Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De vele koppen van het studiestressmonster

Samenleving

Rianne Oosterom

© ANP

Studiestress is een probleem waar niet alleen studenten, maar ook steeds meer scholieren last van hebben. Hoe komt dat?

Rekensommen, taalopdrachten, proefwerken: het aantal middelbare scholieren dat last heeft van studiestress en prestatiedruk is in vijftien jaar tijd meer dan verdubbeld, bleek gisteren uit een onderzoek naar het welzijn van jongeren. In 2001 gaf 16 procent aan hier last van te hebben, in 2017 zegt ruim 35 procent hierdoor druk te ervaren.

Lees verder na de advertentie

Onder studenten tekent zich dezelfde ontwikkeling af. Uit een onderzoek aan de Windesheim Hogeschool in Zwolle onder drieduizend studenten bleek afgelopen jaar dat 62 procent prestatiedruk ervaart, een bijna even grote groep vindt dat deze druk is toegenomen. De helft van de studenten zegt hierdoor in meer of mindere mate last te hebben van angst of depressie.

Westerse samenlevingen zijn individueler en ma­te­ri­a­lis­ti­scher geworden als gevolg van neoliberaal beleid, stellen de Britse wetenschappers

Dat de prestatiedruk toeneemt, wordt bevestigd door een recente Britse studie waarin verschillende generaties studenten in de gemiddelde leeftijd van twintig jaar worden vergeleken (in totaal 41.000 studenten). De huidige generatie twintigers voelt 33 procent meer druk dan hun generatiegenoten van dertig jaar geleden en kijkt kritischer naar zichzelf.

Natuurlijk zijn 'druk' en 'stress' subjectieve begrippen en zeggen peilingen niet alles, maar het is toch opvallend dat scholieren en studenten beide zeggen hier in toenemende mate last van te hebben. De vraag is wat daar de oorzaak van is. In de maatschappelijke discussie over prestatiedruk en jongeren - tiener of twintiger - komen grofweg vier verklaringen terug.

Irreële verwachtingen

In de eerste verklaring krijgt de maatschappij de schuld. Westerse samenlevingen zijn individueler en materialistischer geworden als gevolg van neoliberaal beleid, stellen de Britse wetenschappers die de studie naar prestatiedruk uitvoerden. "Daardoor komen jonge mensen meer dan vroeger terecht in competitieve omgevingen waarin irreële verwachtingen bestaan."

Het bindend studieadvies, dat minister Ingrid van Engelshoven nu wil versoepelen, wordt genoemd als stress­ver­oor­za­ken­de factor

Termen als de 'maakbare samenleving' worden gebruikt om aan te geven dat we in een tijd leven waarin succes je eigen verdienste is en falen je eigen schuld. Die verantwoordelijkheid zorgt voor druk, is de theorie. Juist bij studenten en zelfs al bij scholieren, die de weg naar succes het liefst glad en geplaveid zien.

Mismatch

In een tweede verklaring krijgt het onderwijssysteem de schuld. Daarin bestaan eenzijdige verwachtingen, stelde bijvoorbeeld de Raad voor de Volksgezondheid in haar jaarlijkse essay. Jongeren verschillen, maar de maatstaven waarnaar ze worden beoordeeld, zijn hetzelfde. Daardoor ontstaat in sommige gevallen een 'mismatch', die stress veroorzaakt.

Bij studenten speelt er meer dan bij scholieren. Het bindend studieadvies, dat minister Ingrid van Engelshoven nu wil versoepelen, wordt genoemd als stressveroorzakende factor. Door het leenstelsel kunnen studenten meer financiële druk voelen om snel af te studeren. Ook zijn er op universiteiten en hogescholen meer excellentietrajecten, wat studenten die hier niet aan mee mogen doen het gevoel geeft dat ze beter hun best moeten doen.

Weerbaarheid

Een derde verklaring gaat uit van het idee dat 'druk' niet van buitenaf komt, maar van binnenuit. De huidige generatie kan niet meer tegen een stootje en strest daarom. In de opvoeding ontbreekt het aan weerbaarheid: in de watten gelegd als gewilde kinderen, denken de jongeren van nu dat ze het middelpunt van de wereld zijn.

Omdat net als de stress zelf de verklaringen moeilijk te kwantificeren zijn, is het moeilijk om te zeggen welke factor de schuld heeft

In deze verklaring groeien de jongeren van nu (vaak kinderen van in voorspoed groot geworden naoorlogse ouders) op met het idee: als je maar hard genoeg je best doet, kan je alles worden wat je wil. The sky is the limit. Maar de realiteit is weerbarstiger, waardoor zij in de stress zitten of druk ervaren.

Sociale media

In de vierde verklaring worden de effecten van sociale media gehekeld. Op Instagram, Facebook en Twitter zien scholieren en studenten vooral positieve dingen over andermans leven. Daardoor conformeren en spiegelen ze zich aan elkaars schijnbaar succesvolle leven, waardoor zij zichzelf irreële maatstaven, ook over school- en studieresultaten, opleggen.

De gemene deler van deze vier verklaringen is dat er een 'schuldige' wordt gezocht voor de studiestress: de maatschappij, de ouders, het onderwijssysteem of de sociale media hebben het gedaan. Maar omdat net als de stress zelf ook de verklaringen daarvoor moeilijk te kwantificeren zijn, is het moeilijk om te zeggen welke factor de schuld heeft, of wat de bovenliggende oorzaak is. Dat maakt de ervaren stress bij scholieren en studenten er niet minder om, maar maakt het wel moeilijker het probleem aan te pakken.

Lees ook:

Niet minder gelukkig maar wel erg druk met school

Nederlandse jongeren tussen 11 en 16 ervaren meer druk door schoolwerk. Maar ze worden minder vaak gepest op school.

Onderwijsinstellingen willen streng blijven voor eerstejaars: 'Goed voor hun ambitieniveau'

Universiteiten en hogescholen moeten soepeler omgaan met het bindend studieadvies voor eerstejaars, vindt onderwijsminister Van Engelshoven. Onderwijsinstellingen zijn er niet blij mee. 

Deel dit artikel

Westerse samenlevingen zijn individueler en ma­te­ri­a­lis­ti­scher geworden als gevolg van neoliberaal beleid, stellen de Britse wetenschappers

Het bindend studieadvies, dat minister Ingrid van Engelshoven nu wil versoepelen, wordt genoemd als stress­ver­oor­za­ken­de factor

Omdat net als de stress zelf de verklaringen moeilijk te kwantificeren zijn, is het moeilijk om te zeggen welke factor de schuld heeft