Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Doe-het-zelfapotheker kan dure pillen veel goedkoper maken

Samenleving

Dirk Waterval

Veel apothekers hebben geen lab meer waar zij zelf medicijnen vervaardigen. © Maartje Geels

Apothekers kunnen een vuist maken tegen de farmaceutische industrie door dure medicijnen zelf te maken. Maar welke apotheker kan nog pillen draaien?

Stel, je wilt als plaatselijke apotheker zelf een medicijn bereiden waar de machtige farmaceutische industrie nog patent op heeft. Een medicijn waar de fabrikant exorbitant hoge prijzen voor vraagt, en wat vele malen goedkoper kan door het zelf te doen. Door een maas in de wet mag dat, in individuele gevallen. Apothekers kunnen zo samen een vuist maken, laten zien dat dure medicijnen veel goedkoper kunnen. Maar, zeggen twee juristen, de grenzen van wat mag en niet mag, zijn hier nog vaag.

Lees verder na de advertentie

Vorige week kwam de Haagse apotheker Paul Lebbink in het nieuws met zijn plan om Orkambi na te maken, een peperduur medicijn tegen taaislijmziekte. Lebbink zegt Orkambi pakweg vijf keer zo goedkoop te kunnen leveren als de fabrikant. Ingrediënten laat hij via internet opsturen uit China, die hij in zijn lab omvormt tot het felbegeerde middel.

Een ‘cowboy’ als Lebbink heeft de politieke wind mee. Verschillende partijen gaven aan meer vrijheid te willen voor apothekers om zelf weer in het lab te staan. Minister Bruno Bruins van medische zorg zei de grenzen op te willen opzoeken van wat mogelijk is voor deze medicijnbereiding.

Als apothekers te veel zelf gaan maken, volgt sowieso een lobby van de fabrikanten. Dan zijn we nog verder van huis

Sven Bostyn, jurist

Want doet elke apotheker dat, dan scheelt dat erg veel geld. Maar dat patent dan? “Daar valt in sommige gevallen omheen te werken”, zegt octrooi-jurist Sven Bostyn van de Universiteit van Amsterdam. “De rechter is coulant als de pillenproductie zich beperkt tot individuele patiënten.”

Kleine schaal

Dat zit zo. Als een dokter bepaalt dat een patiënt meer baat heeft bij een gepersonaliseerde versie van een gepatenteerd medicijn (een net iets andere verhouding van ingrediënten), dan móet een apotheker dat middel wel zelf maken. Een rechter zal die inbreuk op het octrooirecht misschien minder zwaar laten wegen dan het belang van de patiënt. “De dokter zegt immers zelf: dit is voor die patiënt de best mogelijke behandeling.”

Maar daar zit ook gelijk de beperking: produceert de apotheek dat middel voor te veel patiënten, dan wordt het de rechter te gortig. Hoe groot die groep mag zijn, is volgens jurist Marina de Lint van de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving (RVS) onduidelijk.

Tekst loopt door onder de afbeelding

Het medicijn wordt in de pillen geveegd via een rooster. Links liggen de blauwe omhulsels, die na afloop weer op de pillen worden gedraaid. © Maartje Geels

De Lint werkte mee aan een onlangs verschenen rapport van de RVS. “Een apotheker mag ‘op kleine schaal’ geneesmiddelen bereiden ten behoeve van patiënten van die apotheek. Maar dat kunnen er vijf of vijftig zijn. Er zijn immers kleine en grote apotheken.” De rechter in Breda oordeelde een paar jaar geleden dat de productie van 20.000 tabletten per maand volgens de Geneesmiddelenwet niet valt onder ‘bereiden op kleine schaal’.

De apotheker kan met zijn goedkope pro­duc­tie­pro­ces hardmaken dat het middel blijkbaar een stuk goedkoper kan.

Onredelijk

Wel is duidelijk dat als Nederlandse apothekers massaal pillen gaan draaien, al is dat telkens voor een handjevol patiënten per keer, ze alsnog weinig kans maken in de rechtszaal tegen de fabrikant. “Die maas in de wet is er alleen voor uitzonderlijke gevallen”, zegt De Lint.

