Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

7 ton? Dat kan de Prinses Margrietschool nóóit ophoesten

Samenleving

Petra Vissers

Rolf van den Berg met directeur Sharon Hirschveld van de Prinses Margrietschool. © Werry Crone

De Prinses Margrietschool in de Rotterdamse wijk Spangen moet bijna 7 ton terugbetalen aan het ministerie van onderwijs. Niemand begrijpt precies hoe het zo ver kon komen. En bovendien: dat geld is er niet.

Er zijn fouten gemaakt. Dat is duidelijk. "Maar het zijn niet onze fouten", zegt bestuursvoorzitter Rolf van den Berg van Kind en Onderwijs Rotterdam (KOR). Zijn Prinses Margrietschool moet 673.000 euro terugbetalen aan het ministerie van onderwijs. Dat bedrag kan de school niet missen, zegt hij. 

Lees verder na de advertentie

En wat als het toch moet? Van den Berg tilt zijn handen op van de brede houten tafel. "Maar het kan echt niet." Op de Prinses Margrietschool zitten nu juist de kwetsbaarste kinderen, zegt hij. "Ook kinderen die zonder ontbijt naar school gaan."

Voorjaar 2018

KOR is een van de vele onderwijsbesturen die een brief op de mat krijgt van het ministerie waarin staat dat er geld moet worden terugbetaald. Al die besturen hebben te veel gekregen voor het onderwijs aan kinderen met een achterstand. Dat is vooral een administratief probleem. Scholen vulden bijvoorbeeld het verkeerde opleidingsniveau in van ouders als niet duidelijk was wat voor diploma die hadden. Of als ze niet wisten hoe ze een diploma van de Koranschool moesten waarderen. 

Dit is een verhaal van een opeenstapeling van pech en heel veel losse eindjes, waar 370 kinderen in Spangen de dupe van dreigen te worden

Belangrijke informatie, omdat scholen extra geld krijgen voor leerlingen van wie de ouders amper opleiding hebben genoten. Maar de aanvraagprocedure was omslachtig, daarover is iedereen het eens, en inmiddels is die veranderd.

Kind en Onderwijs Rotterdam valt op door het hoge bedrag dat het moet terugbetalen: 1,2 miljoen euro. De stichting heeft 28 basisscholen, maar het overgrote deel van de terugvordering komt voor rekening van de Prinses Margrietschool. Juist omdat naar die school veel kinderen gaan die met een taalachterstand aan groep 1 beginnen.

Er zijn fouten gemaakt. Maar dit is ook een verhaal van een opeenstapeling van pech en van heel veel losse eindjes, waar 370 kinderen in Spangen de dupe van dreigen te worden.

2014: Rode cijfers

Dat verhaal begint in 2014. In dat jaar is de Prinses Margrietschool nog van 5maalO, een stichting met acht basisscholen in Rotterdam en Schiedam. Die moeten allemaal overgenomen worden, wordt dan duidelijk, omdat 5maalO de financiën niet op orde krijgt. Volgens de Onderwijsinspectie gaf de stichting in 2014 bijna 150.000 euro meer uit dan het kreeg.

5maalO gaat op zoek naar andere besturen die hun scholen willen overnemen. Het oog valt op schoolbestuur Siko voor de scholen in Schiedam en op KOR voor de scholen in Rotterdam - waaronder de Prinses Margrietschool.

Een fusie heeft nogal wat voeten in de aarde, maar op dat moment lijkt er nog meer dan genoeg tijd om alles te regelen en de hele overname in goede banen te leiden. De medezeggenschapsraden van de scholen moeten instemmen met de fusie en ook de gemeente moet zich erover buigen. Daarbij is een van de problemen van 5maalO dat het te veel medewerkers in dienst heeft. Er moet een sociaal plan komen om mensen te ontslaan of te herplaatsen.

In oktober 2015 wordt de aanvraag voor een fusie in gang gezet bij de landelijke Commissie Fusietoets Onderwijs. De beoogde fusiedatum is 1 januari 2016.

2015: Losse eindjes

Al snel wordt duidelijk hoeveel losse eindjes er nog zijn. Tijdens een gesprek op 27 november 2015, een paar weken voor de beoogde fusiedatum van 1 januari, blijkt dat 5maalO geen idee heeft van de eigen financiën, omdat begin september het administratiekantoor van de stichting, OSGMetrium, failliet is gegaan.

