Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Een klooster in Kosovo omringd door Navo-tanks

Samenleving

Thijs Kettenis

De nooit afgebouwde kathedraal in Pristina. © foto thijs kettenis
Reportage

Zaterdag vieren de Albanezen in Kosovo dat ze zich tien jaar geleden van Servië afscheidden. Voor de tientallen Servisch-Orthodoxe kerken en kloosters in Kosovo is er geen reden tot feest. Die liggen er verlaten bij, en monniken voelen zich onveilig.

De pater is wat vertraagd, maar voor het bezoek zijn er als welkom alvast koffie en een glaasje zelf gestookte rakija. De brandewijn helpt goed om even bij te komen van de enerverende aankomst. Wie naar het Servisch-Orthodoxe klooster in Decani rijdt, in het westen van Kosovo, heeft aanvankelijk het gevoel dat hij oorlogsgebied betreedt. Na een slalom tussen puntige, rood-wit geschilderde betonblokken volgen gecamoufleerde wachtposten en Navo-tanks. De poort gaat pas open nadat Sloveense militairen de bezoeker hebben gecontroleerd en geregistreerd, en een toegangspasje hebben afgegeven.

Lees verder na de advertentie

"Helaas is die strenge bewaking nog steeds nodig", zegt pater Sava Janjic die nu ook aan de koffie zit in het kleine cafeetje van de monniken. "We voelen ons voortdurend bedreigd." Dat is nauwelijks voor te stellen gezien de lieflijke ligging van het middeleeuwse klooster, aan een kabbelend riviertje, in een groene vallei, aan de voet van een gebergte dat zo onherbergzaam is dat het 'De vervloekte' heet.

De Kosovaarse Albanezen bejegenen de monniken niet altijd even vriendelijk, op z'n zachtst gezegd

Maar in de wijde omgeving van Decani, gesticht in 1327, wonen alleen nog maar Kosovaarse Albanezen. En die bejegenen de veertig monniken en werklui niet altijd even vriendelijk, op zijn zachtst gezegd. Regelmatig rijden ze al toeterend langs, stapvoets in verband met de Navo-blokkade, daarmee de serene rust verstorend. "Dat doen ze echt om te treiteren. Die weg loopt dood op de bergen, dus het is niet zo dat ze onderweg lollig doen", zegt Janjic.

Maar dat kwajongensgedrag is spielerei vergeleken bij de echte bedreigingen die de monniken hier krijgen. Sinds het einde van de oorlog in Kosovo in 1999 zijn meerdere malen granaten afgevuurd op het klooster. "Islamitische Staat, het kalifaat komt eraan", zag Janjic tot zijn afgrijzen in oktober 2014 op de muren gekalkt staan. En twee jaar geleden werden bij de toegangspoort vier gewapende mannen opgepakt. Ze hadden een machinegeweer, pistool, munitie en islamistische pamfletten bij zich.

Pater Sava Janjic © foto thijs kettenis

Tien jaar onafhankelijk

De monniken verheugen zich bepaald niet op komende zaterdag, wanneer de Albanezen in Kosovo vieren dat ze hun provincie tien jaar geleden na bijna negen jaar VN-bestuur onafhankelijk verklaarden van Servië. Belgrado erkent die zelfstandigheid niet, en wordt gesteund door onder meer Rusland, China en vijf EU-landen. "Bij dat soort vieringen zijn we nog eens extra behoedzaam", zegt Janjic. En dat terwijl er ook op andere dagen al geen kerkvlag of Servische driekleur te bekennen valt. Je zult de monniken niet luidkeels horen verkondigen dat Kosovo onderdeel van Servië is, ook al vinden ze dat wel.