De apotheker kan met zijn goedkope productieproces wél hardmaken dat het middel blijkbaar een stuk goedkoper kan. De fabrikant zegt dan vaak dat ze de kosten van al het voorafgaande onderzoek doorrekent in de prijs. “Maar vaak is die prijs alsnog absoluut onredelijk”, zegt De Lint.

In die onredelijke gevallen kunnen de lage productiekosten een wapen zijn om de fabrikant in zijn hemd te zetten: wie houdt hij nou voor de gek? Jurist Sven Bostyn is voorzichtiger. “Als apothekers te veel zelf gaan maken, volgt sowieso een lobby van de fabrikanten. En dan verliezen we misschien zelfs dit belangrijke recht op uitzondering bij individuele patiënten. Dan zijn we nog verder van huis.”

‘Bijna geen een apotheker heeft nog een eigen lab’

Een medicijn (zalf) wordt in de tube geveegd door een apotheker. Later wordt die dichtgeknepen met een tang. © Maartje Geels

Leuk dat een adviesraad en de politiek van apothekers vragen een vuist te maken tegen ‘de industrie’ en zelf weer pillen te gaan draaien, maar dan moeten de apothekers die dat kunnen er wel zíjn.

De Amsterdamse apotheker Daniëlle van Koetsveld zag haar collega's die nog een lab naast de praktijk hebben de laatste jaren slinken van 850 in 2011 naar zo’n 350 nu.

Zijzelf maakt nog wél ouderwets medicijnen op maat. In de kelder van haar apotheek, vlak bij het Amsterdamse Vondelpark, zit een klinisch schoon en wit lab met erlenmeyers, mengapparatuur, lege tubes en capsules. Ook staan er kabinetkasten vol bruine glazen potten met poeders en vloeistoffen – de grondstoffen om zelf medicijnen te draaien.

Gaat ze daar patenten mee omzeilen, de machtige fabrikanten in hun hemd zetten door aantoonbaar goedkopere medicijnen te brouwen? Nee. De ‘don quichot’-actie van haar Haagse collega Paul Lebbink noemt ze nobel, maar hoge medicatieprijzen omlaag krijgen, vindt ze niet de strijd van apothekers. Dat is er een van de politiek, het ministerie van volksgezondheid moet maar duidelijk aangeven wat het wil.

Medicijnen op maat maken kost apothekers tegenwoordig meer dan het oplevert

Opleiding

Van Koetsveld heeft voorlopig andere zaken aan haar hoofd. Medicijnen op maat maken, waar apothekers volgens haar eigenlijk voor op aarde zijn, kost hen tegenwoordig meer dan het oplevert. Ze moeten gekwalificeerd personeel aannemen, grondstoffen inkopen en beheren, en de vergoeding die zorgverzekeraars uitkeren is onrealistisch laag. Ieder jaar gaat die verder omlaag, zegt Van Koetsveld.

Het is volgens haar absoluut onrendabel. “En dan kunnen die verzekeraars ons ook nog drie tot vijf jaar na dato vragen om te bewijzen dat de zelfgeproduceerde medicatie destijds absoluut noodzakelijk was. Kun je dat niet aantonen, dan mogen ze achteraf het uitgekeerde geld alsnog terugvorderen.” Geen apotheker die zich er nog aan waagt.

Haar assistente is van de laatste lichting apothekersassistentes die leert hoe je in een apotheek medicijnen bereidt. “De mbo’s zijn met die opleiding gestopt omdat niemand meer stageplekken kon vinden. Omdat bijna geen apotheek nog een lab heeft.”



Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Deel dit artikel

Advertentie
Als apothekers te veel zelf gaan maken, volgt sowieso een lobby van de fabrikanten. Dan zijn we nog verder van huis

Sven Bostyn, jurist

De apotheker kan met zijn goedkope pro­duc­tie­pro­ces hardmaken dat het middel blijkbaar een stuk goedkoper kan.

Medicijnen op maat maken kost apothekers tegenwoordig meer dan het oplevert