Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Benin City loopt leeg: waarom de vrouwenhandel van Afrika naar Europa niet te stoppen is

Samenleving

Saskia Houttuin en Sara Haaij

De kookcursus van Oduwa (zelf niet op de foto). © Sarah Haaij

Benin City staat al decennialang bekend als bakermat van de Nigeriaanse vrouwenhandel. De stad verkeert nu in de crisisjaren: niet eerder vertrokken zoveel meisjes en vrouwen naar Europa.

Op straat klinkt het doffe geklap van dichtslaande autodeuren. Zuster Bibiana Emenaha (60) is meteen alert en snelt naar buiten. "Wat moet dat daar?" Drie mannen en een vrouw zijn uitgestapt, gevolgd door een meisje. Ze wendt haar gezicht af, maar zuster Bibiana herkent haar meteen: Blessing is terug.

Lees verder na de advertentie

Zuster Bibiana is woedend. Vanochtend is Blessing (17) weggelopen uit de opvang. Háár opvang. Geflankeerd door haar moeder en breedgeschouderde broers is het meisje teruggekomen om haar spullen op te halen. De non toont zich niet onder de indruk van het gezelschap: boven de brommende generatoren is haar tirade tot aan het einde van de straat te horen.

Vaak zijn het vrienden of familieleden die de vrouwen naar het buitenland lokken. Mensen die je vertrouwt

"Het is niet te geloven", briest ze enkele minuten later. De auto is weer vertrokken, met Blessing op de achterbank. "Haar moeder vindt nog steeds dat ze moet vertrekken." En Blessing? "Die luistert naar haar moeder."

Europa is een belofte die al decennialang gonst in de straten van Benin City, Zuid-Nigeria. In de middeleeuwen was deze stad het kloppende hart van een welvarend en machtig koninkrijk, nu heeft het de dubieuze reputatie als bakermat van de Nigeriaanse vrouwenhandel. Vanuit hier vertrekken sinds de vroege jaren tachtig meisjes en vrouwen onder valse voorwendselen naar Europa, meestal Italië, waar ze onder dwang hun lichaam verkopen.

De tekst gaat verder onder de afbeelding.

Zuster Bibiana Emenaha (links) en haar collega’s helpen meisjes die slachtoffer zijn van vrouwenhandel. © Sarah Haaij

Vaak zijn het vrienden of kennissen of, zoals zuster Bibiana vermoedt in het geval van Blessing, zelfs familieleden die hen naar het buitenland lokken. Mensen die je vertrouwt.

Schuld

Ook Oduwa (30) werd door iemand uit eigen kring aangemoedigd om te vertrekken. Haar diploma scheikunde, behaald aan de technische universiteit van Benin City, had ze al een tijdje op zak. "Maar het lukte me maar niet om werk te vinden," zegt ze. Totdat de zus van een goede vriendin haar opbelde vanuit Italië. "Of ik nog werk zocht? Ik kon daar aan de slag in een Nigeriaanse supermarkt."

Het papierwerk was snel geregeld: een enkeltje Turijn en een gloednieuw paspoort met daarin een vervalst visum. "Het ging allemaal heel makkelijk," herinnert Oduwa zich. "Ik was dolblij, ik had er zin in." Maar eenmaal ter plekke bleek de supermarkt een bordeel en was de zus van haar vriendin een hoerenmadam die geen enkel medelijden had met de teleurgestelde Oduwa. "Ze sloeg me, ze wilde dat ik voor haar ging werken. Net zolang tot mijn schuld van 55.000 euro was afbetaald."

Omdat Oduwa weigerde de straat op te gaan - "ik wilde de kou niet in" - werd ze opgesloten in een kamer. "Mannen mochten daar alles met me doen wat ze wilden." Hoeveel lijven op haar matras hebben gelegen, weet ze niet. "Na een paar dagen was ik de tel kwijt." Maanden, seizoenen, ruim een jaar gingen voorbij zonder dat ze ook maar een glimp van Turijn opving. Een beschonken bewaker was uiteindelijk haar redding: "Hij sliep zijn roes uit, dus ik dacht: dit is mijn kans. Zonder dat hij het doorhad pakte ik de sleutel en liep ik naar buiten". Op straat liet ze zichzelf direct oppakken, zodat ze het land kon worden uitgezet.

