Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

'Voor boeren die zwichten voor criminaliteit is er geen weg meer terug'

Samenleving

Orkun Akinci

De politie rolt een drugslab op bij een boerderij in Neede. © ANP
De Staat van de Boer

De politie is de uitgestrekte buitengebieden uit het oog verloren en criminelen bouwen een leeggekomen varkensstal daarom maar al te graag om tot een drugslab. ‘Iedere boer kent wel iemand die is gezwicht voor het geld.’

Een zaterdagmiddag in het kleine Brabantse dorp Hulten, een jaar of vijf geleden. Twee mannen in een net pak komen stoïcijns het erf van Johan Gillis opgewandeld. Alsof het de gewoonste zaak van de wereld is, vragen ze of de agrariër wellicht bedrijfsruimte ter beschikking heeft.

Lees verder na de advertentie

Het gaat er allervriendelijkst aan toe, Gillis (66) kan er nog steeds niet heel boos om worden. “Ze wilden er een vette prijs voor betalen. Maar liefst 25.000 euro per jaar voor dit gebouw”, en wijst hij naar een eenvoudige schuur van 26 bij 11 meter. “Muren met een dak erop, totaal geen faciliteiten. Als ze over zulke bedragen beginnen, dan weet je het wel.”

Alleen al in Noord-Brabant staat momenteel zo’n twee miljoen vierkante meter aan agrarische bebouwing leeg

Gillis wijst het aanbod af. “Deden ze niet moeilijk over. ‘Als u niet wilt, kijken we weer verder’, zeiden ze. Ze zouden er niet meer op terugkomen en dat hebben ze ook niet gedaan.” Over de plannen die de twee mannen concreet hadden, is het niet gegaan. Maar gezien de vele wietkwekerijen die de jaren daarna in Hulten zijn opgerold, heeft Gillis wel een vermoeden. “Er zijn altijd mensen vatbaar voor het geld. Stap je er eenmaal in, dan is er geen weg terug meer. Daarvan ben ik overtuigd.”

Vijftien procent

De ervaring van Gillis staat niet op zichzelf. Zo’n 15 procent van de Nederlandse boeren is ooit benaderd door mensen van wie ze criminele bedoelingen vermoedden, blijkt uit Trouws ‘Staat van de Boer’. “Op het platteland zijn vierkante meters goedkoop”, zegt bestuurslid Janus Scheepers van de Zuidelijke Land- en Tuinbouw Organisatie (ZLTO). “En je blijft er relatief ongezien. En moet je van je drugsafval af, dan dump je dat gemakkelijker in een sloot dan midden in de stad.”

Daar komt bij dat de teloorgang van het platteland voor een crimineel heel aantrekkelijk is. De leegstand is enorm. Alleen al in Noord-Brabant staat momenteel zo’n twee miljoen vierkante meter aan agrarische bebouwing leeg. Tot 2030 komt daar nog het dubbele bovenop, volgens schattingen van de provincie. “Stimulerend beleid tot herinrichting ontbreekt vooralsnog”, zegt Scheepers. “Er kan vooral heel veel níet, terwijl een vitaal platteland juist behoefte heeft aan nieuwe initiatieven. Omdat de gebouwen wel onderhouden moeten worden, komen veel boeren klem te zitten. Dan zijn er altijd bij die bezwijken.”

Wiljan Rooijackers is ‘projectleider ondermijning buitengebied’ bij de Taskforce Brabant Zeeland, een samenwerkingsverband tussen overheidspartners in de aanpak van georganiseerde criminaliteit. Met alle denkbare diensten probeert zijn organisatie boeren bewust te maken van de risico’s. Soms dringt de problematiek pas echt door als Rooijackers ernstige uitwassen aanhaalt, zoals de twee doden bij een drugslab in Kaatsheuvel. 

Al twee jaar valt er links en rechts een eigenaardige ‘wietbrief’ op de mat

“Dat gebeurde weliswaar in een woonwijk. Maar op voorlichtingsavonden die we houden, helpt zo’n voorbeeld om de ernst in te zien. Als je een lege schuur verhuurt, weet je nooit wat er gaat plaatsvinden. We geven boeren mee dat ze in elk geval in het huurcontract moeten opnemen dat sloten niet mogen worden vervangen, dat ze af en toe mogen komen kijken en via de bank worden betaald. Een Verklaring Omtrent het Gedrag (VOG) opvragen, is ook altijd verstandig.”

Vanuit zijn eerdere ervaring bij de politie heeft Rooijackers veel gezien en gehoord. “Boeren worden op diverse manieren benaderd. Soms netjes, soms dwingend. ‘Wij gaan plantjes in jouw schuur zetten’, krijgen ze soms te horen. Je moet stevig in je schoenen staan om daar weerstand aan te bieden. Toch zeggen we altijd dat ze niet in de verleiding moeten komen. Je komt in een wereld van geweld terecht en het beloofde geld moet je maar zien te krijgen.”

Er is ook nog een derde manier waarop boeren worden benaderd: via de post. Al twee jaar valt er links en rechts een eigenaardige ‘wietbrief’ op de mat, waarin de afzender zon der blikken of blozen bedragen biedt namens ‘een cliënt die op zoek is naar ruimte waarin hij met hennepplanten kan werken’. Opbrengst: tot 35.000 euro per kwartaal. De brief is al in diverse gemeenten opgedoken, maar vooralsnog is onbekend wie er daadwerkelijk achter zit.

