Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De UvA wordt geen 'safe space'

Samenleving

Gerrit-Jan KleinJan

Studenten aan de UvA. Anne de Graaf: 'Ik heb geen streefcijfers, zo van: met zoveel vrouwen en minderheden zijn er genoeg. Ik vraag me wel af: missen we bepaalde studenten?' © Patrick Post
Interview

Nergens liep de discussie over diversiteit in de collegezalen zo hoog op als aan de Universiteit van Amsterdam. Anne de Graaf is sinds kort de eerste Diversity Officer van deze universiteit. 'Je bent of een racist of je bent slachtoffer. Er is weinig ruimte daartussen.'

Zijn er genoeg vrouwelijke hoogleraren? Zijn er voldoende studenten met een migratie-achtergrond? En hoe zit het met docenten met een donkere huidskleur? Zijn de colleges niet te elitair? En houdt de universiteit wel genoeg rekening met gender, seksuele oriëntatie, nationaliteiten, culturen, denkwijzen en religies?

Lees verder na de advertentie

Universiteiten in Nederland worstelen al een tijdje met de kwestie of ze wel divers genoeg zijn. En dat leidt vooral tot vragen, heel veel vragen. Zoveel zelfs, dat heel wat academische instellingen inmiddels een zogeheten Diversity Officer hebben aangesteld, een persoon die de universiteit tot een plaats moet omvormen waar geen mens zich gekwetst hoeft te voelen.

De Universiteit Leiden stelde een paar jaar geleden als eerste universiteit in Nederland een diversiteitsfunctionaris aan. Daarna volgden Delft, Groningen en Rotterdam. Inmiddels is er vrijwel geen instelling voor wetenschappelijk onderwijs zonder zo'n medewerker. De officiële titel, Diversity Officer, is bij alle instellingen in het Engels.

'Ik heb persoonlijk negatieve ervaring met quota'

De Universiteit van Amsterdam (UvA) liep achter, nergens liep de discussie zo hoog op als aan deze universiteit. In de winter van 2015 bezetten studenten het Maagdenhuis, het bestuurlijke hoofdkantoor van de universiteit. De bezetters wilden niet alleen meer inspraak, ze vonden de universiteit ook te blank en het curriculum te westers. Ze pleitten voor 'dekolonisatie' van de universiteit. Het protest leidde uiteindelijk tot het aftreden van bestuursvoorzitter Louise Gunning.

Een commissie die vervolgens werd ingesteld onder leiding van emeritus hoogleraar en mensenrechtenactiviste Gloria Wekker concludeerde hetzelfde als de protestanten: 'witte mannen' zouden te vaak de dienst uitmaken. Quota, harde afspraken en streefcijfers zouden volgens Wekker voor verandering moeten zorgen.

Overhaast

Naar aanleiding van dit rapport kreeg de Amsterdamse universiteit ook een diversiteitsmedewerker. Sinds vier maanden vervult Anne de Graaf deze functie. In haar werkkamer in het Maagdenhuis spreekt De Graaf voor het eerst in een landelijke krant over haar werk en visie.

De Graaf groeide op in Amerika, het land waar ze ook haar academische carrière begon (zie kader onderaan deze pagina). In haar huidige baan komt de ervaring in de universitaire wereld aan de andere kant van de oceaan goed van pas. Daar leerde ze een belangrijke les: geen overhaaste stappen. "In Amerika zijn ze al twintig, dertig jaar bezig met diversiteit. Het idee was dat het snel geregeld kon worden, een quick fix. Maar op de lange termijn zie je dat het niet werkt. Het heeft daar geleid tot polarisering."

'Ik heb geen streefcijfers, zo van: wanneer we dit percentage hebben aan vrouwen en minderheden dan zijn er genoeg'

Ze legt uit waar haar reserves vandaan komen. "Ik heb persoonlijk negatieve ervaring met quota. In de VS van de jaren tachtig had je de 'affirmative action' (overheidsprogramma's waarbij organisaties verplicht werden om een bepaald percentage vrouwen en minderheden aan te nemen, red.). Dat kon heel vernederend zijn. Je werd aangenomen omdat je een vrouw was of Afro-Amerikaans. Het ging niet om expertise. En het is ook bewezen dat het op de lange termijn een averechts effect heeft. Wil je duurzame veranderingen dan kun je beter in kleine stapjes denken over een lange tijd."

Wat opvalt is de rustige toon van De Graaf. Een verschil met de felle woorden in het rapport van Wekker. "Ik heb geen streefcijfers, zo van: wanneer we dit percentage hebben aan vrouwen en minderheden dan zijn er genoeg. Ik vraag me wel af: missen we bepaalde studenten?"

Waar Gloria Wekker in haar aanbevelingen vooral hamerde op huidskleur en man/vrouw-verdeling, kijkt De Graaf een stuk breder. "Diversiteit is veel meer dan alleen kijken naar etnische verschillen of de kloof tussen mannen en vrouwen. Denk ook aan mensen met een functiebeperking, homoseksuelen en transgenders, verschillende geloven of sociaal-economische achtergronden die een rol spelen."

Diversiteit is daarmee wel een containerbegrip. Zo'n beetje alles kan er mee bedoeld worden. Dat ziet De Graaf ook. "Het is een beetje een buzzword geworden inderdaad, maar de bedoeling daarachter is dat we toegankelijker worden en dat mensen hun volle potentieel kunnen bereiken."

