Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De waarde van een wilsverklaring voor euthanasie is heel persoonlijk

Samenleving

Rianne Oosterom

© Kwennie Cheng

Bijna de helft van de wilsverklaringen is verouderd, schreef Trouw vandaag. Wat is dan nog de waarde van zo’n verklaring?

Al vijfentwintig jaar heeft Bert Koppenol (75) uit Schipluiden een wilsverklaring klaar liggen. De gepensioneerd chemicus gaat eens in de paar jaar met het vel onder zijn arm naar zijn huisarts. Om over de dood te praten. “Er zijn mensen die één keer een wilsverklaring invullen en denken dat het geregeld is. Dat is niet zo.”

Lees verder na de advertentie

Niet iedereen doet als Koppenol, bleek gisteren uit het promotieonderzoek van  huisarts Matthijs van Wijmen. Een groot deel van de wilsverklaringen is nutteloos omdat deze verouderd zijn. Op basis van zo’n oude verklaring zal een arts geen euthanasie plegen bij iemand die daar niet meer om kan vragen.

Als je tien jaar geleden al een wilsverklaring had en die kan bevestigen, laat je zien dat het geen impulsieve beslissing is

Bert Koppenol

Officieel kan een wilsverklaring, waarin mensen vastleggen hoe lang ze doorbehandeld willen worden, niet verouderen. Dat is nergens wettelijk vastgelegd. Maar hoe ouder de verklaring is, hoe minder artsen geneigd zullen zijn mee te werken aan een euthanasieverzoek op basis van die wilsverklaring. Dat roept de vraag op wat nog de waarde van de wilsverklaring is.

Artsen mogen zelf weten hoe ze met een wilsverklaring omgaan. In de officiële euthanasiecode uit 2018 staat dat de uitingen van patiënten consistent moeten zijn als het gaat om wat zij zeggen en schriftelijk vastleggen over hun levenseinde. Als het gaat om dementie, mag de patiënt volgens de code geen uitingen doen 'die haaks staan op de inhoud van de wilsverklaring'. 

Een deel van de artsen houdt als richtlijn aan dat iemand zélf moet bevestigen dat hij of zij euthanasie wil. Daarmee ondermijnen zij de essentie van de wilsverklaring, vindt Koppenol. “De regie komt te liggen bij de arts in plaats van de patiënt. Is dat fair? Ik vind van niet. Een testament waarbij je je huis vermaakt, blijft ook geldig als je niet meer wilsbekwaam bent.”

Overbodig of waardevol

Ondanks de terughoudende houding van sommige artsen, vindt Koppenol een wilsverklaring  niet overbodig. “Een verklaring opstellen is een oefening met je zelf. Je moet er echt over nadenken. Daarnaast vind ik het belangrijk dat mijn echtgenote weet wat ik wel en niet wil. Als ik zelf niet meer voor mijn belangen kan opkomen, kan zij dat doen.”

Daarnaast is een wilsverklaring voor een huisarts ook relevant, aldus Koppenol. “Een vereiste voor euthanasie is dat iemand er weloverwogen en vrijwillig om vraagt. Als je tien jaar geleden al een wilsverklaring had en die kan bevestigen, laat je zien dat het geen impulsieve beslissing is. De huisarts wil erop vertrouwen dat je het echt wil.”

Ook Maarten Slijper, jurist bij ZonMw, de Nederlandse organisatie voor gezondheidsonderzoek en zorginnovatie, ziet deze positieve kanten van de wilsverklaring. Hij werkte een aantal jaar geleden mee aan een onderzoek naar de betekenis en knelpunten van wilsverklaringen.

Slijper: “Wie een wilsverklaring heeft, heeft zijn gedachten gevormd. Dat heeft waarde, want er zijn veel mensen die die stap al niet maken. Daarnaast wordt zo’n wilsverklaring meestal met de kinderen of partner besproken, wat heel belangrijk is als het om zo’n keuze gaat.”

Helderheid is belangrijker dan actualiteit 

Of een wilsverklaring ook waarde heeft voor een arts, hangt volgens Slijper niet alleen af van de actualiteit van de verklaring, maar nog meer van de helderheid. Hij verwijst naar een tuchtzaak waarin onlangs een arts werd berispt die een demente vrouw euthanasie verleende. 

In de wilsverklaring van de vrouw stond dat zij euthanasie wilde ‘wanneer ik daar zelf de tijd rijp voor acht’ en ‘op mijn verzoek’. Die verklaring was volgens de tuchtrechter ‘dubbelzinnig’ in plaats van ‘kraakhelder', wat nodig is om de basis te zijn voor euthanasie.

Slijper: “De tekst van een wilsverklaring is soms moeilijk te interpreteren. Het is ook lastig om voor honderd procent helder uit te leggen wanneer je euthanasie wil. Ook daarom is het belangrijk dat erover gesproken wordt, zodat een arts inhoudelijk weet wat de wensen zijn”, zegt Slijper.

Afgelopen november was Koppenol voor het laatst bij zijn huisarts om over zijn wilsverklaring te praten. Hij was erachter gekomen ‘dat er nogal moeilijk gedaan wordt over dementie’. Dus bracht hij dat ter sprake. Hij kreeg te horen dat zijn huisarts hem wel wilde helpen bij somatische klachten, maar niet bij dementie.

Wat als ik het in een vroeg stadium vraag?, vroeg Koppenol door. “Na het gesprek was er meer openheid. Die huisartsen hebben ook hun eigen proces”, zegt hij. Ondanks de gesprekken met zijn huisarts, speelt euthanasie bij Koppenol nu alleen op de achtergrond. “Ik voel mij gezond en het gaat mij goed. Mijn vrouw en ik zijn muziekliefhebbers, we bezoeken veel concerten en zingen in een koor.”

Lees ook:

Groot deel van de wilsverklaringen voor euthanasie blijkt nutteloos

Wie denkt er te zijn met een wilsverklaring kan bedrogen uitkomen: ruim de helft van deze verklaringen is verouderd.

Deel dit artikel

Als je tien jaar geleden al een wilsverklaring had en die kan bevestigen, laat je zien dat het geen impulsieve beslissing is

Bert Koppenol