Moeilijk verklaarbaar is de haat van de lokale Albanezen niet: Servische troepen hielden tijdens de oorlog eind jaren negentig keihard huis in dit deel van Kosovo dat de Serviërs Metohija noemen, wat zoiets betekent als Kloosterland. Na de capitulatie van toenmalig president Slobodan Milosevic, onder meer afgedwongen door Navo-bombardementen, sloeg de Servische minderheid op de vlucht. Nu kom je in het dorp Decani, of Decan zoals de Albanezen zeggen, op elke straathoek de bloedrode Albanese vlag met de zwarte tweekoppige adelaar tegen. En wemelt het van de monumenten voor gevallen Kosovaarse strijders.

'Ze kunnen ons er niet op een legale manier uitgooien. Maar de burgemeester zegt doodleuk: die uitspraak van het hoog­ge­rechts­hof kan me niet schelen'

Pater Janjic

Dat het klooster tijdens de oorlog een schuilplaats bood aan oorlogsvluchtelingen van diverse afkomst, ook aan Albanezen, beschermt de monniken niet. In de jaren na de oorlog werd het daarom volledig omheind, en kwamen er wachtposten en prikkeldraad op de muren. "Niet alleen tegen het geweld. Er zijn ook koeien gestolen en er is schade aan de boomgaarden aangericht", zegt Janjic. Het klooster is behalve een heiligdom ook een boerenbedrijf.

Metohija herbergt een groot deel van de 27 orthodoxe kloosters in Kosovo, reden waarom veel Serviërs Kosovo niet kunnen loslaten. En Decani is niet de enige plek waar ze bang zijn voor hun Albanese buurtbewoners. In Djakovica (Gjakova), vijftien kilometer zuidelijker, zegde een groep Serviërs met Kerst op het laatste moment een bezoek af aan een kerk die wordt beheerd door enkele nonnen. In eerdere jaren waren bezoekers bekogeld met stenen, eieren en appels, door buurtbewoners die menen dat oorlogsmisdadigers onder het mom van een kerstviering naar hun stad kwamen. En vijftien kilometer noordwaarts staat aan de rand van de nu vrijwel volledig Albanese stad Pec (Peja) het klooster waar de patriarchen van de Servische kerk eeuwenlang hun zetel hadden.

Dan zijn er nog de tientallen kerken, vaak werkeloos en vervallen, in gebieden waar nauwelijks meer Serviërs wonen. Prominent voorbeeld is het skelet van de Christus de Verlosser-kathedraal midden in de hoofdstad Pristina. De bouw ervan begon halverwege de jaren negentig, maar kwam stil te liggen toen de Servische machthebbers en inwoners uit Pristina vertrokken. Sindsdien zijn er brandstichtingen en protesten van Albanezen tegen dit symbool van Servische overheersing in hun stad. De stad en de aanpalende universiteit betwisten dat de grond eigendom is van de kerk, maar halen tot nu toe bakzeil bij de rechter.

Iets soortgelijks speelt ook in Decani. Ook daar heeft het hooggerechtshof van Kosovo na zestien jaar procederen bepaald dat de grond waarop het klooster staat van de Servisch-Orthodoxe kerk is. "Ze kunnen ons er niet op een legale manier uitgooien. Maar de burgemeester zegt doodleuk: die uitspraak van het hooggerechtshof kan me niet schelen. Hij wil ons nog steeds weg hebben. Kosovo wil zo graag een onafhankelijke rechtsstaat zijn, maar wat is het punt van wetten als je ze toch niet naleeft?"

'We hebben koeien, geiten en kersen en druiven voor wijn, likeur en rakija'

Pater Janjic

Natuurlijk is niet iedereen in de buurt vijandig, weet ook Janjic. Velen kennen de barmhartige rol van de monniken tijdens de oorlog. Hij heeft er ook geen probleem mee om met mensen uit de streek om te gaan. En toch doet hij het niet. Het is te moeilijk. "Vroeger kocht ik nog wel eens wat in een lokale winkel, maar ik merkte dat ik de eigenaar in verlegenheid bracht. De sociale druk is te groot. Dus daar ben ik mee gestopt."

