Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Binyavanga Wainaina (1971-2019): onverschrokken homoactivist en gerenommeerd schrijver

Samenleving

Ilona Eveleens

Toen Wainaina bekendmaakte dat hij homoseksueel was, had hij zijn haren in de kleuren van de regenboog geverfd. © AFP
Naschrift

De Keniaanse schrijver Binyavanga Wainaina was een van de meest gevierde schrijvers in Afrika en creëerde­­ kansen voor jong literatuurtalent in Kenia. Een van zijn boeken was een satirisch essay met lessen voor buitenlanders die over Afrika schrijven. Hij was ook een moedige homoactivist die het verbod op zijn seksualiteit in zijn land tartte.

Wainaina won in 2002 de Britse Caine-prijs voor Afrikaanse literatuur voor zijn korte verhaal ‘Discovering home’. Maar misschien maakte hij nog meer naam als de man die jonge schrijvers de mogelijkheid bood te publiceren. Hij gebruikte daarvoor Kwani, een literair tijdschrift dat hij opzette. Het was eigenlijk meer een boek dat één keer per jaar uitkwam. Verscheidene contribuanten werden later ook winnaars van de Caine-prijs.

Lees verder na de advertentie

Enorme drang

Wainaina was een impulsieve man met een enorme drang en verwachtte dat ook van de mensen waarmee hij Kwani samenstelde. Ze moesten aan zijn werkritme wennen, dat rond de lunch begon en ver na middernacht eindigde. Daarbij rookte hij het ene pakje Sportsman na het andere, dronk liters koffie en ging ’s avonds laat over op bier. Hij was een aimabel mens, maar kon ook ongezouten en soms onnodig hard zijn vrienden en collega’s uitfoeteren. Hij maakte snel vrienden maar verloor ook weer een deel van hen.

Hij nam buitenlandse schrijvers op de hak die zich bezondigen aan de clichés over Afrika

Zijn meest gelezen werk is een essay getiteld ‘How to write about Africa’. Daarin nam hij buitenlandse schrijvers op de hak die zich bezondigen aan de clichés over Afrika. Hij gaf ze ironisch en soms zelfs cynisch advies. Zo schreef hij: “Het is prima om Afrika te portretteren alsof het een land is. Het geeft niet dat het Afrikaanse continent divers is en eigenlijk bestaat uit 54 landen.”

Woorden die volgens hem nooit weggelaten mochten worden in schrijfsels over het continent, waren onder andere: wilde dieren, zonsondergangen, safari, stammentwisten, honger en ebola. En Afrikanen moesten volgens hem door buitenlandse schrijvers geportretteerd worden als naakte strijders, loyale dienaren of oude wijze mannen. “Bovendien moet de schrijver altijd aangeven dat Afrika gedoemd is zonder westerse interventie.”

Hij woonde deels in Zuid-Afrika en in de Verenigde Staten waar hij enige tijd aan een universiteit in New York doceerde. Maar Kenia was zijn thuis. In 2014 maakte hij – zoals hij zelf zei als verjaardagscadeautje aan hemzelf – bekend dat hij homo was. Het sloeg in als een bom in Kenia, waar homoseksualiteit strafbaar is.

Haren in de regenboogkleuren

Voor de gelegenheid had hij zijn haren in de kleuren van de regenboog geverfd. Hij kreeg een lawine aan kritiek over zich heen van conservatief Kenia maar de jongere generatie bewonderde zijn moed. Voor de homogemeenschap in het land was het een enorme opsteker. Het Amerikaanse blad Time magazine plaatste hem in dat jaar op de lijst van de honderd meest invloedrijke mensen ter wereld.

Wainaina reageerde kalmpjes op de storm die hij teweeg had gebracht. “Alle mensen hebben waardigheid. Niemand wordt geboren zonder een ziel en een geest. Niemand is een beest of een dier. Wij, homoseksuelen, zijn mensen en we hebben zuurstof nodig om te ademen.”

Een jaar na zijn coming-out bracht hij Kenia opnieuw in beroering met zijn tweet: ‘Ik heb hiv en ben gelukkig’.

Een jaar later bracht hij Kenia opnieuw in beroering met zijn tweet: “Ik heb hiv en ben gelukkig.” Hij werd overladen met dankbetuigingen door een groot deel van de 1,5 miljoen, vaak gestigmatiseerde Kenianen die met hiv leven. Kort daarna kreeg hij een beroerte waardoor hij nauwelijks nog kon praten. Zijn vrienden, zo gewend aan zijn liefde om al pratend zijn gedachte te ordenen, moesten wennen aan de zwijgzame man die echter met veel plezier luisterde naar anderen. Hij liet zich er niet onder krijgen.

Slechts enkele dagen na zijn dood bepaalde het Keniaanse hooggerechtshof dat een wet uit de koloniale tijd die homoseksualiteit strafbaar maakt, niet in tegenspraak is met de recentere grondwet waarin de mensenrechten van iedereen worden gegarandeerd. De homogemeenschap en ook Wainaina hadden zo gehoopt dat de uitspraak anders zou uitvallen.

Binyavanga Wainaina werd geboren op 18 januari 1971 in Nakuru en stierf op 21 mei 2019 in Nairobi.

Trouw beschrijft het leven van onlangs overleden heel gewone of bekende mensen. Heeft u zelf een tip voor Naschrift? Mail ons via naschrift@trouw.nl. Lees meer naschriften op trouw.nl/naschrift.

Deel dit artikel

Hij nam buitenlandse schrijvers op de hak die zich bezondigen aan de clichés over Afrika

Een jaar na zijn coming-out bracht hij Kenia opnieuw in beroering met zijn tweet: ‘Ik heb hiv en ben gelukkig’.