Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

'Testosteron wordt zwaar overschat'

Home

Marco Visscher

© Jochem Vis
Interview

De verschillen tussen mannen en vrouwen zijn minder groot dan we denken, stelt psycholoog Cordelia Fine. Tijd om af te rekenen met een oude mythe.

Mannen zijn, zoals wij allen weten, altijd beloond voor hun risicovolle gedrag, strijdend met elkaar om aanzien, geld en macht. Vrouwen daarentegen zijn van oudsher beloond om hun voorzichtigheid en hun zorgzaamheid voor het gezinsleven. Deze evolutionaire erfenis heeft geleid tot kraakheldere verschillen tussen de seksen, zichtbaar in iedere nieuwe generatie tot op de dag van vandaag. Ze hebben zich genesteld in alles van onze genen en hersenen tot onze geslachtshormonen, zoals testosteron. Toch?

Lees verder na de advertentie

Nee, niet. De Canadees-Britse psychologe Cordelia Fine concludeert dat dit beeld niet aansluit bij de laatste wetenschappelijke inzichten. In haar boek ‘Waarom we allemaal van Mars komen’ liet Fine al zien dat tussen mannen en vrouwen wel kleine, gemiddelde verschillen bestaan, maar dat er vooral heel veel overlappingen zijn. Aan een vragenlijst over waarden als status, prestige en zorgzaamheid kun je amper aflezen of een man of een vrouw die heeft ingevuld, zo bleek uit onderzoek in zeventig landen.

Ooit dachten we dat vrouwen vanwege die biologische verschillen ongeschikt waren om te studeren of om te stemmen

En nu, in het alom geprezen ‘Testosteron Rex: Het einde van de gendermythe’, rekent Fine af met de gedachte dat testosteron een bepalende factor is voor ons gedrag. “Onze samenleving is in de greep van een mythe die zo krachtig is”, zegt ze tijdens ons gesprek, “dat ze iedere hoop op gelijkheid tussen de geslachten de kop in drukt.”

Zien we volgens u dan geen geslachtsverschillen in onze hersenen, genen of hormonen?

“Jawel, hoor. Ooit dachten we dat vrouwen vanwege die biologische verschillen ongeschikt waren om te studeren of om te stemmen. Vandaag denken we dat vrouwen vanwege hun biologie ongeschikt, of in elk geval minder bereid zijn, om te werken in de competitieve omgeving van het bedrijfsleven of de dagelijkse politiek.”

U klinkt cynisch. Bedoelt u dat we vasthouden aan een oud vooroordeel, waarvoor we telkens een moderne, rationele onderbouwing zoeken?

“Inderdaad. Dat vooroordeel is gebaseerd op het vastgeroeste beeld dat altijd in ons achterhoofd spookt. Het is een legende, die de ongelijkheid tussen mannen en vrouwen verklaart door te stellen dat de verschillen diep in onze natuur zouden zijn verankerd. Dus vertellen we onszelf bijvoorbeeld dat mannen van Mars komen en vrouwen van Venus. Zo rechtvaardigen we een systeem waarin die verschillen blijven bestaan en accepteren we de status-quo als natuurlijk, onvermijdelijk en onveranderlijk. Maar de bevindingen uit de evolutionaire biologie, de neurowetenschappen en  gedragswetenschappen, botsen vaak met veel populaire aannames over sekseverschillen.”

Ten aanzien van risico’s hebben mannen noch vrouwen een heel positieve houding

De wetenschap bevestigt toch juist de legende? Studies tonen bijvoorbeeld aan dat vrouwen minder dan mannen geneigd zijn om risico’s te nemen en te concurreren.

“Veel studies zijn zo opgezet dat ze er welhaast toe moeten leiden dat ze de legende bevestigen. Ja, mannen zijn meer dan vrouwen geneigd een wedstrijdje aan te gaan wie het vaakst een bal in een emmer kan gooien of wie de meeste driecijferige getallen kan onthouden. Maar als je ze vraagt om mee te doen aan een danswedstrijd of een kennisquiz over mode, dan haken de mannen af en blijken vrouwen ineens meer te concurreren. Ja, vrouwen zijn beter dan mannen in het raden van het gevoelsleven op basis van lichaamstaal, maar wanneer je een financiële beloning biedt voor elk juist antwoord doen mannen het ineens niet slechter dan vrouwen.

“Ten aanzien van risico’s hebben mannen noch vrouwen een heel positieve houding. De perceptie van de waarschijnlijke kosten en baten bepaalt het onderscheid. Voor mannen en vrouwen is die afweging vaak ongelijk. Neem oppervlakkige seks onder studenten. Objectief gezien lopen vrouwen aanmerkelijk meer risico: zij riskeren zwanger te worden en voor een slet te worden uitgemaakt, terwijl ze ook nog eens minder kans hebben op seksueel genot.”

En ons idee dat vrouwen van nature empathischer en zorgzamer zijn klopt ook niet?

“Er bestaan wel sekseverschillen op deze gebieden, maar ze zijn klein. Bovendien worden ze steeds kleiner, omdat steeds meer vaders voor hun kinderen zorgen.”

Kinderen begrijpen al snel dat gender de belangrijkste manier is waarop wij de wereld indelen

En dat jongens met auto’s spelen en meisjes met poppen?

