Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Abortus in Oklahoma? Dan moet je als vrouw heel sterk in je schoenen staan

Samenleving

Seije Slager

De behandelkamer © Seije Slager
Reportage

Abortus is legaal in de VS, maar veel conservatieve staten proberen het wel zo moeilijk mogelijk te maken. Trouw liep mee in Oklahoma en Kansas, waar twee klinieken hun hoofd boven water proberen te houden in een zee van regels.

Misty durft nog niet zo goed opgelucht te zijn. Ze heeft de ingreep doorstaan, die ongeveer twintig minuten duurde, en ze heeft bovendien alle wachtperiodes, administratieve handelingen en medische formaliteiten doorstaan die de staat Oklahoma verplicht stelt rondom een abortus. Daardoor kostte het bezoek alles bij elkaar ruim vijf uur. Nu is ze uitgeput, en wil ze het liefst naar huis.

Lees verder na de advertentie

Maar de beproeving is nog niet voorbij. Straks moet ze van het terrein van de abortuskliniek rijden, langs de demonstranten die daar vaak de wacht houden. “Ik ben bang dat er mensen tussen staan die mij kennen.” Mocht haar geheim uitlekken, dan heeft ze geen leven meer in het stadje waar ze woont. “Oklahoma is in de Bible Belt. Een abortus betekent een stigma.”

De an­ti-abor­tus­ac­ti­vis­ten zitten nu in het Witte Huis, ze hoeven niet meer de straat op

Julie Burkhart, abortuskliniek Trust Women

Zelf twijfelde Misty aanvankelijk ook of ze geen zonde beging door haar zwangerschap af te breken. “Ik heb gestudeerd, ik heb een goed inkomen, ik zou voor het kind kunnen zorgen.” Bovendien kwam het allemaal door een stommiteit. Ze is al een paar jaar gescheiden, en kwam een oude liefde van de middelbare school tegen. “Ik ben 37, ik dacht oprecht dat ik helemaal niet meer zwanger kon worden.” Wel dus.

Het prikbord hangt vol met briefjes met bemoedigende woorden. © Seije Slager

Maar op haar 38ste nog een nieuw leven als alleenstaande moeder beginnen, daar kon ze de kracht niet voor opbrengen. Haar dochter gaat net het huis uit. “Ze gaat in het buitenland werken. Ik had me er zo op verheugd om haar op te zoeken.” Na een paar weken waarin ze in ‘totale schok’ verkeerde, begon ze dus toch maar online te zoeken naar mogelijkheden om een abortus te ondergaan. Veel keus had ze niet. In de hele staat Oklahoma, ruim vier keer zo groot als Nederland, zijn drie klinieken die abortus verzorgen. De kliniek van de organisatie Trust Women in Oklahoma City, waar ze belandde, is de enige die dat doet tot aan de wettelijke limiet van 21 weken.

Galgenhumor

Misty heeft geluk. De demonstranten zijn vroeg naar huis vandaag. Niet dat dat per se een goed teken is, aldus Julie Burkhart, directeur van Trust Women. “Ze zitten nu in het Witte Huis, ze hoeven niet meer de straat op”, lacht ze, met de galgenhumor die wel meer werknemers van de kliniek inzetten om defaitisme af te weren. Niet alleen in het Witte Huis: in veel conservatieve staten in het midden en zuiden van het land is een harde opstelling tegen abortus een vereiste voor Republikeinse politici die verkozen willen worden op lokaal of regionaal niveau.

De laatste rage: ‘hartslagwetten’, die abortus verbieden als er bij de foetus een hartslag te detecteren is. Dat is al na zo’n zes weken, dus zulke wetten zouden in de praktijk betekenen dat veel vrouwen, op het moment dat ze zich beginnen te realiseren dat ze over tijd zijn, al te laat zijn voor een abortus. Mississippi en Ohio namen onlangs zo’n wet aan, in meer dan tien andere staten worden ze nu behandeld.

De behandelkamer in Wichita van abortuskliniek Trust Women. © Seije Slager

Zulke wetten sneuvelen meestal bij de rechter, omdat ze in tegenspraak zijn met ‘Roe versus Wade’, het arrest van het Hooggerechtshof uit 1973 waarmee abortus legaal werd in de Verenigde Staten. Maar ze zijn misschien juist wel bedoeld voor die confrontatie: voorstanders van het recht op abortus houden hun hart vast voor wat er gebeurt als zo’n hartslagwet het tot in het Hooggerechtshof schopt. Daar zijn, na twee benoemingen door president Trump, de conservatieven inmiddels in de meerderheid.

Ook al zou de dreiging van die wet afgewend worden, dan is er nog de enorme hoeveelheid wetten en regeltjes die er de afgelopen decennia bijkwamen, die vrouwen in de praktijk ontmoedigen een abortus te ondergaan, en die het klinieken in de praktijk zeer lastig maken. In sommige staten is nog maar één kliniek over.

