Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Bedenk: burgers openen hun post niet altijd

Home

Hanne Obbink

"Het is niet de eerste keer dat de overheid gewaarschuwd wordt dat burgers niet zo zelfredzaam zijn." © ANP XTRA

De overheid verwacht te veel van burgers, stelt de WRR. Die hebben hun zaakjes nu eenmaal niet altijd op orde.

Wat gebeurt er met mensen die niét altijd meteen hun post open maken en doen wat er van hen verwacht wordt? Die vraag zou de overheid zich veel vaker moeten stellen, om te voorkomen dat mensen vastlopen als ze hun zaakjes niet precies goed geregeld hebben.

Lees verder na de advertentie

Mensen die wel eens steken laten vallen, zijn er veel, betoogt de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) in een rapport dat vandaag verscheen. Want enerzijds gaat de overheid ervan uit dat burgers zelfredzaam zijn, maar tegelijkertijd maakt ze zaken vaak zo ingewikkeld dat burgers niet altijd aan die verwachting kunnen voldoen.

Het is zeker niet de eerste keer dat de overheid gewaarschuwd wordt dat burgers niet zo zelfredzaam zijn als beleidsmakers graag doen voorkomen. Niet zonder effect, want de overheid probeert al rekening te houden met slimme en minder slimme mensen, bijvoorbeeld door informatie helder over te brengen.

'Denkvermogen'

Maar het is tijd voor een volgende stap, vindt de raad. Inderdaad, voor mensen met minder ‘denkvermogen’ heeft de overheid meer oog dan vroeger. Maar nu moet ze ook gaan inspelen op verschillen in ‘doenvermogen’: de vaardigheden die nodig zijn om in actie te komen.

Om in actie te komen, hebben mensen ook bepaalde ka­rak­ter­trek­ken nodig, zoals discipline of daadkracht

Neem het jaarlijkse pensioenoverzicht. Die brief blijft vaak ongeopend liggen of belandt ongelezen in een mapje. Onverstandig, stelt de WRR, maar veel mensen doen het zo. En dus doet de overheid er goed aan daar rekening mee te houden.

Dat gebeurt nauwelijks, betoogt de WRR. Beleidsmakers gaan vaak uit van een ‘rationalistische’ opvatting: als burgers goed geïnformeerd zijn, doen ze vanzelf wat er van hen verwacht wordt. Maar ‘weten is nog geen doen’, zoals de titel van het WRR-rapport luidt. Om in actie te komen, hebben mensen ook bepaalde karaktertrekken nodig, zoals discipline of daadkracht.

De WRR voegt nóg iets toe aan eerdere rapporten. Als de overheid zich alleen inspant voor de kwetsbaarste groepen, waarschuwt de raad, ziet ze veel mensen over het hoofd die geholpen zijn met een andere benadering. Want het zijn niet per se alleen laagopgeleiden die weinig ‘doenvermogen’ hebben; een kwart van de hoogopgeleiden is evenmin erg redzaam.

Grote tegenslagen

Die zelfredzaamheid komt vaak nog extra onder druk bij grote tegenslagen, bijvoorbeeld bij een scheiding of als iemand ontslagen wordt. Dat leidt ertoe dat mensen, juist in tijden dat er van alles geregeld moet worden, het minst in staat zijn verstandige beslissingen te nemen. Ook dat moet de overheid volgens de WRR onder ogen zien.

Waarom wordt een bescheiden boete meerdere malen automatisch verhoogd als iemand niet betaalt?

Hoe? Allereerst door bij het opstellen van wetten niet alleen uit te gaan van het ‘rationalistische perspectief’ waarin de juiste kennis automatisch tot de juiste daden leidt. Voortaan zou bij elke nieuwe wet getoetst moeten worden of die niet tot te veel mentale belasting leidt.

Ook bij het handhaven van regels kan het anders. Waarom wordt een bescheiden boete meerdere malen automatisch verhoogd als iemand niet betaalt, tot er uiteindelijk zelfs beslag op zijn loon gelegd wordt? Waarom niet bij de eerste keer een telefoontje met de vraag: wat is er misgegaan? “Kleine fouten krijgen vaak grote gevolgen”, zegt Bovens. “Uiteindelijk schaadt dat ook het vertrouwen in de overheid.”

Deel dit artikel

Om in actie te komen, hebben mensen ook bepaalde ka­rak­ter­trek­ken nodig, zoals discipline of daadkracht

Waarom wordt een bescheiden boete meerdere malen automatisch verhoogd als iemand niet betaalt?