Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De strijd voor vrouwenurinoirs is al bijna een halve eeuw oud

Samenleving

Paul van der Steen

De Dolle Mina's eisen 'plasrecht' op bij een krul, de typische urinoirs in de Amsterdamse binnenstad. © ANP
Déjà Vu

De actiegroep Dolle Mina was al in 1969 opgericht maar trad begin 1970 voor het eerst met acties naar buiten. Vrouwen bestormden Kasteel Nijenrode, omdat alleen mannen daar bedrijfskunde konden studeren. Ze verbrandden een korset bij het Amsterdamse standbeeld van de vrouwenstrijdicoon Wilhelmina Drucker, naar wie ze zich genoemd hadden. Bovendien sloten ze urinoirs af met roze linten. Uit verontwaardiging. Want waar waren de openbare toiletten voor vrouwen?

Lees verder na de advertentie

Geerte Piening (23) vocht deze week zonder veel succes een boete voor wildplassen aan bij de rechter. Vertegenwoordigsters van de Tweede Feministische Golf eisten 47 jaar geleden met een ludieke actie wel openlijk hun 'plasrecht' op. "De heren moeten ook maar eens naar de kroeg of naar de derde etage van V&D wanneer ze nodig moeten en daar een dubbeltje betalen voor deze service", legde Dolle Mina Rita Hendriks uit.

Niet hurken

Vrij Nederland-journalist Igor Cornelissen interviewde na het protest de Amsterdamse ambtenaar ing. I.B. Visser, lid van de hoofdstedelijke urinoircommissie. Die wees net als de rechter deze week op reeds bestaande voorzieningen. Die waren echt niet alleen voor mannen bedoeld: "Het is voor vrouwen natuurlijk een kwestie van training: ze moeten niet gaan hurken, want dan zie je de billen".

Cornelissen vroeg of vrouwen met hoge nood en die bij gebrek aan een openbaar toilet in de buurt wild plasten, op de bon gingen? Visser van de urinoircommissie toonde zich de mildheid zelve: "Het verbaliseren in zo'n geval komt voor zover ik weet maar heel sporadisch voor. Wanneer ikzelf in zo'n situatie zou zijn en een agent zou naar me toekomen, zou ik zeggen: 'Ik heb moeten kiezen tussen in m'n broek of buiten m'n broek.' Ik denk dat de politie op dat punt heel tolerant is."

Veel effect hadden de protesten van Dolle Mina niet. Ze trokken vooral aandacht voor hun grote zaak, 'gelijke ontplooiingskansen voor iedereen en onafhankelijk van sekse'. Om de toiletacties werd vooral gelachen.

De door Amsterdam verspreide plaatstalen krullen hoorden bij het stadsgezicht. De schrijver F. Bordewijk had ze jaren eerder al lyrisch beschreven: "Ze zijn bijna los van de grond, ze schijnen omhoog te willen wieken en slechts een paar ranke, geklauwde pootjes bedwingen hun opvlucht."

De uri­noir­com­mis­sie zag de openbare toiletten vooral als voorziening voor op straat werkende mannen

De al van voor de Tweede Wereldoorlog daterende Amsterdamse urinoircommissie (ook wel 'urco' genoemd) bleef de openbare toiletten vooral zien als voorziening voor op straat werkende mannen. Vrouwen hadden, als ze al werkten, hun bezigheden voornamelijk binnen.

De commissie vond wel dat er -zeker in de binnenstad- te veel urinoirs stonden, zowel de bekende plaatstalen krullen als de gemeenschappelijke plasplaatsen (bijvoorbeeld onder de Munttoren). In de loop van de tijd verdwenen er meer en meer uit het Amsterdamse centrum.

Monumentale waarde

Protesten daartegen kwamen van architectuurliefhebbers die wezen op de monumentale waarde van de krullen en van mannen die de openbare wc's ook gebruikten voor andere zaken dan plassen. De homogroep van de PSP schreef: "De hetero's hebben de Wallen, waarom zouden wij onze eigen plekken niet mogen hebben."

In de jaren tachtig zag de Urco in Parijs het toilet van de toekomst. Voor één franc (in Amsterdam zou het twee kwartjes worden) opende de Sanisette haar deuren en kon onder begeleiding van een achtergrondmuziekje door man en vrouw de behoefte worden gedaan. Na afloop reinigde de pot zichzelf.

Meer mensen in de hoofdstad raakten enthousiast. De gemeente ging in onderhandeling met de leverancier. Tot een aanschaf kwam het niet. In 1985 kwam Amsterdam terug op de eerdere voornemens: het futuristisch plassen en poepen bleek te kostbaar.

In de rubriek Déjà Vu belicht Trouw wekelijks de parallellen tussen het heden en het verleden. Lees eerdere afleveringen op trouw.nl/dejavu.

Lees ook: Niet alleen mannen plassen in steegjes.

Deel dit artikel

De uri­noir­com­mis­sie zag de openbare toiletten vooral als voorziening voor op straat werkende mannen