Onvindbaar

Directeur Burkhart heeft in de loop van de jaren gemerkt hoe de praktische belemmeringen tegen abortus zich opstapelden, terwijl de straatprotesten juist iets luwden. Evengoed neemt ze geen risico’s. Het kantoor waar ze het interview geeft, is gevestigd in Wichita, de grootste stad van Kansas, maar je vindt het niet op Google Maps en er hangt ook geen logo voor het raam. Burkhart heeft persoonlijk ervaring opgedaan met extreem geweld door anti-abortusactivisten.

Directeur Julie Burkhart van Trust Women © Seije Slager

Begin jaren negentig ging ze, pas afgestudeerd, in Wichita werken, bij een centrum voor vrouwen en gezondheid, waar ook abortussen werden uitgevoerd. De stad was toen het epicentrum van de protesten tegen abortus. “Duizenden en duizenden demonstranten van allerlei groepen en kerken kwamen vanuit het hele land naar Wichita. Mensen ketenden zichzelf vast aan onze gebouwen, blokkeerden de oprit, werkten niet mee met de politie. Het was totale chaos.”

De protesten richtten zich in het bijzonder tegen George Tiller, een abortusarts uit Wichita, die het mikpunt werd van de woede, omdat hij bij bijzondere medische noodzaak ook late abortussen uitvoerde. In 1993 werd hij in beide armen geschoten. Na jaren van verdere bedreigingen werd hij in 2009, terwijl hij op zondagmorgen zijn kerk bezocht, in zijn hoofd geschoten door een anti-abortusextremist en stierf hij.

Burkhart werkte op dat moment voor hem: na een carrière als organisator van politieke campagnes was ze teruggekeerd naar de abortuszorg in Wichita. Het nieuws van de moord maakte haar niet bang, vertelt ze nu. “Het maakte me woedend. Woedend op alle mensen en politici die niet deden wat ze hadden moeten doen om ervoor te zorgen dat hij beschermd werd, en om ervoor te zorgen dat mensen van hun rechten gebruik kunnen maken. Het maakt me nog steeds woedend. Abortus is zó gepolitiseerd in dit land, dus het is zo verleidelijk voor politici om te zeggen: nou goed, het is legaal, abortus, maar dat is jullie zaak, wij gaan ons er verder niet mee bemoeien. Zo geef je extremisten de kans het debat te bepalen.”

Geen loodgieter te vinden

En dus richtte Burkhart in de weken na de moord Trust Women op. Een medische achtergrond heeft ze niet, ze hield zich bezig met campagnes en lobbywerk. “Maar ik bedacht al snel: het heeft weinig zin te lobbyen voor abortusrechten, als er geen klinieken zijn.” De vrouw van Tiller had die van haar man direct na de moord gesloten. Burkharts missie werd om op precies dezelfde plek een kliniek te heropenen.

Als de brandweer langskomt voor een inspectie, dan duurt dat zo zes uur

Zie dat maar eens voor elkaar te krijgen in Kansas. Het kostte Burkhart bijvoorbeeld twee jaar om een arts te vinden die daarbij wou helpen. Naar een architect, voor de noodzakelijke verbouwingen, zocht ze nog eens een jaar. Daarna moesten de vergunningen nog goedgekeurd worden door ambtenaren die er eigenlijk ook niets van wilden weten. “Sinds we open zijn hebben we problemen met toeleveranciers, omdat die niet met ons geassocieerd willen worden. Vooral als we een loodgieter nodig hebben. Ik weet niet wat het is, maar alle loodgieters in Kansas zijn tegen abortus.”

Uiteindelijk duurde het vier jaar voor Trust Women Wichita open kon, in Oklahoma City duurde het tweeënhalf jaar.

Christie Burkhart, de zus van Julie, is ook toegetreden tot Trust Women, als chief compliance officer: degene die zorgt dat aan alle regeltjes voldaan wordt. Als zij een rondleiding geeft door de kliniek in Wichita, opent zich een bureaucratisch universum dat je zou missen bij oppervlakkige beschouwing. Dat rijtje wc’s daar: nog nooit gebruikt, maar het is een voorschrift. Die veel te brede gang ook. Die binnendeur daar mag niet gebruikt worden; vrouwen die van de ene naar de andere ruimte willen, moeten eerst naar buiten en door een andere buitendeur weer naar binnen, vanwege een ingewikkelde regel.

Bommeldingen

Als de brandweer langskomt voor een inspectie, dan duurt dat zo zes uur. “Ik heb bij wat bejaardentehuizen en andere medische klinieken in de buurt geïnformeerd of zoiets normaal is, maar nee, daar zijn ze altijd binnen twintig minuten weer weg.”