Eenmaal ter plekke bleek de supermarkt een bordeel en was de zus van haar vriendin een hoerenmadam

In het zuiden van Nigeria is aan getuigenissen zoals die van Oduwa geen gebrek. Iedereen kent hier wel iemand die vol dromen vertrok, maar getraumatiseerd en zonder geld terugkeerde. Wie rondloopt in de stad kan de triest kijkende meisjes die voorbijgangers vanaf waarschuwingsposters aanstaren, niet negeren. Je vindt ze op toiletdeuren in fastfoodrestaurants, aan schoolhekken, en op prikborden in hotels. Oduwa geeft toe dat ook zij de verhalen kende. "En toch was ik ervan overtuigd dat ik de uitzondering was."

Maar dat de gevaren alom bekend zijn lijkt weinig mensen af te schrikken. Sterker nog: volgens de lokale autoriteiten zijn de afgelopen jaren veel meer meisjes en vrouwen verhandeld vanuit de deelstaat Edo, waar Benin City de hoofdstad van is. "Het zijn crisisjaren", zegt overheidsmedewerker Solomon Okoduwa, die als specialist mensenhandel werkt voor de gouverneur van Edo.

Taskforce

In Italië zien ze die toename ook. Uit een vorig jaar gepubliceerd rapport van de Internationale Organisatie voor Migratie (IOM) blijkt dat het aantal potentiële slachtoffers van seksuele mensenhandel er in drie jaar tijd met bijna 600 procent is toegenomen. De meesten komen uit Nigeria; vier van de vijf Nigeriaanse vrouwen en meisjes die over de Middellandse Zee in Italië arriveren, komen volgens IOM waarschijnlijk in de prostitutie terecht.

De tekst gaat verder onder de afbeelding.

Waarschuwingsposters. Zuster Bibiana: "Hoe meer voorlichting we geven, hoe meer mensen vertrekken. Dan vraag ik me af: waar doe ik het voor?" © Sarah Haaij

Zuster Bibiana snapt er niets van. "Hoe meer voorlichting we geven, hoe meer mensen vertrekken. Dan vraag ik me af: waar doe ik het voor?" Het zijn drukke tijden in haar opvang voor vrouwelijke slachtoffers van mensenhandel. Alle dertien bedden zijn bezet, op één bed na: dat van Blessing. Nog maar een paar dagen geleden stond ze voor de poort, begeleid door de speciale taskforce tegen mensenhandel. Ze hadden haar er net op tijd van weerhouden om te vertrekken, dachten ze.

Miljoenenkartels

Met deze taskforce, die vorig jaar augustus is opgericht, wil de gouverneur van Edo mensenhandel actief bestrijden. Het is zijn ambitie, aldus zijn woordvoerder Okoduwa, om "een einde maken aan al die onzin, aan al die jaren van slavernij en verkrachting. Het wordt gewoon gênant". Het uitroeien van deze praktijken begint met het oprollen van smokkelnetwerken. Maar, benadrukt Okoduwa, eenvoudig is dat niet: "Het zijn miljoenenkartels. In al die jaren hebben ze zich tot in de hoogste politieke regionen weten te nestelen".

Het is belangrijk om ervaringen te delen. En daarna vragen we: wat wil je doen met je leven? Want uiteindelijk moeten ze wel terug naar huis

Zuster Bibiana

Zuster Bibiana hoopte dat Blessing in haar veilige toevluchtsoord bij zinnen kon worden gebracht. Achter de hoge muren die de opvang omringen delen de meiden hun reisverhalen met elkaar. "Dat moedigen we aan", zegt zuster Bibiana. "Het is belangrijk om ervaringen te delen. En daarna vragen we: wat wil je doen met je leven? Want uiteindelijk moeten ze wel terug naar huis."

Maar bij veel ouders zijn hun teruggekeerde dochters niet meer welkom. Jennifer (17) schiet vol wanneer ze over haar moeder praat. "Ik mis haar." Sinds Jennifer in november is teruggekomen uit Libië heeft ze haar niet opgezocht. Want, zegt ze: "Ik kan niet terug". Dat ze zonder iets te zeggen is vertrokken en nu ook nog eens met lege handen is teruggekeerd, maakt haar tot de schande van de familie.

Op straat is ze inmiddels iets minder bang, iets minder bezeten door wat ze tijdens die helse reis heeft meegemaakt. Maar wat blijft, zijn de nachtmerries die haar 's nachts terugvoeren naar die oneindige woestijn, waar ze haar eigen urine dronk om niet om te komen van de dorst. En het detentiecentrum, waar Jennifer zegt te zijn verkracht, geslagen en gestoken in haar zij. Ze tilt haar shirt een stukje omhoog: een litteken van vijf centimeter.

