Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De buren van Tata Steel vragen zich af waar de overheid is

Samenleving

Hans Marijnissen

Douwe Buwalda en Linda Valent, ontevreden leden van de dorpsraad van Wijk aan Zee. © Olaf Kraak

In de aanloop naar de verkiezingen voor de Provinciale Staten proeft Hans Marijnissen de regionale thema’s. Deze keer: de buren van Tata Steel vragen zich af waar de overheid is.

De lucht is helblauw, de vlaggen staan strak, het kleine Wijk aan Zee lijkt de ideale badplaats. Maar ze heeft ook een grote buurman. Achter de duinen rookt Tata Steel. En dat vuurspuwende monster is daar al honderd jaar, maar juist de afgelopen jaren groeit het verzet. De inwoners van Wijk aan Zee roeren zich tegen de uitstoot die steeds zichtbaarder op het dorp neerdaalt.

Lees verder na de advertentie
De focus ligt wel erg op CO2 en het klimaat. Dat is belangrijk, maar dringender is het gevaar van fijnstof en zware metalen voor de volks­ge­zond­heid

Linda Valent

Linda Valent en Douwe Buwalda zitten in de dorpsraad van Wijk aan Zee, “en dat is geen club die stoeptegels licht”, zegt Valent. Sterker nog: “Tata Steel is een prachtig bedrijf waar Wijk veel aan te danken heeft”, vult Buwalda aan. “Maar de productie van staal moet wel volgens de regels en binnen de vergunning en niet ten koste van de gezondheid van onze inwoners. De overheid is hier aan zet. Die moet handhaven.” Juist over dat laatste is de dorpsraad niet te spreken.

Vergroeid

Wijk aan Zee en Tata Steel zijn sinds de toenmalige Hoogovens het bedrijf in 1918 opende met elkaar vergroeid geraakt. De relatie kende wat incidenten, maar juist de laatste jaren is het voortdurend hommeles. Tata Steel is met haar enorme fijnstofuitstoot en 6,8 miljoen ton CO2 (2017) een van de meest vervuilende bedrijven van Nederland, en de omliggende gemeenten daarmee de vieste van het land.

Maar CO2 en fijnstof gaan niet zichtbaar in je wasgoed zitten en landen ook niet op de vensterbank. Grafiet doet dat wel. "Sinds 2016 hebben we in het dorp last van donkere stofneerslag", zegt Buwalda. Daarmee wordt de vervuiling tastbaar. "De zwarte glinsterende deeltjes komen van Harsco, een Amerikaanse multinational die op het terrein van Tata de slak verwerkt: het restproduct van staal. Vroeger werd deze slak eerst gekoeld en dan verwerkt, maar met een nieuwe methode wordt de slak heet gekiept. En daarbij kunnen grafietexplosies voorkomen", zoals bij een barbecue die wordt opgepookt.

De overlast is inmiddels zo groot dat Tata Steel vorige week een 'grafietalarm' liet uitgaan. Het hele dorp kreeg een sms'je met de tekst: 'Helaas is zojuist grafiet vrijgekomen. We werken hard aan een blijvende oplossing.' Ja, daar hebben ze wat aan. Want wat is die 'blijvende oplossing' voor de grafietuitstoot? En hoe zit het met die andere stoffen die vrijkomen en minder zichtbaar zijn? In 2017 kwamen er ook al mosterdkleurige wolken vrij bij Tata Steel zelf. Veegmonsters tonen aan dat kozijnen zijn bedekt met giftige metalen als zink, chroom en lood. Valent: "Tien jaar geleden bleek al dat in deze regio 22 procent méér longkanker voorkomt."

Gezondheid 

In de controverse rond Tata zitten Valent eigenlijk twee zaken dwars. “De focus ligt wel erg op CO2 en het klimaat. Dat is óók belangrijk, maar nog dringender is het gevaar van fijnstof en zware metalen voor de volksgezondheid. Ónze gezondheid.” De Voedsel en Warenautoriteit is actief op zoek naar misstanden in de restaurantkeukens, zegt ze. “Maar in déze leefomgeving is er geen overheidsinstantie die toeziet op de luchtkwaliteit voor burgers.” De bewoners van Wijk aan Zee waken over hun eigen gezondheid, terwijl dit een zorgplicht van de overheid is, zegt Buwalda.

