Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De sociale werkplaats heet alleen niet meer zo

Samenleving

Ingrid Weel

De werkvloer in Cuijk van Integrale Bedrijven Noordoost-Brabant. © Merlin Daleman

De sociale werkplaatsen moeten plaatsmaken voor beschutte werkplekken. Maar wat is nu eigenlijk het verschil - behalve een kariger loon en slechtere arbeidsvoorwaarden?

Als op een feestje aan IBN-directeur Maarten Gielen wordt gevraagd wat voor werk hij doet, vindt hij het moeilijk om antwoord te geven. Tot drie jaar terug was hij 'gewoon' directeur van een sociale werkvoorziening met de naam IBN (Integrale Bedrijven Noordoost-Brabant). Dat was duidelijk. Maar nu? IBN is eigenlijk nog steeds een sociale werkvoorziening, maar die naam gebruikt Gielen liever niet meer.

Lees verder na de advertentie

"Het is lastig hoor, we zitten midden in een transitie. Ik neig ernaar om te zeggen dat ik werk bij een sociale onderneming, maar ja, wat is dat? Tony Chocolony noemt zichzelf ook een sociale onderneming, en dat lijkt in niets op wat wij doen."

Wat is IBN? Een bedrijf met aangepaste arbeid in de productie, schoonmaak, groenvoorziening en catering, met vijf vestigingen, in Uden, Oss, Veghel, Schaijk en Cuijk en een eigen kwekerij. De elf aandeelhouders zijn elf gemeenten in het noordoosten van Noord-Brabant. IBN is een grote werkgever. Er werken zo'n 3200 gesubsidieerde medewerkers en ruim 700 niet-gesubsidieerde medewerkers bij of via IBN.

De populatie gesubsidieerde medewerkers is divers: bijstandsgerechtigden, mensen met een indicatie voor de sociale werkvoorziening (WSW), mensen op beschutte werkplekken, statushouders, reïntegreerders, ouderen die tijdelijk een plekje vervullen, en ga zo maar door. 'IBN biedt kansen aan mensen die het zonder onze steun niet redden op de arbeidsmarkt', schrijft het bedrijf op haar internetsite.

Iedereen die door de productiehallen van IBN in Cuijk loopt, zou zonder twijfel zeggen dat dit een sociale werkplaats is. Je ziet daar een grote verscheidenheid aan mensen - van jong tot oud - die op hun eigen tempo repeterende werkzaamheden uitvoeren. Van behoorlijk eenvoudig, zoals stickers plakken op pakketjes, tot wat ingewikkelder: het in elkaar zetten van fietshelmen, tot uitermate complex: het monteren van een espressomachine.

Iedereen draagt er dezelfde verplichte blauwe bedrijfskleding, de hallen zijn kaal ingericht, ruim opgezet, de radio staat zacht. De meeste werknemers concentreren zich volop op hun taak. Het bonte gezelschap kijkt op van bezoek, wordt rumoerig en ietwat melig als ze zien dat er een fotograaf bij is en de directeur.

Officieel moeten sociale werkvoorzieningen afbouwen en te zijner tijd sluiten. In 2013 lanceerde het tweede kabinet-Rutte de Participatiewet. Daarin stond dat er vanaf 2015 geen instroom in de sociale werkplaatsen meer mogelijk is. Gemeenten moeten mensen met een arbeidsbeperking echter wel opvangen. Ze moeten zoveel als mogelijk bij een reguliere werkgever aan de slag. Als ze echt niet kunnen werken zonder begeleiding, dan moeten de gemeenten zorgen voor zogenoemd 'beschut werk'.

Ik weet wel dat ik minder vrije dagen heb en later geen pensioen krijg

Gordana

Veel van die gemeenten namen vanuit dit oogpunt in 2014 al bijna geen nieuwe arbeidsbeperkten meer in dienst bij SW-bedrijven. Maar ook de beschutte werkplekken komen bijna niet van de grond. Het adviesorgaan van het kabinet, de SER, adviseerde vervolgens om de deuren van de SW-bedrijven niet al te abrupt te sluiten. Want die zouden gemeenten kunnen helpen bij het opzetten van de beschutte werkplekken.

