Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De kwaliteit van de rechtspraak staat onder druk door hoge werkdruk en ict-problemen

Samenleving

Amber Dujardin

Vrouwe Justitia © Pixabay

De rechtspraak heeft te weinig geld en mensen om de kwaliteit te verbeteren, te innoveren en de doorlooptijd van rechtszaken te verkorten. Dat concludeert de Commissie Visitatie Gerechten, die de stand van de rechtspraak onderzocht, in een nieuw rapport.

De onafhankelijke commissie, die bestaat uit onder meer hoogleraren, advocaten en juristen, deed een jaar lang onderzoek naar alle gerechtshoven en rechtbanken en sprak met honderden medewerkers. Overwerk is eerder regel dan uitzondering in de rechtspraak, zo blijkt.

Lees verder na de advertentie

“We komen ten minste vijftig miljoen euro per jaar tekort”, zegt de president van de Raad voor de Rechtspraak Henk Naves. De commissie prijst de toewijding van rechters, medewerkers en rechtbankbesturen. Maar het ambt zal aan gezag inboeten als de huidige tekortkomingen voortduren, schrijft de commissie.

De conclusies liggen in lijn met wat rechters en raadsheren al eerder hebben aangekaart. Zij stuurden in november een brandbrief aan de Tweede Kamer waarin ze hun zorgen uitten over de werkdruk, de ict-problemen en het tekort aan geld en personeel.

Er moeten meer rechters met een niet-westerse achtergrond komen

Leendert Verheij van het gerechtshof Den Haag

Door het achterblijven van de digitalisering duren rechtszaken onnodig lang, stelt de commissie. De rechtspraak werkt nog altijd met faxen, wat de communicatie aanzienlijk vertraagt. Het project ‘Kwaliteit en innovatie rechterlijke macht’ was bedoeld om over te gaan op digitaal procederen. Die grootscheepse operatie begon zes jaar geleden en had vorig jaar afgerond moeten zijn, maar er was onderschat hoe ingewikkeld het is om binnen een complexe omgeving als de rechtspraak een allesomvattend ict-systeem te bouwen. Het project werd een grote mislukking, en de kosten liepen op tot 200 miljoen euro.

Om de problemen op te lossen, adviseert de commissie meer mensen beschikbaar te stellen om de reeds begonnen ‘kwaliteitsprogramma’s’ te kunnen afmaken. Hoewel al wordt onderzocht hoe de bekostiging kan worden herzien, pleit de commissie ervoor om onder meer de kwaliteitszorg en innovaties nu al anders te financieren.

Gebrek aan diversiteit

Verder moet de rechtspraak diverser worden, stelt de commissie. Nu heeft slechts 2 procent van de rechters een niet-westerse achtergrond, terwijl dat binnen de Nederlandse bevolking voor 12 procent geldt. Die mensen moeten niet louter voor een blanke, West-Europese rechterlijke macht staan, zei vertrekkend president Leendert Verheij van het gerechtshof Den Haag vorig jaar al. “Er moeten meer rechters komen die hun cultuur begrijpen.”

De Raad voor de Rechtspraak neemt de kritiek van de commissie ter harte, zegt woordvoerder Barbara den Uijl. “We hebben ze nadrukkelijk gevraagd om dingen te onderzoeken waarvan we denken dat het niet goed gaat. Dus hier gaan we zeker mee aan de slag.”

Er is nog maar een korte geschiedenis van leiderschap en bestuur in de rechtspraak, zegt Den Uijl. Tot 2002 viel de rechtspraak direct onder het ministerie van justitie. Pas in dat jaar werd de Raad voor de Rechtspraak opgericht, een landelijk bestuur dat fungeert als onafhankelijke buffer tussen de rechtspraak en de regering. Hun taken bestaan onder meer uit onderhandelen met Den Haag over geld, belangen behartigen en de kwaliteit van de rechtspraak bevorderen.

Lastig samenwerken

Die rol is niet altijd even makkelijk voor een beroepsgroep die van oudsher onafhankelijk en onpartijdig is, zegt Den Uijl. “Voor een organisatie die zich moet blijven ontwikkelen en aansluiten bij de wensen van de samenleving, is het soms lastig dat in het wezen van rechters zit dat ze onafhankelijk moeten zijn. Dat doet geen beroep op samenwerkingsvaardigheden en samen ergens de schouders onder zetten. Als wij een digitalisering in gang willen zetten, dan is het niet makkelijk om daar draagvlak voor te krijgen.”

De organisatie gaat er daarom hard aan trekken om een ‘cultuurverandering’ in gang te zetten, zegt den Uijl. Er is veel werk aan de winkel. “Het is bijna onbestaanbaar dat je op internet een besteld pakketje overal kunt volgen, maar dat burgers in negen van de tien zaken nog niet per mail kunnen procederen. Daar zit een kloof met de eisen van de moderne samenleving.”

Lees ook:

Pakt een rechter met een migratieachtergrond een zaak anders aan?

De rechtspraak mag kleurrijker, vindt rechtsgeleerde Saniye Çelik. Zij is lector diversiteit aan de Hogeschool Leiden en deed promotie-onderzoek naar diversiteit in publieke organisaties. De ontwikkelingen in de rechtspraak volgt ze op de voet. “Diversiteit onder rechters verhoogt het vertrouwen in de rechtspraak”, zegt ze. “Des te beter kunnen burgers zich hierin herkennen.”

Deel dit artikel

Er moeten meer rechters met een niet-westerse achtergrond komen

Leendert Verheij van het gerechtshof Den Haag