Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De digitale dokter is een zegen en een vloek

Samenleving

Joep Engels

In de toekomst stelt de computer vast of hier een tumor zit. © ANP

De verwachtingen rond medische expertsystemen zijn hooggespannen maar er zitten risico's aan. De diagnoses van de digitale dokter zijn niet transparant.

De digitale dokters rukken op in spreekkamers en operatiezalen maar hun komst is niet per se een verrijking. Het is niet altijd duidelijk hoe de diagnoses van deze medische expertsystemen tot stand komen en dat maakt het voor de echte arts lastig om te beoordelen of de adviezen optimaal zijn en veilig. Wees daarom voorzichtig met de introductie ervan, melden ethici.

Lees verder na de advertentie
De systemen kunnen een zegen voor de ge­zond­heids­zorg worden, maar ook een vloek

Maartje Schermer

Dr Watson is een computerprogramma van IBM dat zichzelf wegwijs maakt in de medische wereld. Hij speurt alle onderzoeken af, leert welke behandelingen succesvol zijn en herkent patronen in de medische data. Er is al een Dr Watson gespecialiseerd in oncologie en een ander in het herkennen van zeldzame ziektes. In Nijmegen en Rotterdam wordt gewerkt met computersystemen die tumoren op röntgenfoto’s ontdekken. Uit diverse onderzoeken komt naar voren dat met name de laatstgenoemde systemen betere diagnoses kunnen stellen dan humane artsen of specialisten.

Longontsteking

Toch maant het Centrum voor Ethiek en Gezondheid (CEG) in een vandaag uitgebrachte verkenning tot terughoudendheid. “De systemen kunnen een zegen voor de gezondheidszorg worden, maar ook een vloek”, zegt commissievoorzitter Maartje Schermer, als hoogleraar filosofie van de geneeskunde verbonden aan het Erasmus MC in Rotterdam. “Ze kunnen fouten maken, maar dat zie je als arts niet meteen omdat de systemen niet transparant zijn.”

Zo is niet duidelijk op welke onderzoeken de computer zich baseert. Ook zijn er studies waaruit blijkt dat de arts vaak onbewust meegaat in de – foute – diagnose van de computer. Of het systeem heeft patronen ontdekt in een groep jonge patiënten en de arts beseft niet dat de diagnose minder van toepassing is op de oudere patiënt tegenover hem. Het CEG, een samenwerkingsverband van de Gezondheidsraad en de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving, memoreert in het rapport het expertsysteem dat dacht dat een longontsteking voor astmapatiënten minder gevaarlijk is, omdat het niet wist dat deze groep standaard een intensievere behandeling krijgt.

Het rapport heeft een hoog als-dan-gehalte, erkent Schermer. “Natuurlijk, de systemen zijn grotendeels nog in ontwikkeling. Dr Watson heeft de verwachtingen nog niet waar kunnen maken. We weten niet hoe goed de systemen worden. Maar uit ervaring weten we dat zo’n technologische vernieuwing in de praktijk vaak niet helemaal aan de verwachting voldoet.” Als voorbeeld noemt ze de waarschuwingen die vaak zijn ingebouwd: heeft uw patiënt diabetes of gebruikt zij pijnstillers? “Er poppen soms zo veel waarschuwingen op in het beeldscherm dat artsen er moe van worden en gedachteloos op OK klikken.”

Schaken

Maar is de wijze waarop artsen hun diagnoses stellen, niet minstens zo ondoorzichtig? De dokter heeft ook niet het overzicht over alle studies en vaart geregeld op eigen ervaring. Klopt, zegt Schermer. “Dat is ook juist het argument om deze expertsystemen te ontwikkelen. Maar bij ingewikkelde of precaire kwesties overleggen artsen al vaak in multidisciplinair verband en dan blijkt snel op welke onderzoeken een diagnose is gebaseerd.”

Er is een tweede reden om terughoudend te zijn: het verlies van de menselijke maat. De expertsystemen hebben hun kwaliteiten veelal bewezen bij denksporten zoals schaken of go, waarbij het doel – winst of verlies – kraakhelder is. “Bij een individuele patiënt speelt zo veel meer dan de beste kans op genezing. Wil ik die behandeling nog wel? Wat wil ik met mijn leven? Dat zijn doelen die voor een computer lastig te wegen zijn.”

Maar, besluit de CEG: als blijkt dat expertsystemen beter worden dan artsen in het maken van prognoses voor individuele patiënten, dan rijst de vraag of het niet gebruiken van die systemen ethisch verantwoord is.

Lees ook: Computer helpt bij diagnose van zeldzame ziektes

De computer 'dokter Watson' helpt in het Duitse Marburg al bij de zoektocht naar zeldzame ziektes.

Computer waar wereldkampioen go van verloor verpletterd door eigen opvolger

Zelflerende computersystemen bewezen hun kracht tot nu toe vooral bij denksporten als go. 

Deel dit artikel

De systemen kunnen een zegen voor de ge­zond­heids­zorg worden, maar ook een vloek

Maartje Schermer