Talloze voorbeelden

Een doodlopend landweggetje in het buitengebied van Molenschot. Waar het asfalt ophoudt, staat een oude, verlaten boerderij. Aan de linkerkant zijn nog net de laatste chalets van een vakantiepark te zien, erachter raast verkeer over de A58 van Breda naar Tilburg en andersom. Hier kun je ongezien je gang gaan. Er moesten afwijkende verbruiksgegevens van de energieleverancier aan te pas komen om hier eind vorig jaar twee wietkwekerijen te ontdekken. Op de verlaten velden liepen toen nog paarden. Zelfs op het naambord van de familie staat een paard om de schijn van een nette core business op te houden. Een Nee/Nee-sticker bij de poort geeft zeven maanden later aan dat de huurders echt zo min mogelijk pottenkijkers wensten.

Zo zijn er talloze voorbeelden. Het bekendste is een opgerold drugslab in Leende, het dorp waar ZLTO-bestuurder Scheepers ook woont. Er kon daar per dag voor tien miljoen euro amfetamine worden geproduceerd, nota bene op het erf van een lokale CDA-bestuurder. Scheepers: “Iedereen kende die man, maar niemand wist ervan. Zelfs een carnavalsvereniging die in een ander pand op hetzelfde erf aan het bouwen was, had nooit iets gemerkt.”

Hoeveel agrariërs op een aanbod ingaan, weet niemand

Hetzelfde gold voor de manege in Hulten, waar zes jaar geleden een grote wietkwekerij werd ontdekt. Dat gebeurde zo’n beetje bij Gillis om de hoek. “Vroeger vonden daar internationale wedstrijden plaats, maar op een gegeven moment waren er zelfs geen avondactiviteiten meer. Bleek de manage compleet onderkelderd en vol te staan met wietplanten. Niemand had iets gemerkt. Nou ja, achteraf vertelde een buurman dat het licht bij hem nog wel eens flikkerde. Waarschijnlijk door de illegaal afgetapte stroom.”

Gestructureerde aanpak

Het besef dat de problematiek alleen intensief en gestructureerd kan worden bestreden, is in Brabant eigenlijk pas een jaar geleden doorgedrongen. In een onderzoek dat een adviesbureau samen met het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid uitvoerde naar de aanpak van criminaliteit in het buitengebied, werd hard geoordeeld over de gemeentelijke en provinciale slagkracht. Simpel gezegd: er worden te weinig mensen voor vrijgemaakt.

In Midden-Brabant vormden de intensief samenwerkende gemeenten Alphen-Chaam, Baarle-Nassau en Gilze en Rijen destijds nog een uitzondering. Maandelijks houden controleteams daar een grote actie in het buitengebied. Ze bezoeken dan agrarische bedrijven, waarvan niet duidelijk is welke activiteiten daar plaatsvinden. Het resultaat tot nu toe: een drugslab, diverse hennepkwekerijen, een bitcoin-fabriek en een paar keer illegale bewoning. Periodieke controle is een van de instrumenten die gemeenten inzetten om de criminelen dwars te zitten.

Ondertussen houden de meeste boeren de kaken stijf op elkaar. Bijna niemand wil praten over contacten met criminelen, Gillis is een uitzondering. Hoeveel agrariërs op een aanbod ingaan, weet niemand. Tot het moment dat in een schuur een drugslab of wietkwekerij wordt ontdekt, kan er bij wijze van spreken langs elk landbouwweggetje een staan.

Drie drugsboeren

In november 2016 ontdekte de politie in een boerenschuur in Haarsteeg (NB) een drugslab waarin iedere maand voor een miljoen euro aan amfetamine werd gefabriceerd. De boer legde een bekentenis af bij de politie, maar beroofde zich een jaar later van het leven. Twee leden van de bende zijn veroordeeld tot lange celstraffen.

Een varkensboer uit Maarheeze moest in 2017 acht maanden de cel in omdat in zijn lege stallen een groot drugslab was gevonden. De man was eerder failliet gegaan, maar hield vol dat hij niets wist van de criminele activiteiten. In zijn stal konden in enkele dagen honderden kilo’s amfetamine worden geproduceerd.

Een boer uit het Limburgse Haler verborg in zijn stal een groot amfetaminelab. De mestkelder gebruikte hij voor het dumpen van chemische afvalstoffen. Hij werd met zijn handlangers in 2017 opgepakt.

Lees ook:

De Staat van de Boer

Fipronil-eieren, het melkquotum, bijengif, mestfraude; het agrarisch bedrijf haalt de afgelopen jaren met grote regelmaat de kolommen van de krant, en vaak in negatieve zin. In de debatten die daarop volgen wordt vooral over de boer gesproken, niet mét hem. Volgens Trouw is het tijd die boer eens op te zoeken. Hoe gaat het anno 2018 met hen?

Vijftien procent van de boeren wordt benaderd door criminelen

Criminele organisaties hebben inmiddels vijftien procent van de Nederlandse boeren benaderd met de vraag of zij tegen een ruime vergoeding vrijstaande stallen of loodsen willen afstaan. Dat blijkt uit het Trouw-onderzoek ‘De Staat van de Boer’.

Van minister Schouten mogen we best wat trotser zijn op onze boeren: 'We nemen ze voor lief'

Ja, minister Carola Schouten van landbouw begrijpt dat boeren zich vaak niet gewaardeerd voelen. En dat respect verdienen ze wel. "Wat terugkomt in de interviews is dat het leven ingewikkeld is voor boeren. Daarom is het belangrijk en goed dat er een keer uitgebreid mét de boeren is gesproken. En niet over ze."

Deel dit artikel

Alleen al in Noord-Brabant staat momenteel zo’n twee miljoen vierkante meter aan agrarische bebouwing leeg

Al twee jaar valt er links en rechts een eigenaardige ‘wietbrief’ op de mat

Hoeveel agrariërs op een aanbod ingaan, weet niemand