Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De problemen in het onderwijs dreigen te verergeren, waarschuwt de inspectie

Samenleving

Amber Dujardin

Leerlingen van groep 8 van de prinses Marijkeschool in Den Haag beginnen aan de Citotoets. © ANP

Het onderwijs in Nederland vertoont duidelijke haarscheuren, constateert de Onderwijsinspectie. Er is sprake van toenemende segregatie en laaggeletterdheid. Bovendien loopt het lerarentekort op. 

Is ons onderwijs klaar voor de toekomst? Met die vraag in het achterhoofd legt de Onderwijsinspectie scholen en universiteiten onder de loep in het jaarlijkse onderzoek ‘De staat van het onderwijs’. Door ontwikkelingen als globalisering, digitalisering en flexibilisering verandert de maatschappij razendsnel en het onderwijs moet die ontwikkelingen zien bij te benen.

Lees verder na de advertentie
Het basisonderwijs verwacht over vier jaar een tekort van ruim 4000 fulltime leraren. Dat kan oplopen tot ruim 10.000 in 2028.

Onderwijsinspectie

Deels gaat dat goed, schrijft inspecteur-generaal Monique Vogelzang in het rapport dat woensdag verschijnt. Zo innoveren scholen creatief met nieuwe programma’s, krijgen jongeren na hun opleiding sneller een baan dan in de meeste omringende landen, besteden scholen meer aandacht aan burgerschap en lijkt de kansenongelijkheid te stabiliseren.

“Scholen en opleidingen doen meer aan gelijke kansen”, zegt een woordvoerder van de inspectie. “We merken dat er aandacht voor is. Scholen voeren weer brede brugklassen in, werken meer samen en gemeentes investeren extra in achterstandsscholen. Dat is positief.”

© LOUMAN & FRISO

Lerarentekort

Zorgen zijn er ook volop. De laaggeletterdheid en segregatie nemen toe, evenals het lerarentekort. In het basisonderwijs is over vier jaar een verwacht tekort van ruim 4000 fulltime leraren, dat kan oplopen tot ruim 10.000 in 2028.

Dat laatste is een directe bedreiging voor de kwaliteit van het onderwijs, stelt de inspectie. Het is bovendien zorgelijk dat het tekort ongelijk verdeeld is over het land en over bepaalde groepen leerlingen. De tekorten zijn groter in de Randstad, en scholen met veel leerlingen met een niet-westerse migratieachtergrond hebben meer moeite om leraren te vinden. Daardoor is het lerarentekort ook een bedreiging voor gelijke kansen.

Taal en rekenen

Een ander zorgelijk gegeven is dat we op landelijk niveau niet weten hoe het staat met de taal- en rekenprestaties van leerlingen in groep 8. Door het grote aantal eindtoetsen die behoorlijk verschillen en dus niet vergelijkbaar zijn, hebben basisscholen er geen zicht op of ze hun leerlingen het basisniveau taal en rekenen meegeven.

School­be­stuur­ders weten nu niet hoeveel laag­ge­let­ter­den er van hun school afkomen

Onderwijsinspectie

Wel is duidelijk dat de laaggeletterdheid in Nederland al jaren toeneemt, zo blijkt uit internationale studies. Volgens de laatste meting uit 2015 is bijna 18 procent van de 14-jarigen laaggeletterd. Een kwart van de basisscholen heeft het aanbod voor technisch lezen niet op orde. Voor spelling is dat 20 procent. 

Het taalonderwijs vraagt extra aandacht, en het is zaak om de toetsen zo snel mogelijk vergelijkbaar te maken, zegt een woordvoerder van de inspectie. “Bestuurders weten nu niet hoeveel laaggeletterden er van hun school afkomen. Minister Slob van onderwijs kent het probleem en werkt er hard aan om het op te lossen. We hopen dus dat dit eenmalig is en dat de streefniveaus volgend jaar weer gemeten kan worden.”

© LOUMAN & FRISO

Meten is weten

Ook op andere fronten is goede meet- en vergelijkbaarheid van groot belang, schrijft de Inspectie. Zo is er nog weinig bekend over de sociale vaardigheden van leerlingen. En door het groeiende woud aan persoonlijke trajecten, extra vakken en modules wordt het lastiger om goed zicht te krijgen op de kwaliteit van onderwijs op scholen en opleidingen. Daarmee dreigt ‘versnippering’.

Het is daarom belangrijk dat het onderwijs tot duidelijke afspraken (of zoals de Inspectie het noemt: ijkpunten) komt over gezamenlijke doelen op het gebied van zaken als laaggeletterdheid, burgerschap en de voorbereiding op de arbeidsmarkt.

“Je kunt bijvoorbeeld het streven voor een maximaal percentage laaggeletterden afspreken, zodat je dat kunt toetsen en het niet zomaar oploopt. Ook over burgerschapsonderwijs kunnen scholen concretere afspraken maken.” Daarbij kun je denken aan hoe Nederland met zaken als homoseksualiteit of radicalisering omgaat. Aangezien het opleggen van dit soort onderwerpen aan scholen politiek gevoelig ligt, laat de inspectie zich niet uit over de invulling van die afspraken. “De overheid moet daar de regie in pakken.”

Desondanks is de inspectie voorzichtig optimistisch over de toekomst. “Als scholen meer werk maken van duidelijke afspraken om zaken als segregatie en laaggeletterdheid aan te pakken en gerichter te evalueren, kan er veel veranderen”, zegt een woordvoerder. “Dat de kansenongelijkheid nu stabiliseert, laat zien dat het echt helpt als je ergens de focus op legt.”

Lees ook:

Lerarentekort loopt verder op: 35.000 vacatures

Het aantal vacatures in het onderwijs blijft toenemen. In het basisonderwijs zijn de problemen het grootst in de Randstad, maar deze breiden zich de komende jaren uit over de rest van Nederland, bleek eerder dit jaar uit nieuwe gegevens van uitkeringsinstantie UWV.

Deel dit artikel

Het basisonderwijs verwacht over vier jaar een tekort van ruim 4000 fulltime leraren. Dat kan oplopen tot ruim 10.000 in 2028.

Onderwijsinspectie

School­be­stuur­ders weten nu niet hoeveel laag­ge­let­ter­den er van hun school afkomen

Onderwijsinspectie