Op de muur van de kliniek staan boodschappen om patiënten en medewerkers moed in te spreken. © Seije Slager

Sommige details zijn niet het gevolg van voorschriften, maar van voorzorgsmaatregelen. De checklist bommeldingen, die naast elke telefoon hangt. Of de inpandige garage, waar artsen kunnen parkeren zonder het risico gefotografeerd te worden door de activisten buiten.

Het werven van artsen, dat is nog zo’n moeilijkheid. Bij de twee klinieken van Trust Women in Kansas en Oklahoma werken geen artsen uit de eigen staat: die zijn niet te vinden. De artsen komen vanuit andere staten met het vliegtuig naar hun werk. Zoals Gillian Schivone, die soms vanuit St. Louis naar Oklahoma City vliegt, en dat onhandige geforens op de koop toe neemt, vanwege het grotere doel dat ermee gediend wordt. Want íemand moet het doen. Anders gaan we weer terug naar de situatie dat vrouwen zichzelf in gevaar brengen met onveilige, clandestiene abortussen, zegt ze.

Hartverscheurend

De vrouwen die de weg weten te vinden naar de kliniek hebben de nodige bureaucratische obstakels overwonnen. Zo geldt in Oklahoma een verplichte bedenkperiode van 72 uur, waarin patiënten door de staat verstrekte informatie over abortus tot zich moeten nemen. Die is niet altijd neutraal – in Kansas krijgt een vrouw die abortus wil ondergaan zelfs verplicht te horen dat er een verband bestaat tussen abortus en borstkanker, hoewel die bewering op wetenschappelijk drijfzand berust. Abortus mag ook niet vergoed worden door de meeste zorgverzekeringen in Oklahoma.

Zulke, meer algemene, obstakels brachten Misty niet van haar voornemen af. Er brak van binnen wel iets, toen ze geconfronteerd werd met de regel dat een abortusarts in Oklahoma verplicht is een vrouw aan te bieden om de foto van de echo te bekijken. “Hartverscheurend”, vond ze dat. Ze wilde de foto niet zien, dat was te pijnlijk. Maar dat ze gedwongen werd om dat actief te moeten weigeren, confronteerde haar nogmaals met haar twijfels over of ze geen egoïstische beslissing had genomen. Die twijfel is ook precies wat beoogd wordt, als je een spotje op de regionale radio moet geloven, van een christelijke organisatie die echo-apparaten doneert aan zwangerschapscentra. ‘Als een zwangere vrouw een echofoto ziet, kiest ze in 80 procent van de gevallen voor leven in plaats van abortus. Doneer 140 dollar voor vijf echo’s!’

Drempels

Leiden al die wettelijke obstakels, al die maatschappelijke oordelen, en al die reistijden voor patiënten ertoe dat vrouwen in conservatieve staten vaker afzien van een abortus die ze eigenlijk hadden gewild?

Makkelijk te onderzoeken is dat niet, omdat het onderwerp zo taboe is. Maar iedereen die voor dit verhaal geïnterviewd werd, acht het wel waarschijnlijk. Inclusief Misty, die in haar hoedanigheid als therapeute soms jonge vrouwen spreekt, voor wie de kosten van een abortus een struikelblok zijn. Die vrouwen krijgen ze bij Trust Women niet eens te spreken. Anders hadden ze kunnen uitleggen dat ze fondsen hebben om armlastige patiënten te ondersteunen, en uit principe nooit iemand weigeren.

Wat vaststaat, is dat abortus in Oklahoma en Kansas voor degenen die er wel voor kiezen vaak een fundamenteel eenzame aangelegenheid is. De twee klinieken hangen vol met briefjes die vrouwen voor elkaar hebben opgehangen, met aanmoedigingen en peptalk. Maar buiten de muren dragen ze hun ervaring vaak in het geheim met zich mee. “Patiënten vragen me vaak wat de symptomen van een miskraam zijn”, zegt arts Gillian Schivone, “zodat ze dat aan hun omgeving kunnen vertellen.”

Eenzaam zal het ook voor Misty zijn, als ze straks door het hek is weggereden. De enige daarbuiten die weet heeft van wat er vandaag is gebeurd, is de man die haar zwanger maakte. Hem moest ze het toch vertellen, vond ze. Hij zou niet minder zijn gaan werken voor het kind, maar zijn oordeel over Misty’s beslissing lag wel klaar. “Je zult jezelf tegenover de Schepper moeten verantwoorden”, had hij boos tegen haar gezegd.

De achternaam van Misty is bekend bij de redactie.

Lees ook:

Abortus is in Polen illegaal en de morningafterpil zit op de schopstoel

Abortus was al verboden in Polen, deze week volgen maatregelen om de morningafterpil uit te bannen. Dan maar naar het buitenland.

Deel dit artikel

De an­ti-abor­tus­ac­ti­vis­ten zitten nu in het Witte Huis, ze hoeven niet meer de straat op

Julie Burkhart, abortuskliniek Trust Women

Als de brandweer langskomt voor een inspectie, dan duurt dat zo zes uur