Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De nationale identiteit is een teer punt

Samenleving

Nelleke Noordervliet

Nelleke Noordervliet © Nelleke Noordervliet
Column

Het interview met Macron dat Trouw van Der Spiegel had overgenomen was een voorbeeld van georkestreerde nietszeggendheid, zoals een keizer zonder kleren betaamt. 

Voorlopig heeft hij vooral veel keizerlijk vertoon laten zien en nog betrekkelijk weinig harde inhoud. Veel voornemens en nobele woorden, alles meer in dienst van een imago dan van verandering. Maar goed, hij heeft vijf jaar de tijd. In zijn lezing aan de Sorbonne twee dagen na de Duitse verkiezingen loofde hij opvallend Europa en de noodzaak van samenwerking en politieke eenheid.

Lees verder na de advertentie

Europa bevindt zich in een luwte die bijna op welwillendheid lijkt: 'Toch maar goed dat we Europa hebben.' Dat blijkt ook uit de interviews die Trouw-journalisten buiten ons continent hielden (mooi idee om dat te doen!). In feite is er nog niet heel veel gebeurd om Europa uit zijn bureaucratische en bestuurlijke impasse te halen. De immigratiecrisis is beteugeld door de crisis te verplaatsen. De Griekse crisis is met harde maatregelen in de hand gehouden, maar niet echt opgelost.

Geabsorbeerd in succes 

De woede van de burger op Europa is door verkiezingen in verschillende landen geabsorbeerd in het succes van rechtse partijen. Geen totale omwenteling, geen gigantische overwinning, maar wel degelijk een rechtsere signatuur in Nederland, Duitsland en nu ook in Oostenrijk. Tsjechië gaat volgen. 'Rechts' is misschien niet het juiste bijvoeglijke naamwoord. 'Nationalistisch' is een betere term. De eigen aard, de eigen gewoonten van het land worden geroemd en gevierd, globalisering en kosmopolitisme gewantrouwd. Het eigene moet een tegenwicht bieden aan opgaan in een amorfe multimassa vol vreemdelingen en andersdenkenden.

Soms zie ik een Europa ontstaan dat lijkt op het continent van voor de Eerste Wereldoorlog

De nationale identiteit is een teer punt. Soms zie ik in die ontwikkeling een Europa ontstaan dat lijkt op het continent van voor de Eerste Wereldoorlog. Oostenrijk knoopt banden aan met Hongarije en andere Midden-Europese landen, waarmee een schaduw van het oude Habsburgse Rijk opdoemt, Engeland is afgesplitst, de splendid isolation van het 'perfide Albion'.

Macron probeert de Franse hegemonie in Europa te herstellen door zich zo dicht tegen Merkel en Duitsland aan te drukken, dat het eerder de aankondiging is van een conflict om de macht dan een liefdesrelatie. Hij is erg competitief ingesteld. Nederland is net als aan de vooravond van de Eerste Wereldoorlog sterk op Duitsland georiënteerd en economisch verknoopt. Heeft het neonationalisme die schaduwen uit het verleden opgeroepen of is het omgekeerd: werken oude verhoudingen lang en sluipend door, zelfs in een maatschappij met een gering historisch besef?

Onschuldig fenomeen 

In een tijd dat Europa nog een onschuldig fenomeen was waar niemand van wakker lag en waaraan niemand bijzondere gedachten wijdde, de tijd van hervonden optimisme net na 1989, de tijd waarin de euro werd opgetuigd en Schengen, en iedere Europese regeringsleider in Maastricht heel volks op de fiets stapte en vervolgens heel volks voedselvergiftiging opliep, in die tijd bedacht onze eigen bierkeizer Freddy Heineken een Europees sprookje, dat hij Eurotopia noemde. Hij werd gesteund door de gerenommeerde historici Wesseling en Van den Doel.

De gedachte was een herindeling van Europa in regio's van 5 à 10 miljoen inwoners. Zo'n regio was goed en efficiënt bestuurbaar, en in het federale Europa dat door die kleine staten tesamen zou worden gevormd, was er niet een die teveel macht kon uitoefenen. Eigenlijk een behoorlijk goed concept, waaraan uiteraard te weinig realiteitswaarde werd toegekend. Regio's werken nu al samen over landsgrenzen heen, sommige hebben zelfs onafhankelijkheidspretenties zoals Tirol en de Savoie om van Baskenland en Catalonië maar te zwijgen. Nederland is in het Heinekensysteem opgedeeld in Holland/Zeeland en de IJssellanden (de rest minus Limburg), terwijl Limburg is toegekend aan de regio Vlaanderen.

Uit het oogpunt van efficiëncy en machtsevenwicht is Eurotopia nog steeds een goed idee. Dan zijn we van die ellendige nationalistische identiteitspolitiek misschien niet helemaal verlost, maar die wordt dan wel een tikje ridicuul. Madurodam.

Lees ook: Emmanuel Macron: Ik ben niet arrogant, ik ben vastbesloten

Lees hier meer columns van Nelleke Noordervliet 

Deel dit artikel

Soms zie ik een Europa ontstaan dat lijkt op het continent van voor de Eerste Wereldoorlog