De werkvloer in Cuijk van Integrale Bedrijven Noordoost-Brabant. © Merlin Daleman

Minimumloon

Gordana, 34 jaar, werkt op zo'n beschutte plek bij IBN. Zij had al gewerkt bij de sociale werkplaats, maar zat sinds 2010 enkele jaren thuis vanwege fysieke klachten. Doordat ze in 2015, toen de Participatiewet van start ging, geen arbeidscontract had met IBN viel zij -toen ze in 2016 weer aan het werk ging - onder de regels van de Participatiewet, en niet meer onder die van de Wet sociale werkvoorziening.

Dat heeft vooral gevolgen voor de arbeidsvoorwaarden. Gordana heeft een salaris ter hoogte van het wettelijk minimumloon. Verder niets. Geen cao, dus geen recht op pensioen en reiskosten. Naast haar zit Rohan, ook 34 jaar. Hij werkt al negen jaar bij de sociale werkvoorziening. Eerst zat hij in de groenvoorziening bij IBN. Omdat hij last kreeg van zijn schouder, is hij vorig jaar overgestapt naar productiewerk.

Rohan valt nog onder de 'oude' groep mensen, met een indicatie van de WSW. Deze groep verdient best goed, dat kan oplopen tot 130 procent van het wettelijk minimumloon. Rohan bouwt pensioen op, krijgt extra vrije dagen en reiskostenvergoeding. Gordana: "Ik weet niet wat mijn collega's allemaal verdienen. Het staat niet op hun voorhoofd geschreven. Maar ik weet wel dat ik minder vrije dagen heb dan Rohan en dat ik later geen pensioen krijg."

IBN heeft nu twintig mensen op een zogenoemde beschutte werkplek. Directeur Gielen zegt over dat bescheiden aantal: "Er was lang discussie tussen gemeenten en het UWV hoe de definitie van beschut werk moest luiden." Duidelijk was alleen dat de definitie veel strenger moest; alleen de mensen met de zwaarste beperkingen worden nog toegelaten.

Vervolgens hadden gemeenten de keuze wie ze in de Participatiewet aan een baan wilden helpen. Dat is een stuk makkelijker - en dus goedkoper - voor een bijstandsgerechtigde die snel inzetbaar is dan voor iemand met een grote afstand tot de arbeidsmarkt. Gemeenten vonden beschut werk maar duur en waren terughoudend met mensen doorverwijzen.

© Merlin Daleman

Gordana had het geluk dat IBN haar al kende. IBN-consulent Margriet van der Ven hielp haar bij de aanvraag voor beschut werk. De consulent weet dat het personeel onderling wel met elkaar over de beloning praat. Ze vinden het best raar dat de mensen die er al langer werken meer verdienen dan de nieuwkomers. En straks worden de onderlinge verschillen nog groter doordat het nieuwe kabinet de loonkostensubsidie wil afschaffen. Dat leidt ertoe dat er straks ook medewerkers minder dan het wettelijk minimumloon verdienen.

Wat overheerst bij Gordana is vooral blijheid en dankbaarheid voor de baan. "Ik was het thuiszitten echt zat." Ze werkt nu 20 uur. Het was voor haar wel moeilijk te accepteren dat ze niet meer kon doen dan het productiewerk. Op dat vlak was ondersteuning zeer belangrijk. "Maar nu ik dat weet, ben ik er blij mee. Ik ben weer bezig, ik heb collega's, en weer structuur in mijn leven. Echt heel fijn."

Rohan werkt 32 uur per week, vier volledige werkdagen. Hij is vol lof over de begeleiding bij IBN. "Vooral Frank is fantastisch. Die betekent echt heel veel voor mij. Ik kan met alles bij hem terecht. Hij lost elk probleem op. En dat is best moeilijk, want iedereen heeft wel iets hier. Soms wil iemand niet aan de slag. Wat moet je dan? Ik zou het niet weten. Frank wel. Maar ook Rico is te gek. Die is altijd vriendelijk en regelt dingen voor je."