Drie mensen hebben zitten puzzelen, van ons en van de gemeente: waar is het geld heengegaan en wat heeft hoeveel gekost?

Bestuursvoorzitter Rolf van den Berg van KOR

In december 2015 komt de controller van KOR die toezicht houdt op de financiën naar hem toe, herinnert bestuursvoorzitter Van den Berg zich. "Die zei: 'Ik heb zojuist de vierde begroting gehad in drie dagen tijd en er zit een verschil van drie ton tussen'. Toen hebben we gezegd: de fusie kan niet doorgaan op 1 januari. Het is te risicovol. We moeten weten wat de echte cijfers zijn."

Er kwam nog een probleem boven water: stichting 5maalO bleek geld dat bedoeld was voor de schoolgebouwen niet goed te hebben uitgegeven. Er is voor zover bekend geen geld verdwenen in de zakken van bestuurders, maar wat er wel gebeurde: geld dat was aangevraagd voor nieuwe toiletten werd besteed aan een nieuw dak. En dat mag niet.

Geld voor schoolgebouwen komt van de gemeente, en als het niet goed is uitgegeven kan die dat terug eisen. Een flink financieel risico. "Drie mensen hebben zitten puzzelen, van ons en van de gemeente", zegt Van den Berg terwijl hij naar het plafond wijst. "Waar is het geld heengegaan en wat heeft hoeveel gekost?"

2016: Praten en puzzelen

Veertien dagen duurde dat, zegt Van den Berg. De fusie is dan al uitgesteld omdat niet duidelijk is wat de financiële risico's zijn voor KOR.

Eind januari 2016 wordt duidelijk hoe de vlag erbij hangt. Uit een rapport van de Onderwijsinspectie uit maart 2016 blijkt dat 5maalO meldde dat ze in 2015 grofweg 270.000 euro tekort kwam. Waar de inspectie de financiële situatie van de stichting eerst nog redelijk noemde, schrijft ze nu dat 'de financiële continuïteit op korte termijn in het geding is'. De portemonnee is bijna leeg. Er is nog geld om tot mei 2016 aan de financiële verplichtingen te voldoen.

Dat betekent dat, als de fusie niet doorgaat, stichting 5maalO op korte termijn failliet verklaard zal worden. In dat geval moeten de scholen hun deuren sluiten en moeten alle kinderen een nieuwe school zoeken.

Er breekt een hectische periode aan, waarin bij 5maalO ook nog eens een nieuwe interim-bestuurder start, de derde in korte tijd. Van den Berg zelf is op dat moment interim-bestuurder bij KOR. "Al die wisselende personen", zegt Van den Berg nu, "dat was niet zo handig."

Ik heb meermaals gevraagd of er iets was wat ik moest weten, maar ik heb niet alles zelf uitgeplozen

Rolf van den Berg

De gemeente Rotterdam stelde zich in die periode coulant op, zegt Van den Berg. Toenmalig onderwijswethouder Hugo de Jonge, nu vicepremier, was intensief betrokken bij alle gesprekken over de overname. De gemeente schiet te hulp door niet al te streng het geld terug te eisen dat de stichting verkeerd heeft uitgegeven aan schoolgebouwen.

In de zomer van 2016 wordt de situatie inderdaad nijpend. Als er niets gebeurt, kunnen de 5maalO-scholen na de zomervakantie niet meer open. De fusie gaat door, wordt dan besloten. Maar stichting 5maalO moet nog een jaar blijven bestaan omdat een deel van het personeel ontslagen of herplaatst moet worden. KOR steekt 8 ton in de stichting, waarmee de scholen van 5maalO het nog een jaar redden. Op 1 augustus 2017 neemt KOR de Rotterdamse scholen van 5maalO, waaronder de Prinses Margrietschool, officieel over.

1 oktober 2017

Dan wordt het oktober. Kind en Onderwijs Rotterdam krijgt die brief van het ministerie dat het 1,2 miljoen euro moet terugbetalen. Bijna 7 ton daarvan komt voor rekening van de Prinses Margrietschool. Van den Berg schrikt, hij zegt dat de terugvordering voor hem totaal onverwacht kwam.

De bezwaartermijn is al verlopen, dus KOR moet het geld hoe dan ook terugbetalen. Van den Berg was door de overgangsperiode al vanaf 1 augustus 2016 bestuurder bij 5maalO en daarbij hebben ook de scholen die altijd al bij KOR hoorden geld moeten terugbetalen. De definitieve beslissing is vastgesteld op 5 september 2017, na de fusie dus.

