Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De hele wereld slikt Nederlandse pilletjes - en het afval ligt op straat

Samenleving

Johan van Heerde en Joep Engels

Een dumping in het buitengebied van Culemborg. © Hollandse Hoogte

In een week tijd stuitten politie en brandweer op acht dumpingen van drugsafval. Een nieuw dieptepunt in een toch al druk jaar. De chemische troep zorgt voor levensgevaarlijke situaties, dus trekt de minister extra geld uit voor opsporing. Wat is er aan de hand?

Politieman Freerk Jan Medendorp kan zo tien namen van collega’s oplepelen die na een vondst van drugsafval gezondheidsklachten hadden of onwel raakten. “Het gaat om chemische stoffen met gevaarlijke waarden. Alleen al inademen kan schade aan je longblaasjes veroorzaken.” 

Lees verder na de advertentie

Donderdag was het weer raak, dit keer in Zeeland. Twee agenten in Tholen voelden zich niet lekker nadat ze een busje hadden aangehouden waaruit een vloeistof lekte.

Afgelopen week is op zeker acht plaatsen in Nederland geloosd drugsafval gevonden. Meestal gaat het om jerrycans of vaten met een chemische vloeistof die worden aangetroffen in de natuur, maar ook om drugsafval op de stoep in een woonbuurt. Zoals in de Nijmeegse wijk Wezenhof, waar woensdag een vrachtwagentje vol met vaten stond geparkeerd. Een aantal van deze vaten was al leeg, de parkeerplaats bleek het eindstation van een 9 kilometer lang spoor van chemicaliën. 

En niemand weet of het pilletje dat hij in de disco neemt uit zo’n smerig lab komt

Freerk Jan Medendorp, politie Oost-Nederland

“Drugsafval in de stad is levensgevaarlijk. We weten niet hoe criminelen hun goedjes hebben gemixt, sommige stoffen kunnen behoorlijke verwondingen op de huid veroorzaken”, zegt Medendorp. Hij is regisseur drugsdumpen bij de politie Oost-Nederland (Gelderland en Overijssel) en zijn berg met werk groeit met de dag. 

Knoeiwerk

In de ruim negen maanden van dit jaar zijn er in Oost-Nederland 48 drugsafvaldumpingen gemeld, vorig jaar in twaalf maanden 45, het jaar ervoor 25 en in 2015 waren het er vijftien.

Medendorp ontmantelt regelmatig een drugslab, dit jaar al veertien stuks. “Soms is de inrichting heel professioneel, maar vaker is het gigantisch knoeiwerk. En niemand weet of het pilletje dat hij in de disco neemt uit zo’n smerig lab komt.”

Een uitgebrande truck met drugsafval in Eindhoven.

Niet alleen in de stad is drugsafval een probleem, ook in de natuur. Bijvoorbeeld voor waterbedrijven. “We controleren na een dumping altijd of een grondwaterwinning wordt bedreigd. Meestal zit een bron veel dieper, maar voor de zekerheid graven we de grond altijd af. Dat kost veel geld”, zegt een woordvoerder van Vewin, de vereniging van drinkwaterbedrijven in Nederland. “Drugs­afval is een toenemend probleem. In het geval van verontreiniging door medicijnen kunnen we een ziekenhuis aanspreken, maar bij zware ­criminelen gaat dat niet.”

Dat probleem wordt veroorzaakt door een groeiende pillenproductie, zegt Edward van der Torre. Hij is mede-auteur van een onderzoeksrapport van de politieacademie naar vijftig jaar synthetische drugs in Nederland, met de wat cynische titel: ‘Waar een klein land groot in kan zijn’. “Een grote berg pillen zorgt voor een grote berg afval. Nederland is een productieland met een criminele industrie die de gehele wereldmarkt bedient. Regelmatige dumpingen van het afval zijn een logisch gevolg.”

