Afscheid nemen van een dode, is dat niet te eng voor een kind?

samenleving

Maaike Bezemer

“Wat hadden we moeten doen? Hem voorbereiden en samen naar haar gaan kijken? Of juist niet?”
Opvoedvraag

Wat doe je als je zoon nog even bij de overleden moeder van zijn vriendje wil gaan kijken?

Een vriend van onze zoon verloor laatst onverwacht zijn moeder, schrijft een ouder. “Onze negenjarige zit bij hem in de klas en kwam vaak bij hem thuis. Nu lag de moeder boven, opgebaard in bed en onze zoon wilde haar graag nog zien.”

Lees verder na de advertentie

De ouders wisten niet goed wat ze ermee moesten. “Uiteindelijk bleven we zo lang besluiteloos dat het kijken niet meer ging.” De jongen legde zich erbij neer, maar vader houdt er een naar gevoel aan over. “Wat hadden we moeten doen? Hem voorbereiden en samen naar haar gaan kijken? Of juist niet?”

Je kind beschermen

Als de jongen er zelf om vroeg, was het kennelijk belangrijk voor hem, reageert Anne Remijn vanuit haar praktijk voor rouwverwerking. Leeftijd speelt nauwelijks een rol, zegt ze. “Als je het goed voorbereidt, hoeft het voor niemand eng te zijn. Iedereen moet leren omgaan met de dood, dat hoort erbij. Kijken naar een overledene helpt bij het besef dat die persoon er echt niet meer is.”

Dat bevestigt orthopedagoog Mariken Spuij. Ze werkt bij de academische polikliniek van de Universiteit Utrecht en publiceert deze maand een boek over het steunen van kinderen en jongeren bij het verwerken van verlies. “Soms is er een verschil tussen weten en iets echt ervaren”, vertelt ze. Er is nog geen goed onderzoek gedaan naar het belang van een laatste blik op een dode. Verwerking hangt volgens haar ook van te veel omstandigheden af. “Wel geeft jong en oud aan dat ze het fijn vonden als ze er letterlijk bij waren en echt afscheid konden nemen.”

Deze ouders willen hun kind beschermen, dat begrijpt Anne Remijn, maar vaak zit zo’n aarzeling een goed afscheid in de weg. “Het mooie van kinderen is dat ze heel praktisch omgaan met de dood, daarmee kunnen ze volwassenen juist over een drempel heen helpen.” Kinderen zijn nieuwsgierig, stellen heel feitelijke vragen, weet ze. Hoe een dode voelt bijvoorbeeld. “Nou, koud”, zegt Remijn. “Als een pak melk uit de koelkast.”

Besef komt later

Kijken bij een overledene kan ook verhelderend zijn. Kinderen beseffen vanaf hun zesde wel wat doodgaan is, maar het dringt nog niet echt door hoe onvermijdelijk het is en dat het iedereen overkomt. Remijn: “Jongens en meiden spelen wel vaak games waarin zijzelf of de ander dood gaat, maar wat is doodgaan nou echt? Als ze het met eigen ogen kunnen zien, kunnen ze er geen nare fantasieën bij bedenken.”

Kinderen beseffen vanaf hun zesde wel wat doodgaan is, maar het dringt nog niet echt door hoe onvermijdelijk het is

Staat de overledene iets verder weg, zoals in dit geval de moeder van een vriendje, dan is het misschien iets makkelijker, verwacht de rouwbegeleider. “Ooit gaat het dichterbij komen.”

Als een kind er niet zelf opkomt, moeten ouders altijd opperen of hun kinderen nog afscheid willen nemen van iemand die belangrijk voor ze was, zeggen de deskundigen. Dwingen werkt niet, maar je kunt er wel over in gesprek gaan. Spuij: “Je moet het zo rustig brengen dat ze het met vertrouwen kunnen doen. Je kunt ook afspreken dat ze op een afstandje blijven, of dat één ouder eerst naar binnen gaat.”

Het is hoe dan ook goed als de ouders meegaan, zegt ze. “Of de jongen nou negen is of vijftien, dit is een levenservaring waarbij je ze moet begeleiden. Je kunt uitleggen hoe ze zich moeten gedragen. Wat ze kunnen zeggen tegen de familie.” Als je de ervaring deelt, kun je er ook thuis over praten, vult Remijn aan. “Soms komen kinderen pas veel later met vragen.”

Voorbereiding

Vertel van te voren goed wat ze kunnen verwachten, tipt zij. “Wat voor kleren draagt de overledene? Al ziet ze er anders uit, misschien zijn er kenmerken waaraan je kind haar herkent. Zijn haar vingers dunner geworden?”

Maar zo’n laatste blik, daarvoor krijg je maar één kans

Hoe goed de voorbereiding ook is, hij kan nog steeds schrikken. Zo’n beeld van een dode moeder in bed kan blijven hangen, maar ook dat hoort erbij, vinden de rouwdeskundigen. Dat het spannend is en moeilijk, dat moet de ouder gewoon benoemen. Misschien moet hij zelf ook wel huilen.

Het komt niet veel voor dat kinderen er langdurig last van houden, zegt Mariken Spuij. “Doorgaans kunnen ze zo’n bezoek prima aan. Nare gevoelens zijn bovendien achteraf nog aan te pakken, eventueel met psychologische hulp. Maar zo’n laatste blik, daarvoor krijg je maar één kans.”

De opvoedkundige hoopt dat de ouders in kwestie er nog met hun negenjarige over praten. “Vertellen dat ze niet goed naar hem hebben geluisterd en dat een volgend keer wel zullen doen.”

Trouw.nl is vernieuwd. Ter kennismaking mag u nu gratis onze artikelen lezen.

Deel dit artikel

Advertentie
Kinderen beseffen vanaf hun zesde wel wat doodgaan is, maar het dringt nog niet echt door hoe onvermijdelijk het is

Maar zo’n laatste blik, daarvoor krijg je maar één kans