Had hij dan niet iets kunnen weten? "Ik was toen een dag per week bestuurder bij 5maalO", zegt hij. "Ik heb meermaals gevraagd of er iets was wat ik moest weten, maar ik heb niet alles zelf uitgeplozen. Toen de beslissing binnenkwam, konden we geen bezwaar meer maken. Als we hadden geweten van deze terugvordering, was de fusie niet doorgegaan."

Een accountantskantoor dat voor het zogeheten due diligence rapport - dat alles risico's in kaart moet brengen - wel alles heeft nageplozen, waarschuwt niet voor een mogelijke terugbetaling. In het rapport, ingezien door Trouw, staat weliswaar dat er fouten zaten in de administratie van achterstandsleerlingen maar ook dat het probleem al is opgelost.

Het steekt Van den Berg ook dat, hoewel 5maalO onder verscherpt financieel toezicht stond, de Onderwijsinspectie hem niet gewaarschuwd heeft. "Als je onder toezicht staat en je ziet dit niet, en je waarschuwt overnemende besturen er niet voor, dan doe je als inspectie je werk slecht." Maar ja, vervolgt Van den Berg. "Ik zou ook kunnen wijzen naar de raad van toezicht van 5maalO: had die dit moeten weten? En dan wijst die weer naar zijn controller."

De inspectie weerspreekt de kritiek. Ze kon KOR niet waarschuwen, zegt een woordvoerder, omdat niet de inspectie, maar het ministerie de beslissing neemt om geld terug te vragen. Als een schoolbestuur onder verscherpt toezicht wordt geplaatst, moet de inspectie vooral zorgen dat het onderwijs niet in gevaar komt.

Met minder dan volledige kwijtschelding neemt Van den Berg geen genoegen

Zondebok

Maar de zoektocht naar een zondebok vindt Van den Berg niet erg interessant. Hij gaat er niet van uit dat iemand te kwader trouw heeft gehandeld. "Ik denk niet dat iemand heeft zitten liegen", zegt hij. "Het zou goed kunnen dat in alle hectiek, met wisselende personen en een failliet administratiekantoor, niemand hieraan gedacht heeft. Maar had iemand het kunnen weten? Ja, dat is de vraag."

Van den Berg hoopt vooralsnog op onderwijsminister Arie Slob. Maar het ministerie laat desgevraagd weten dat bij een overname van scholen normaliter alle verplichtingen worden overgenomen, dus ook de terugvordering. Een school die te veel geld heeft gekregen, moet dat terugbetalen. Om te voorkomen dat de kwaliteit van het onderwijs onder druk komt te staan mag het bedrag in tien in plaats van in drie jaar worden terugbetaald, zegt een woordvoerder.

Maar daar neemt Van den Berg geen genoegen mee. Hij wil volledige kwijtschelding, niet alleen omdat de terugvordering slecht is voor de onderwijskwaliteit, maar ook omdat de hectische overname van de scholen van 5maalO hem in een unieke situatie heeft gebracht.

Komt die kwijtschelding er niet, dan wordt het ineens wel heel interessant wie KOR had moeten waarschuwen voor de terugvordering van 7 ton - en op wie dus misschien nog iets te verhalen is. Van den Berg: "Als ik dat geld echt moet terugbetalen, ben ik er nog lang niet klaar mee."

Lees ook: 

De gemeente draait op voor de renovatie van verouderde scholen

Veel scholieren zitten in verouderde scholen, zonder goede ventilatie. Gemeenten en schoolbesturen hebben een gezamenlijk plan over de financiering van schoolgebouwen om het onderlinge gebakkelei op te lossen.

Deel dit artikel

Dit is een verhaal van een opeenstapeling van pech en heel veel losse eindjes, waar 370 kinderen in Spangen de dupe van dreigen te worden

Drie mensen hebben zitten puzzelen, van ons en van de gemeente: waar is het geld heengegaan en wat heeft hoeveel gekost?

Bestuursvoorzitter Rolf van den Berg van KOR

Ik heb meermaals gevraagd of er iets was wat ik moest weten, maar ik heb niet alles zelf uitgeplozen

Rolf van den Berg

Met minder dan volledige kwijtschelding neemt Van den Berg geen genoegen