'We gaan vooruit. Veertien procent van de studenten heeft een niet-westerse achtergrond, twee procent meer dan het jaar ervoor.'

Critici

De Graaf vertelt hoe ze de afgelopen maanden een kennismakingsronde maakte langs de faculteiten. Ze sprak met decanen, onderwijsdirecteuren, studenten. Het beeld is in Amsterdam niet anders dan elders in Nederland. Op bètafaculteiten domineren bijvoorbeeld mannen, bij sociale studies de vrouwen. Is de UvA divers genoeg? De Graaf: "We gaan vooruit. Veertien procent van de studenten heeft een niet-westerse achtergrond, twee procent meer dan het jaar ervoor." Dat percentage is vergelijkbaar met de Nederlandse bevolking als geheel, in Amsterdam is ongeveer een derde van de inwoners van niet-westerse komaf.

Critici zien het diversiteitsbeleid van de Nederlandse universiteiten als geforceerde poging om gelijkheid af te dwingen, een overgewaaide mode uit de VS. De Graaf kent de kritiek, maar volgens haar is de situatie in Nederland niet te vergelijken met die in de VS. "Het debat in Nederland is heel anders. Amerika is zo gepolariseerd, er is geen publiek debat meer waar verschillende opvattingen worden uitgewisseld. Die ontwikkeling kennen we in Nederland gelukkig niet."

'Ik wil graag taal ontwikkelen zodat we een veel genuanceerder gesprek kunnen hebben'

Nederlandse studenten hoeven volgens De Graaf ook niet te verwachten dat de academie naar Amerikaans model een 'safe space' wordt, een plek dus waar studenten niet geconfronteerd hoeven te worden met afwijkende opvattingen. "De politieke correctheid die je ziet op sommige Amerikaanse universiteiten zie ik hier in Nederland niet. Wil ik ook niet. Ik ben juist vóór confrontatie. Daardoor ga je nadenken over je eigen overtuigingen. Wel wil ik veiligheid, maar daarmee bedoel ik dat iedereen zich thuis moet voelen op de universiteit. Maar dat je geconfronteerd wordt, dat lijkt me juist goed."

Dat neemt allemaal niet weg dat er volgens De Graaf nog veel moet veranderen. Bijvoorbeeld in de wijze waarop wij ons uitdrukken in de discussie over discriminatie op basis van huidskleur. "Aan de Nederlandse taal moet nog de nuance toegevoegd worden die je nodig hebt om te praten over ras. Zo hebben we bijvoorbeeld geen Nederlands woord voor 'people of color' en als ik praat over de 'implicit bias' (onbewuste vooroordelen, bijvoorbeeld dat mannen beter leidinggeven dan vrouwen, red.) weten veel mensen niet eens wat ik bedoel. Onderwerpen als diversiteit worden al snel zo emotioneel omdat we woorden tekortkomen. Je bent óf een racist of je bent slachtoffer. Er is weinig ruimte daartussen. Ik wil graag taal ontwikkelen zodat we een veel genuanceerder gesprek kunnen hebben."

Het is lastig, zo merkt ze. "Ik vertaal op dit moment auteurs van het Engels naar het Nederlands. Kan ik bicultureel zeggen, of is het Afrikaanse diaspora? Een universiteit kan een belangrijke rol spelen in de ontwikkeling van taal. Misschien kunnen we zo ook een belangrijke bijdrage leveren aan de landelijke discussie."

Deze maand lanceert ze een website waarop studenten en medewerkers per faculteit kunnen zien wat er zoal gebeurt. Inmiddels heeft De Graaf een goede indruk  te doen. Een ander plan van haar is om ouderejaars studenten mentor te laten zijn van eerstejaars, zodat ze makkelijker hun weg vinden.

Diversiteit is niet één, twee, drie geregeld. "Het is een kwestie van de lange adem. Maar uiteindelijk zal een deel van de nieuwe studenten die op deze manier naar de universiteit komen verdergaan in de wetenschap en hier hoogleraar worden."

Specialist in vraagstukken rondom uitsluiting en rechtvaardigheid

Anne de Graaf (1959) werd geboren in San Francisco en studeerde daar aan Stanford University. Ze houdt zich al geruime tijd bezig met vraagstukken rondom oorlog en vrede, uitsluiting en rechtvaardigheid. Voor haar werk woonde ze onder meer in Zuid-Afrika. Ze verdedigde haar promotieonderzoek (internationale betrekkingen) aan de Universiteit van St. Andrews in Schotland. Tot voor kort was ze leidinggevende op het Amsterdam University College van de Universiteit van Amsterdam en de Vrije Universiteit. Daar blijft ze ook nog lesgeven op het gebied van mensenrechten en vredesopbouw. Anne de Graaf schreef ook jeugdboeken en romans voor volwassenen.

Lees ook ons interview met Gloria Wekker. We spraken haar in 2016, toen de Commissie Diversiteit van de UvA haar eindrapport presenteerde. 'Ik ben optimistisch, ook witte student wil verandering', zei Wekker.


Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Deel dit artikel

'Ik heb persoonlijk negatieve ervaring met quota'

'Ik heb geen streefcijfers, zo van: wanneer we dit percentage hebben aan vrouwen en minderheden dan zijn er genoeg'

'We gaan vooruit. Veertien procent van de studenten heeft een niet-westerse achtergrond, twee procent meer dan het jaar ervoor.'

'Ik wil graag taal ontwikkelen zodat we een veel genuanceerder gesprek kunnen hebben'