Gedeputeerde Adnan Tekin (PvdA), die milieu in zijn portefeuille heeft, zit met Tata in zijn maag, en dan is ook Schiphol er nog. "Ik ontmoette laatst op een bewonersavond een jong stel met een kinderwens. Maar er was twijfel. Het paar dúrfde eigenlijk geen kind te nemen. Dat hakte er bij mij behoorlijk in.”

Tekin is pas sinds december 2016 in functie, terwijl de staalfabriek al honderd jaar actief is. Maar hij zegt de observatie van Valent te herkennen dat de aandacht voor de volksgezondheid relatief nieuw is - ten onrechte - en de rol van de overheid te terughoudend. "Daarom heb ik ook het RIVM opnieuw opdracht gegeven voor een bevolkingsonderzoek. Ik weet dat het de bewoners niet snel genoeg gaat, maar dat moet diepgaand en breed zijn, waardoor dit tijd kost. Ook ik wil antwoorden over het risico van de uitstoot."

Uiteindelijk, zegt Tekin, zal Tata geen vervuilende processen meer in de open lucht kunnen uitvoeren. Maar totale overkapping, waarbinnen kan worden geproduceerd, is geen sinecure en vraagt innovatie en investeringen. Over die overkapping zijn Tekin en de dorpsraad het eens. Over het tijdpad minder.

De kiezer is grijs en komt uit de polder

Het zijn natuurlijk geen gezellige cijfers, net nu de campagne voor de Provinciale Statenverkiezingen op gang lijkt te komen, maar het profiel van de stemmer ziet er als volgt uit: het is een grijze man of vrouw afkomstig uit Flevoland, die niet weet hoe de eigen Commissaris van de Koning heet.

Dat laatste geldt overigens voor de meeste Nederlanders. Volgens een representatief onderzoek van bureau Team Vier kent slechts één op de vijf Nederlanders de naam van de ‘eigen’ Commissaris van de Koning. Alleen in Drenthe is Jetta Klijnsma bij een meerderheid (52 procent) bekend.

Waar ruim zeven op de tien ondervraagden zeggen geïnteresseerd te zijn in de landelijke politiek, hebben slechts vier op de negen kiezers interesse in de provinciale politiek, vooral ouderen. In aardbevingsprovincie Groningen is de interesse in de provinciale politiek het grootst (57 procent), in Noord-Holland het geringst (36 procent). Maar in Flevoland zeggen de meeste mensen te gaan stemmen (70 procent) tegen 58 procent landelijk.

Die weinig opbeurende cijfers zijn allemaal weer te verklaren uit het feit dat maar 16 procent van de Nederlanders denkt de beslissingen van het provinciebestuur ‘veel invloed’ hebben op hun dagelijks leven. Dus waar zouden zij zich druk over maken?

Eén lichtpuntje voor de liefhebbers van de democratie: Voor de gelijktijdig te houden Waterschapschapsverkiezingen lopen juist jongeren warm. Spelen hier de zorgen over het klimaat een rol? Ruim 40 procent gaat stemmen, tegen slechts 35 procent landelijk. Ze verslaan zelfs de grijzen die blijven steken op 38 procent.

Adnan Tekin ‘groenste politicus’

Met luchthaven Schiphol en Tata Steel is Noord-Holland de provincie van de uitstoot. Milieu-gedeputeerde Adnan Tekin (PvdA, 7 zetels) heeft eigenlijk voortdurend hoofdpijn. Toch werd hij gisteren door Natuurmonumenten uitgeroepen tot de 'Groenste Politicus van 2018' omdat hij zich inzet voor de bescherming van de soortenrijkdom in Noord-Holland. Tekin vormt samen met gedeputeerden van VVD (11), D66 (10) en CDA (5) het bestuur onder leiding van de kersverse Arthur van Dijk (VVD).

Lees ook:

‘Als er een CO2-heffing komt, is het klaar met Tata Steel’

Als Nederland in zijn eentje een heffing op de uitstoot van CO2 invoert, zoals Jesse Klaver (GroenLinks) wil, betekent dat het einde van Tata Steel Nederland (Hoogovens). Die kan die heffing niet betalen.

De Hoogovens in IJmuiden fungeren als leerschool voor Tata India

Tata Steel richt zich met zijn productie vooral op groeimarkt India. En Hoogovens dan? ‘Hoogovens biedt Tata een kijk op de toekomst.’

Deel dit artikel

De focus ligt wel erg op CO2 en het klimaat. Dat is belangrijk, maar dringender is het gevaar van fijnstof en zware metalen voor de volks­ge­zond­heid

Linda Valent