Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Complotdenkers hebben wel degelijk wat bereikt

Samenleving

Meindert van der Kaaij

Foto's uit het JFK dossier. Morgen komen meer documenten vrij. © JFK dossier

Zet complotdenkers niet weg als paranoïde gekken, betoogt socioloog Jaron Harambam.

Uitgerekend morgen, de dag dat in de Verenigde Staten de laatste archieven over de moord op John F. Kennedy worden vrijgegeven, promoveert Jaron Harambam op complottheorieën. De theorieën rond die aanslag – gepleegd door de CIA of toch door Cubanen? – zijn de moeder aller complottheorieën, erkent de socioloog.

Lees verder na de advertentie

Zelf heeft Harambam (1983) meer met de huidige verhalen rond de aanslag op de Twin Towers op 9/11. Die sluiten beter aan bij zijn onderzoek naar de huidige complotdenkerscultuur in Nederland waarop hij vandaag aan de Erasmus Universiteit hoopt te promoveren. Harambam constateert dat complottheorieën zich van de marge naar het hoofdpodium in de samenleving hebben bewogen, maar dat de mensen die die theorieën aanhangen te vaak worden weggezet als paranoïde gekken. “Dat is ten onrechte”, zegt hij. “Het is een makkelijk en machtig retorisch wapen om alternatieve geluiden te diskwalificeren. Bovendien helpt het niet om te begrijpen wat deze mensen drijft.”

Harambam vindt het bij nader inzien niet zo gek dat de laatste jaren steeds meer mensen in complotten zijn gaan denken. “Denk maar aan de CIA en de vele coups die zij mogelijk hebben gemaakt. Of meer recentelijk: de door WikiLeaks onthulde afluisterpraktijken en het Libor-schandaal waaruit bleek dat banken jarenlang rentepercentages in hun voordeel hebben gemanipuleerd.”

Foto's uit het JFK dossier. Morgen komen meer documenten vrij. © JFK dossier

Vaccinaties

Voor zijn onderzoek dompelde Harambam zich twee jaar onder in de wereld van de Nederlandse complotdenkers. Hij las dagelijks websites, bezocht bijeenkomsten waar films en documentaires werden vertoond en interviewde mensen, om te ontdekken hoe die cultuur eruit ziet, wat de ideeën en praktijken zijn. Ook wilde hij verklaren waar die populariteit van complotten vandaan komt.

Het lijkt erop dat nu meer mensen in complotten denken dan pakweg 25 jaar geleden. Hij schat het aantal tussen de tien en veertig procent. “Het is een fluïde groep die moeilijk te lokaliseren is. Sommigen geloven dat er achter 9/11 een complot zat, maar hebben over andere kwesties geen twijfels.”

Opvallend vond Harambam dat de groep complotdenkers buitengewoon divers is. “Het gaat dwars door alle categorieën heen, van geslacht, leeftijd, ideologische of politieke overtuiging, religie, inkomen, opleiding tot en met etniciteit. Het zijn mensen met een new-age-achtergrond die zich verzetten tegen vaccinatieprogramma's, maar ook technische mannen die zich verdiepen in 9/11 en alle rapporten daarover lezen.”

Deze mensen zijn ge­des­il­lu­si­o­neerd over veel instituties: die werken niet meer zoals ze bedoeld zijn

De enige rode draad die volgens hem te vinden was, is dat zij zijn losgeweekt van mainstreamopvattingen in politiek, wetenschap, economie en media. “Transformaties zoals secularisering, democratisering en globalisering hebben de onomstotelijke waarheid op losse schroeven gezet.”

Deze mensen zijn gedesillusioneerd over veel instituties: die werken niet meer zoals ze bedoeld zijn. Zo draait het volgens hen bij geneeskunde om financieel gewin en proberen media de elite, de machthebbers in het zadel te houden. “Zij betwisten de legitimiteit van bijvoorbeeld de media, die vanuit een soort black box met feiten komen. Zij accepteren The New York Times niet meer als die op arrogante toon zegt: dit is de waarheid.”

Zelf zien complotdenkers zich allesbehalve als halvegaren, stelt Harambam. “Zij zetten zich vooral af tegen de massa’s goedgelovige mensen, de makke schapen die zij ‘sheeple’ noemen. Zij vinden zichzelf kritische denkers die jacht maken op een diepere waarheid en werkelijkheid. Het was fascinerend om te merken dat zij in deze houding van mythejagers niet zoveel verschillen van wetenschappers.”

Volgens Harambam zijn op verschillende terreinen voorzichtig veranderingen te zien die voortvloeien uit de kritiek van complotdenkers op instituties. “Ik zie dat verschillende media meer rekening houden met het criterium van navolgbaarheid, waardoor zij zaken meer uitleggen en laten zien hoe zij tot hun conclusies komen. Maar kijk ook naar het RIVM dat nu anders met vaccinatieprogramma’s omgaat dan vijf jaar geleden. Er wordt nu met ouders gepraat en huisartsen worden beter geïnstrueerd.”



Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Deel dit artikel

Advertentie
Deze mensen zijn ge­des­il­lu­si­o­neerd over veel instituties: die werken niet meer zoals ze bedoeld zijn