Donald Duck

Uit het rapport blijkt dat criminelen in Nederland in 2017 voor tenminste 18,9 miljard euro (straatwaarde) aan xtc en amfetamine hebben geproduceerd. Zeker 80 procent wordt geëxporteerd. “Nederland staat bekend om zijn goede kwaliteit. Als je een pilletje wilt met een afbeelding van Donald Duck, dan kan dat”, zegt Van der Torre. “En met een extra telefoontje kun je er zo wat cocaïne, heroïne en hasj bij krijgen.”

Beter is het als de recherche een lab gaat observeren: wie komt er, wat gebeurt er? Maar daar zijn geen mensen voor

Edward van der Torre, onderzoeker

Van der Torre en zijn collega’s trekken in het rapport een paar stevige conclusies. Nederland heeft een ideaal vestigingsklimaat voor criminelen die zich bezighouden met synthetische drugs. De pakkans is laag, de strafmaat net zo en de kennis die Nederland in huis heeft over synthetische drugs is belabberd. 

“Burgemeesters zijn het zat, maar ze kunnen niet optreden”, zegt Van der Torre. “Ja, er wordt regelmatig een drugslab opgerold, en het is goed dat er bij gedumpte drugs vaker forensisch onderzoek wordt gedaan. Beter is het als de recherche een lab gaat observeren: wie komt er, wat gebeurt er? Maar daar zijn geen mensen voor.”

De conclusie van het rapport is simpel: er is veel meer opsporingscapaciteit nodig. En die komt er waarschijnlijk. Minister Fred Grapperhaus van justitie en veiligheid zei na het incident in Nijmegen dat er meer geld beschikbaar komt om het dumpen van drugsafval te bestrijden.

De chemie van een pilletje

Op papier is de productie van synthetische drugs eenvoudig. In de praktijk is het gevaarlijk en komt er veel afval bij vrij.

Het recept is zo op internet gevonden en voor de meeste ingrediënten kun je bij de drogist terecht. Een fles zoutzuur, wat ontstoppingsmiddel, startvloeistof voor een onwillige automotor en een doosje inhalers. Het is dan nog een hele toer om veilig en zuiver te werk te gaan, maar wie die kunst verstaat, brouwt op de keukentafel zijn eigen speed bijeen.

Groot nadeel: van de bereiding van een kilo drugs, houd je al gauw dertig à veertig liter vloeibaar afval over. Dat zijn oplosmiddelen, vervuild met reagentia en afvalproducten en ­aangelengd met een veelvoud aan water.

De productie van synthetische drugs komt altijd op dezelfde basisstappen neer, zegt Floris Rutjes, hoogleraar synthetisch organische chemie aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. Je hebt uitgangsstoffen die de bouwstenen van je drug bevatten. Daarnaast is er een organisch oplosmiddel nodig zoals ether, aceton of dichloormethaan. Een zuur om de reactie op gang te brengen, zoutzuur bijvoorbeeld of mierenzuur. En de juiste reagentia om het proces te sturen.

Vervolgens verwarm je het geheel waarna je de werkzame stof eruit filtert, door te spoelen met water of als vaste stof te laten bezinken.

Het is als met het bereiden van groenten: als ze gaar zijn, giet je het kookvocht af

Floris Rutjes, hoogleraar chemie, Radboud Universiteit

Broertje

Tot een paar jaar terug bestelden drugscriminelen apaan (alfa-fenylacetoacetonitril) in China, een organische verbinding die daar in de verfindustrie zou worden toegepast. Daar hoefde je alleen zoutzuur aan toe te voegen en het geheel een paar uurtjes te laten pruttelen. Maar sinds 2014 is apaan een geregistreerde stof en mag die niet meer zonder vergunning invoeren. Waarna de drugscriminelen hun toevlucht zochten tot apaa, een chemisch broertje van apaan.

Al klinkt de productie van synthetische drugs als een fluitje van een cent, er zijn grote risico’s aan verbonden, zegt Rutjes. “De verhoudingen luisteren vrij nauw. De oplosmiddelen zijn vaak vluchtig en brandbaar, waardoor brand- en explosiegevaar dreigt. Bij de reacties komt warmte vrij. Als dat uit de hand loopt, en dat risico is groot als je grotere hoeveelheden produceert, komen de vaten onder druk te staan en kunnen ze ontploffen. En er komen giftige gassen vrij, terwijl de ventilatie in dat soort labs te wensen overlaat.”

