Doodswens vaag, toch euthanasie

samenleving

Edwin Kreulen

Deze situatie is typerend voor de bijna onmogelijke euthanasiepraktijk bij gevorderde dementie. © anp

Voor het eerst is in Nederland een arts berispt omdat ze euthanasie verleende aan een patiënte met dementie terwijl niet onomstotelijk was vastgesteld dat deze vrouw het op dat moment wilde.

De uitvoering van de euthanasie verliep bovendien op dramatische wijze, zo blijkt uit het oordeel dat de Regionale Toetsingscommissies gisteravond op hun website plaatsten.

Bij de vrouw van rond de tachtig was de dementie zo vergevorderd dat haar man de zorg niet meer aankon en ze naar een verpleeghuis moest. Vooraf had ze aangegeven absoluut niet naar een 'huis voor demente bejaarden' te willen. Ook stond in haar wilsverklaring dat ze euthanasie wilde, 'wanneer ik daar zelf de tijd rijp voor acht'.

In het verpleeghuis was de vrouw angstig en boos, ze mistte haar familie en doolde 's nachts door de gangen. De verpleeghuisarts constateerde na een paar weken dat de vrouw ondraaglijk leed en dat zij weliswaar niet meer wilsbekwaam was, maar dat de wilsverklaring euthanasie rechtvaardigde. De toetsingscommissie stelt achteraf dat de wilsverklaring niet duidelijk wees op een weloverwogen wens om euthanasie te krijgen na de opname in het verpleeghuis. Een formulering als 'wanneer ik daar zelf de tijd rijp voor acht' houdt immers geen rekening met de situatie waarin iemand niet meer wilsbekwaam is.

Lees verder na de advertentie

Te ruime interpretatie

De toetsingscommissie kan zich voorstellen dat de verpleeghuisarts de verklaring juist wél las als een weloverwogen wens, maar vindt dat toch een te ruime interpretatie. Tegen haar huisarts zei de vrouw, voor de opname in het verpleeghuis toen ze nog wilsbekwaam was, wel dat ze dood wilde, 'maar niet nu'.

Zeven weken na de opname werd de euthanasie uitgevoerd. Om de vrouw rustig te krijgen gaf de verpleeghuisarts haar een eerste dosis slaapmiddel in een kopje koffie. Daarna kreeg ze een tweede dosis ingespoten. Ze leek in slaap te komen, hoewel ze bij het inbrengen van het infuus voor het euthanasiemiddel een 'terugtrekkende beweging' maakte. Terwijl de arts haar vervolgens het euthanasiemiddel inspoot, maakte ze een beweging alsof ze overeind wilde komen. De arts besloot door te gaan terwijl de familie de patiënte vasthield. Ze wilde de wens van de patiënte uitvoeren. Kort daarop overleed de vrouw.

De toetsingscommissie vindt dat de arts 'een grens heeft overschreden' door de eerste dosis slaapmiddel heimelijk te geven - in de koffie. De bewegingen aan het eind hadden de arts moeten doen stoppen. Ook al is het goed mogelijk dat het een puur fysieke reactie was, helemaal zeker is dat niet. Ook met nieuwe gedragingen van de vrouw had de arts rekening moeten houden, zegt de commissie. Op andere punten, zoals het aanwezig zijn van uitzichtloos en ondraaglijk lijden en het consulteren van collega-artsen, was deze euthanasie wel zorgvuldig.

Onmogelijke euthanasiepraktijk

'Men wil absoluut niet naar het verpleeghuis. Dan liever dood. Maar nee, nu nog niet.'

Volgens Trouw-columnist Bert Keizer, jarenlang verpleeghuisarts en nu werkzaam bij de Levenseindekliniek, is deze situatie typerend voor de bijna onmogelijke euthanasiepraktijk bij gevorderde dementie. "Deze wilsverklaring had achteraf gezien echt anders opgesteld moeten worden. Want de kern is nou juist dat je in een situatie kunt komen waarin je zelf niet meer kunt oordelen. Zo gaat het in Nederland bijna dagelijks. Men wil absoluut niet naar het verpleeghuis. Dan liever dood. Maar nee, nu nog niet."

Dat de arts het slaapmiddel in de koffie doet, is volgens Keizer zowel begrijpelijk als verkeerd. "In die situatie komt het er op neer dat je de patiënt buitensluit, iets doet zonder dat de patiënt het weet. Ik vind dat niet wenselijk." Als een deel van het euthanasiemiddel al is ingespoten en dus ook effect zal hebben, kan Keizer het billijken dat de arts doorgaat ook al vertoont iemand een reactie. "Maar al met al is dit een onmogelijke situatie die we niet moeten willen."

Het Openbaar Ministerie (OM) kan in een geval als dit besluiten om een arts te vervolgen. Tot nog toe is daar altijd vanaf gezien.

Trouw.nl is vernieuwd. Ter kennismaking mag u nu gratis onze artikelen lezen.

Deel dit artikel

Advertentie
'Men wil absoluut niet naar het verpleeghuis. Dan liever dood. Maar nee, nu nog niet.'