De Europese kust heeft Jennifer niet gehaald. Na twee maanden te zijn vastgehouden in het Libische detentiecentrum wist ze op een onbewaakt moment te ontsnappen. Terug in Benin City loopt ze de straten af met een grote teil vol zakjes bronwater op haar hoofd. Per dag levert haar dat 150 naira op, omgerekend 35 eurocent. Het is niet genoeg. "Ik heb vaak honger", erkent ze. Ze laat haar hoofd hangen. "Dit land is te moeilijk voor mij." Hier een baan vinden, is volgens Jennifer onmogelijk. En daarom begint, ondanks de verschrikkingen die ze heeft meegemaakt, Europa toch weer te lonken. Er was haar een baan in Duitsland beloofd. Moet ze het opnieuw proberen?

Hier een baan vinden, is volgens Jennifer onmogelijk. En daarom begint, ondanks de ver­schrik­kin­gen die ze heeft meegemaakt, Europa toch weer te lonken

Getrouwd

Beauty (26) vergaat het iets beter, althans op het eerste gezicht. Aan de rand van de stad, aan een zandweg vol kuilen die al in de eerste dagen van het regenseizoen onderlopen, heeft ze een kleine kapsalon geopend. Heel fraai is het niet, weet ze, om haar klanten voor een gebarsten spiegel te zetten. Maar als je haar situatie vergelijkt met een paar jaar geleden, is het nu veel beter: ze is zelfs getrouwd. En toch twijfelt ze, als ze rondkijkt in haar kapsalon zonder klanten: moet ze het opnieuw proberen?

De tekst gaat verder onder de afbeelding.

Beauty (26) in haar kleine kapsalon. © Sarah Haaij

Oduwa piekert er niet over om terug te gaan naar Italië. "Ik kan het leven hier nu aan." Terug in Nigeria klopte ze aan bij Idia Renaissance, een organisatie die net als Zuster Bibiana slachtoffers van mensenhandel opvangt en begeleidt. "Dat was mijn redding." Ze volgde een kookcursus en geeft nu les aan jonge ambitieuze vrouwen. Boven de geurende pannen geeft ze hen terloops voorlichting over de gevaren van migratie. Hoewel ze haar eigen verhaal voor zich houdt - "Ik wil niet dat ze anders over me gaan denken" - vindt ze het belangrijk dat haar leerlingen weten hoe weerbarstig de realiteit kan zijn in Italië. Het zal niet altijd helpen, weet ze: "Maar ik ben al blij als het me lukt om één persoon op andere gedachten te brengen".

"We zijn vastbesloten om mensensmokkel vanuit deze regio uit te roeien", zegt Yinka Omorogbe, procureur-generaal van de deelstaat Edo en tevens hoofd van de taskforce. In haar ruime kantoor, waar ambtenaren in en uit sjezen met documenten of prangende vragen, wordt hard gewerkt om die ambitie waar te maken. "Wij gaan vol inzetten op de juridische aanpak", zegt Omorogbe. Een nieuwe, regionale wet moet het makkelijker maken om mensenhandelaren actief te vervolgen en te veroordelen.

Positieve signalen

Het wachten is nu op de handtekening van de gouverneur. "Dat kan elk moment gebeuren", aldus Omorogbe. "En daarna willen we met de Europese Unie om tafel. We verwachten dat de EU ons helpt de taskforce uit te breiden. Dit probleem heeft voor een groot deel met Europa te maken." Ze zegt al verschillende positieve signalen te hebben ontvangen. Zo was onlangs de mensenrechtencommissie van het Europees Parlement in Benin City om te praten over mensenhandel en migratie.

De pogingen om Blessing in Benin City te houden, zijn mislukt. Zij heeft, bevestigen de taskforce en zuster Bibiana een paar weken later, Nigeria verlaten.

Dit artikel kwam mede tot stand met een subsidie van het Postcode Loterij Fonds van Free Press Unlimited en van het Matchingfonds De Coöperatie. De volledige namen van Oduwa, Beauty en Jennifer zijn bekend bij de redactie. Zij wilden uit veiligheidsoverwegingen niet met hun achternaam in de krant.

Deel dit artikel

Vaak zijn het vrienden of familieleden die de vrouwen naar het buitenland lokken. Mensen die je vertrouwt

Eenmaal ter plekke bleek de supermarkt een bordeel en was de zus van haar vriendin een hoerenmadam

Het is belangrijk om ervaringen te delen. En daarna vragen we: wat wil je doen met je leven? Want uiteindelijk moeten ze wel terug naar huis

Zuster Bibiana

Hier een baan vinden, is volgens Jennifer onmogelijk. En daarom begint, ondanks de ver­schrik­kin­gen die ze heeft meegemaakt, Europa toch weer te lonken