Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Arts die adviseert bij euthanasie is 'een kroonjuweel', maar de kritiek groeit

Samenleving

Edwin Kreulen

Eind oktober was er een hoge opkomst tijdens een rondetafelgesprek in de Tweede Kamer over euthanasie. © ANP

De arts die de verplichte second opinion bij euthanasie geeft, krijgt nogal eens kritiek. Ook dreigt een tekort aan deze zogeheten Scen-artsen. Artsenorganisatie KNMG blijft echter positief over ‘het kroonjuweel’ dat deze maand twintig jaar bestaat.

Deze maand vieren artsen dat hij twintig jaar bestaat: de arts voor Steun en Consultatie bij Euthanasie in Nederland. Maar juist het afgelopen jaar werden herhaaldelijk vraagtekens gezet bij de wijze waarop Scen-artsen die second opinion, die wettelijk verplicht is, uitvoerden. Ze boden niet genoeg weerstand aan artsen die euthanasie wilden verlenen, is te concluderen uit recente zaken (zie bijgaand kader). In die zaken krijgt niet alleen de uitvoerend arts het stempel ‘onzorgvuldig’, maar rijst ook de vraag of de Scen-arts dat niet had kunnen voorkomen. Ook in de zaak die nu voor de allereerste keer tot een strafonderzoek leidde, is dat zo.

Lees verder na de advertentie
De Scen-arts doet goed werk, maar moet wel tegen de steeds sterkere druk kunnen

Theo Boer (hoogleraar ethiek)

“Het blijft mensenwerk”, zegt Rob Jonquière, namens artsenkoepel KNMG verantwoordelijk voor de opleiding van de Scen-artsen. “Je komt vaak op het laatste moment en moet deels afgaan op de informatie van de behandelend arts. Ook bij zaken op het scherp van de snede.” Een kleine zevenhonderd Scen-artsen zijn er inmiddels. Gemiddeld doen ze bijna een keer per maand een euthanasiezaak.

In de overgrote meerderheid van die duizenden zaken gaat het goed, benadrukt Jonquière. “Formeel blijft de arts die euthanasie verleent, verantwoordelijk. De buitenwereld denkt nogal eens dat wij euthanasie moeten goedkeuren. Maar zo werkt het niet, wij kijken alleen naar de criteria: is dit zorgvuldig?” Het Scen-advies is niet bindend, maar als de behandelend arts het negeert heeft hij vaak wel wat uit te leggen.

Hoewel alleen de behandelend arts ‘nat’ kan gaan voor de toetsingscommissie, kijken de Scen-artsen ook naar hun eigen rol. Jonquière acht het ‘goed mogelijk’ dat hij met zijn collega’s in de toekomst nog strenger gaat kijken naar euthanasieverklaringen op schrift - het centrale punt van het strafonderzoek.

In het buitenland kijkt men nogal eens met jaloezie naar dit systeem

Rob Jonquière (KNMG)

Druk

“Scen-artsen doen goed en zorgvuldig werk. Maar je moet wel tegen de steeds sterkere druk kunnen”, zegt medisch ethicus Theo Boer, oud lid van een toetsingscommissie euthanasie en hoogleraar Ethiek van de zorg te Kampen. “De patiënt wil zelf euthanasie, zijn familie staat erachter en ook de behandelend arts is voorstander. En de Scen-arts moet vaak in een uur een beslissing nemen. Ik ken situaties waarin de euthanasie al was ingepland op de avond nadat de Scen-arts langskwam. Terwijl die zijn oordeel nog moest geven.”

Boer zou liever zien dat de behandelend arts de Scen-arts een open vraag voorlegt. “Bijvoorbeeld: ik weet het zelf niet helemaal zeker, wat vind jij ervan? Nu is het soms: ik heb al besloten, wil jij nog snel even kijken?’” Er komen steeds meer euthanasiezaken en ze worden complexer, noteert Boer. “Het aandeel van dementie, psychiatrie en gestapelde ouderdomsklachten groeit. Voor zulke gevallen heeft de Scen-arts veel meer tijd nodig.”

Nieuwe artsen

Nu geldt een vast tarief voor second opinions, wat bij tijdrovende zaken al snel te laag ligt. De groei in Scen-artsen blijft achter bij de groei in euthanasiezaken. Omdat gepensioneerde artsen door een wetswijziging hun inschrijving verliezen, kunnen ze dit werk ook niet meer doen. “Scen-artsen zijn vaak oudere artsen die ruimte hebben er iets bij te doen, en door de jaren heen neemt die groep afscheid”, zegt Jonquière. De KNMG zoekt daarom nieuwe artsen. Jonquière: “Voorlopig merken wij in de meeste regio’s nog geen te hoge werkdruk. Het klopt dat er meer ingewikkelde casussen zijn, maar die bespreken wij onderling in regionale groepen.”

Scen-artsen zeggen geregeld ‘nee’ op de vraag of een euthanasie zorgvuldig zal zijn, en die wordt dan ook nogal eens niet uitgevoerd. “Maar die zaken zie je niet terug bij de toetsingscommisie.” Al met al is er nog steeds reden voor een feestje, zegt de Scen-opleider. “In het buitenland kijkt men nogal eens met jaloezie naar dit systeem. Je kunt gerust zeggen dat de Scen-arts een kroonjuweel is in de Nederlandse euthanasie.”

Controversiële euthanasiezaken

De Levenseindekliniek verleent euthanasie aan een patiënt met langdurige en zware psychische problemen. De toetsingscommissie oordeelt dit jaar dat geen van de drie betrokken psychiaters werkelijk onafhankelijk was - hoewel dat verplicht is. De commissie geeft de uitvoerend arts het predikaat onzorgvuldig en voegt toe dat de Scen-arts hierop had moeten wijzen.

Een huisarts krijgt - eveneens dit jaar - het stempel ‘onzorgvuldig’ voor de euthanasie bij een oudere kankerpatiënte. Omdat zij haar euthanasiewens niet schriftelijk had laten vastleggen en ze vrijwel in een coma raakte, was haar lijden niet vast te stellen. De huisarts interpreteerde ‘non-verbale’ signalen van de vrouw ten onrechte wel als uiting van lijden. De Scen-arts was het met de huisarts eens, volgens de toetsingscommissie alleen op basis van wat de arts en de familie van de vrouw zeiden.

Op dit moment loopt een strafonderzoek naar de verpleeg-huisarts die vorig jaar euthanasie verleende aan een zeventiger met vergevorderde dementie. De vrouw was in het verpleeghuis opgenomen en had schriftelijk verklaard euthanasie te willen als ze zelf het moment rijp achtte. De Scen-arts was het eens met de verpleeg-huisarts dat deze verklaring genoeg was. De toetsingscommissie noemde de zaak onzorgvuldig onder meer omdat de wilsverklaring niet eenduidig was: de vrouw was immers wilsonbekwaam zodat niet was vast te stellen of ze het moment inderdaad rijp achtte.

Deel dit artikel

De Scen-arts doet goed werk, maar moet wel tegen de steeds sterkere druk kunnen

Theo Boer (hoogleraar ethiek)

In het buitenland kijkt men nogal eens met jaloezie naar dit systeem

Rob Jonquière (KNMG)