maar ondernemers willen ook af van de al jaren durende onrust. In een stabiele omgeving kunnen zij het beste beslissingen nemen. Is CDA'er en hecht daarmee aan collectief georganiseerd pensioen. Wouter Koolmees

D66-minister van sociale zaken en werkgelegenheid. Kan de geschiedenis ingaan als de man die een akkoord sluit over pensioenen, iets wat zijn voorgangers niet lukte. Moet dan wel afstappen van zijn wens om persoonlijke pensioenpotjes te maken. En hij moet flink in de buidel tasten om de verhoging van de AOW-leeftijd uit te stellen.

Klaas Knot

President van De Nederlandsche Bank en toezichthouder op de pensioenfondsen. Kan hij leven met nieuwe regels voor pensioenen? Hij staat bekend als een strenge rekenmeester. Knot is ook een vooraanstaand lid van de Sociaal-Economische Raad. Die zal ook zijn licht laten schijnen over een compromis dat werkgevers en werknemers eventueel bereiken.

Lees ook:

Het pensioenakkoord is een bittere pil, die wel geslikt moet worden

Het pensioenakkoord tussen de organisaties van werkgevers en werknemers is eigenlijk een heel vreemd akkoord, schreef Trouw onlangs in een commentaar. 

Pensioen is een recht, maar moet het daarom ook een plicht zijn?

Rond je 66ste verlies je je baan, zo schrijft de CAO voor. Maar waarom eigenlijk, vraagt Marianne van der Pol, beleidsadviseur bij de FNV, zich af.

Deel dit artikel

Tot de vakbonden is de afgelopen jaren doorgedrongen dat een gegarandeerd pensioen niet meer bestaat

Het idee is nu om het verschil tussen generaties te beëindigen. Maar wat betekent dat voor ouderen?

het fundament onder de pen­si­oen­fond­sen wordt steeds smaller als meer en meer mensen zzp'er worden