Directeur Gielen bevestigt de belangrijke rol van de leidinggevenden. "Dat gaat hier veel verder dan instructies geven. Je moet iedereen gemotiveerd houden. Er zijn wel eens incidenten. Dat kan ook fysiek worden, en dat gebeurt zomaar van het ene op het andere moment. Veiligheid bewaken is hier heel belangrijk."

Dat is nu zo, en dat was voor 2015 zo. Ook het aantal begeleiders op de werkvloer is niet toe- of afgenomen. Wat is er eigenlijk wel veranderd met de komst van de Participatiewet voor de sociale werkbedrijven? Gielen: "Bij ons niet zoveel. Wij proberen hier in Brabant al 25 jaar om winstgevend te zijn als SW-bedrijf, en verbreden daartoe onze horizon."

Alleen dat het nieuwe personeel onder slechtere arbeidsvoorwaarden werkt? Gielen: "Er is financieel wel wat veranderd ja. Voorheen kregen sociale werkvoorzieningen voor iedereen dezelfde subsidie. Daar is flink op gekort en er zijn onderlinge verschillen." Dat is zuur voor het personeel, en over de uitvoering van de Participatiewet heeft Gielen wel wat te mopperen.

Bezigheidstherapie

Maar dat de SW-bedrijven door de overheid eens goed tegen het licht zijn gehouden, vindt Gielen op zich wel goed. "Er waren ook SW-bedrijven die het werk van hun werknemers meer als bezigheidstherapie zagen, de subsidie inden en achterover leunden. Dan wordt het wel een dure voorziening." Dat is ook een reden voor de directeur om van die naam af te willen; het imago van sociale werkvoorzieningen was vaak niet best.

Gielen: "Het basisidee van de Participatiewet is dat iedereen mee moet doen bij reguliere werkgevers. Daarvoor kunnen gemeenten de SW-bedrijven gebruiken als opstap, maar er zouden niet als vanzelfsprekend nog mensen voor het leven in dienst komen. Onze elf gemeenten spraken af dat ze de uitvoering van de Participatiewet grotendeels aan IBN zouden overlaten en het beschut werk in zijn geheel. Maar ze hadden ook kunnen besluiten het zelf te gaan doen, of een andere organisatie te vragen." Daar waar de gemeenten niet tevreden zijn over het SW-bedrijf gebeurt dat ook. Daar gaan de deuren dus op termijn ook echt dicht.

Verwarring

Hoe gaan die gemeenten dan het beschut werk invullen? Dat weet Gielen ook niet. "Pas sinds kort is het eigenlijk duidelijk dat 'beschut werk' alleen binnen de muren van SW-bedrijven kan plaatsvinden. Opeens zei de inmiddels demissionaire staatssecretaris ook dat 'de SW-bedrijven helemaal niet weg hoeven'." Verwarring alom. "Ik denk dat 80 tot 90 procent van de gemeenten het vraagstuk van beschut werk via SW-bedrijven oplost. Want waar moeten die mensen anders heen? Ze kunnen immers niet bij een reguliere werkgever terecht."

Maar IBN doet inmiddels dus wel meer. "We hebben ook opleidingsplekken. We stimuleren steeds meer dat onze werknemers de stap naar regulier werk maken. We helpen statushouders. We hebben ook regulier personeel, zeg maar mensen zonder arbeidsbeperkingen. Dat houden we ook. Daardoor kunnen we voldoende produceren om de prijs van onze goederen laag te houden."

Zo kan Gielen omzet blijven draaien met het ompakken van flesjes bier van een krat naar kartonnen houders, met het inpakken van incontinentiemateriaal, en met het in elkaar schroeven van haken voor een kippenslachtlijn en het fabriceren van fietshelmen voor kinderen. Topproducten, waar met veel inzet en voldoening aan wordt gewerkt in Cuijk. Maar het heet dus geen sociale werkplaats meer.

De achternamen van Gordana en Rohan zijn bij de redactie bekend.

Lees ook: Minder loon in sociale werkplaats nieuwe stijl

Deel dit artikel

Ik weet wel dat ik minder vrije dagen heb en later geen pensioen krijg

Gordana