Janjic loopt het cafeetje uit, de trap af naar buiten. Het begint te schemeren. Het enige geluid komt van wat geitenbellen in de verte. "We hebben dertig koeien, en tweehonderd tot driehonderd schapen en geiten. En kersen en druiven voor wijn, en likeur en rakija", vertelt hij, terwijl hij langs de kerk naar een kloostervertrek loopt. "Vader Danilo, laat u de kazen even zien?" Tientallen liggen er in stellingkasten tegen de muur opgestapeld. Deels voor eigen consumptie, deels verkocht aan bezoekers en in Servië. Weer buiten is door een poort aan de achter kant te zien hoe het felle schijnsel van een bouwlamp over het kloosterland schiet. Controle door de Navo-militairen, verduidelijkt Janjic.

Hij doet zijn bezoek uitgeleide via de centrale toegangspoort. 'Republiek Servië. Dit historische monument staat onder bescherming van de staat', is te lezen op de muur rechts van de centrale toegangspoort. Links prijkt een schild van VN-cultuurorganisatie Unesco. Die zette Decani, samen met het Patriarchaat van Pec en twee kerken op de Werelderfgoedlijst. Twee jaar later kregen ze de status van bedreigd erfgoed. "Geweldig, dacht ik in het begin, omdat ik hoopte dat het de Albanezen hier ervan bewust zou maken welke schade hier is aangericht. Maar ik zou willen dat we nooit op die lijst terecht waren gekomen", zegt Janjic, voor het eerst fel. "Want de Unesco verbindt erfgoed aan staten. En daarmee is de hele zaak politiek, wat wij juist niet willen."

'Steeds meer jongeren in Kosovo hebben nog nooit een Serviër gezien'

Pater Janjic

EU-gesprekken

Decani staat op de lijst als erfgoed van Servië, want Kosovo is als niet algemeen erkend land niet automatisch lid van Unesco. In 2015 deed het een poging tot aansluiting. Die mislukte op het nippertje, maar de regering in Pristina heeft gezegd het later opnieuw te proberen. Als ze slaagt, zou bescherming van Decani en de andere Servisch-Orthodoxe monumenten in Kosovo voortaan onder de verantwoordelijkheid van Pristina komen te vallen. Het is een nachtmerriescenario voor Janjic. "Via de Unesco zouden ze zich werelderfgoed toeëigenen dat helemaal niet van hen is. Bovendien zijn de huidige machthebbers precies degenen die ons weg willen hebben, en die de aanvallen hebben georkestreerd of toegestaan. Moeten we ons daarbij veilig voelen?"

Hij hoopt dat er een regeling volgt uit de gesprekken die Kosovo en Servië voeren onder leiding van Brussel. Die hebben tot doel de relaties te normaliseren, zodat beide op termijn tot de EU kunnen toetreden. Want de tijd gaat de wonden hier niet helen, vreest Janjic.

"Steeds meer jongeren in Kosovo hebben nog nooit een Serviër gezien. En ze zijn boos. De economische situatie is dramatisch, er is geen werk. Dat zijn goede ingrediënten om de haat verder aan te wakkeren."

Vorige maand werd de gematigde Kosovaars-Servische politicus Oliver Ivanovic vermoord. Het zette Kosovo op scherp.


Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Deel dit artikel

De Kosovaarse Albanezen bejegenen de monniken niet altijd even vriendelijk, op z'n zachtst gezegd

'Ze kunnen ons er niet op een legale manier uitgooien. Maar de burgemeester zegt doodleuk: die uitspraak van het hoog­ge­rechts­hof kan me niet schelen'

Pater Janjic

'We hebben koeien, geiten en kersen en druiven voor wijn, likeur en rakija'

Pater Janjic

'Steeds meer jongeren in Kosovo hebben nog nooit een Serviër gezien'

Pater Janjic