Is de productie geslaagd, dan rest een berg afval. Of beter: een plas afval. “Het is als met het bereiden van groenten”, zegt Rutjes. “Als ze gaar zijn, giet je het kookvocht af.” Alleen zijn de verhoudingen anders. 

Acht dumpingen van drugsafval in één week tijd

Vrijdag 5 oktober, Valkenswaard
In een bos bij het Noord-Brabantse Valkenswaard wordt op 5 oktober een grote hoeveelheid drugs­afval gedumpt. Ongeveer 100 kilo witte gekristalliseerde stof ligt tussen de struiken. Het zou gaan om een reststof van een mislukt productieproces van drugs. Een gespecialiseerd bedrijf moet het afval verwijderen, de grond moet waarschijnlijk worden afgegraven.

Zaterdag 6 oktober, Rhenen
Op een parkeerplaats aan de provinciale weg bij Rhenen liggen ongeveer twintig gedumpte vaten. De inhoud komt van de productie van synthetische drugs. 

Zondag 7 oktober, Eindhoven
Bewoners van twaalf appartementen­­ in ­Eindhoven moeten hun ­woning verlaten, omdat er pal naast hun flat een vrachtwagen met drugs­afval uitbrandt. Daarbij komt het gevaarlijke zoutzuur­gas vrij. Kort voor de brand is de brandweer ook al uitgerukt naar dezelfde straat, voor een ­andere melding: een vrachtwagen waaruit ­xtc-afval lekte.

De lekkende vrachtwagen in Eindhoven. © ANP

Woensdag 10 oktober, Nijmegen
De politie doet onderzoek naar een drugslozing in Nijmegen­­. Een vracht­wagen heeft daar een ­chemische stof gelekt, waarschijnlijk is het rest­afval van een drugslab. Er worden vaten gevonden waar 4500 liter afval in kan, een deel van de vaten is leeg. De parkeerplaats blijkt het eindpunt te zijn van een ruim negen kilometer lang spoor van chemicaliën.

Woensdag 10 oktober, Elst
In het Gelderse Elst wordt een vrachtwagen met zo’n 25 vaten drugsafval aangetroffen. De melding volgt op de vondst in Nijmegen, eerder deze dag.

Woensdag 10 oktober, Bergen op Zoom
Agenten treffen twee vaten, vermoedelijk afkomstig van drugsproductie, aan op een bedrijventerrein in Bergen op Zoom. Een getuige rook een chemische lucht.

Nacht van 10 op 11 oktober, Tholen
Twee agenten raken onwel nadat ze in het Zeeuwse Tholen een busje aanhouden. In de bus liggen resten van drugsafval dat mogelijk dezelfde avond is gedumpt.

Donderdag 11 oktober, Hoogerheide
In Hoogerheide (NB) is bij een fietspad een vat met mogelijk drugsafval gedumpt, inhoud: 750 liter. Uit het vat lekt vloeistof, de bodem is verontreinigd.

Lees ook:

West-Brabant, land van hennep en intimidatie

Wat is er aan de hand in West-Brabant? De regio staat op de kaart vanwege moord en doodslag, drugs en intimidatie. Criminelen worden er steeds gewelddadiger, waarschuwt de politie. 'Het is een geweldsspiraal.'

Deel dit artikel

En niemand weet of het pilletje dat hij in de disco neemt uit zo’n smerig lab komt

Freerk Jan Medendorp, politie Oost-Nederland

Beter is het als de recherche een lab gaat observeren: wie komt er, wat gebeurt er? Maar daar zijn geen mensen voor

Edward van der Torre, onderzoeker

Het is als met het bereiden van groenten: als ze gaar zijn, giet je het kookvocht af

Floris Rutjes, hoogleraar chemie, Radboud Universiteit