“Dat suggereren de brochures van speelgoedwinkels, maar uit laboratoriumstudies onder peuters en kleuters blijkt dat er veel overlappingen zitten in het speelgoed waar jongens en meisjes mee spelen. Een grote studie uit 2014, onder leiding van Kristina Zosuls, bekeek waar jongens en meisjes van 2 jaar oud mee speelden - een pop, een truck, of iets anders - en hóe ze ermee speelden: werd het gekoesterd of gingen ze er ruw mee om? Welnu, in één op de drie gevallen waarin je bij een willekeurig gekozen jongetje kwam kijken, was hij op een ‘meisjesachtige’ manier aan het spelen: zowel met het soort speelgoed dat volgens volwassenen kennelijk voor meisjes is bedoeld, als op de wijze van spelen. Ook andere studies tonen dat veel kinderen van die leeftijd lang of zelfs langer spelen met het speelgoed dat je, op basis van het stereotiepe beeld, niet zou verwachten.”

Zij zijn nog niet bedorven door ons genderbeeld?

“Nou, zo ver zou ik niet gaan. Kinderen begrijpen al snel dat gender de belangrijkste manier is waarop wij de wereld indelen. Ze willen hun gedrag aanpassen aan onze verwachtingen en worden al snel gedreven door een behoefte om te leren wat het betekent om een jongen of een meisje te zijn. Bedenk eens hoe vaak kinderen een man in een auto zien rijden, of een moeder met een baby zien. Wanneer ze eenmaal een genderidentiteit hebben ontwikkeld, als ze 2 of 3 jaar zijn, bepaalt die in sterke mate hun keuze: als je aan kinderen van 3 jaar genderneutrale spelletjes of activiteiten toont, geven ze sterk de voorkeur aan wat kinderen van hetzelfde geslacht hun hebben aanbevolen.”

In ‘Testosteron Rex’ laat Cordelia Fine opnieuw zien dat ze complexe materie helder en lichtvoetig kan overbrengen. Bijvoorbeeld wanneer ze voorrekent wat het zou betekenen als de mythe klopt, dat een promiscue man wel honderd nakomelingen kan produceren door in een jaar met honderd vrouwen te paren - vandaar die drang van de man naar seksuele afwisseling, hij kan het niet helpen.

Niet zo vlug, redeneert Fine. ‘Ten behoeve van de jongere lezers is het misschien nuttig om op te merken dat in het grootste deel van de menselijke evolutie de app Tinder nog niet beschikbaar was.’ De meeste geslachtsrijpe vrouwen in het dorp waren voortdurend zwanger van hun eigen man, of tijdelijk onvruchtbaar omdat ze borstvoeding gaven, of niet in haar vruchtbare periode. Dat leidt tot een kleine poel van vrouwen, voor wie bovendien alle andere mannen eveneens in de rij zouden staan.

De rol van testosteron wordt zwaar overschat

En wat zou zo’n uitputtende - en in de tijd van jagers-verzamelaars hoogst onwaarschijnlijke - investering van verleiding en verovering opleveren? In het gunstige geval in een jaar met honderd vrouwen hooguit drie nakomelingen. De kans om in zo’n jaar bij alle vrouwen ‘raak’ te schieten, is volgens Fine onmetelijk veel kleiner dan de kans door een meteoriet te worden getroffen.

Wat ziet u als het grootste misverstand over testosteron?

“Dat hun testosteron het gedrag van mannen stuurt. Dat is niet zo. Meer testosteron staat niet gelijk aan meer mannelijkheid. Dat weten we, omdat de sekseverschillen in typisch ‘mannelijke’ eigenschappen, zoals hun neiging tot risico’s nemen, veel kleiner zijn dan de sekseverschillen in testosteronniveaus. Bovendien is het geslacht van mensen erg complex: iemand kan erg ‘mannelijk’ zijn op één gebied, maar juist ‘vrouwelijk’ op een ander gebied.

“Van een op de zes mannelijke topsporters ligt het testosteronniveau, gemeten binnen een paar uur na een belangrijke wedstrijd, onder het normale referentiebereik, soms zelfs lager dan het gemiddelde testosteronniveau van vrouwelijke topsporters. Het lijkt me onzinnig om te concluderen dat deze mannelijke topsporters met weinig testosteron niet erg competitief zouden zijn. De niveaus in het bloed zijn niet meer dan slechts een onderdeel van een zeer uitgebreid systeem dat wordt beïnvloed door vele biologische factoren. De rol van testosteron - dat in het bedrijfsleven en de politiek de schuld van krijgt van crises en oorlogen - wordt zwaar overschat.”

Dus fijn dat er meer aandacht is om vrouwen op sleutelposities te krijgen?

“Ja, maar het is geen magische oplossing. Als je een cultuuromslag in een organisatie wilt, zodat werknemers bijvoorbeeld beter luisteren of meer interesse tonen in maatschappelijke verantwoordelijkheid, dan bestaat de neiging om een vrouw in een leidinggevende functie te benoemen. Als ze succes heeft, is dat dan te danken aan haar, of aan het voornemen om te werken aan een cultuuromslag? Ons gedrag - in een organisatie, in de samenleving - wordt sterk beïnvloed door culturele normen en die verander je niet zomaar door een vrouw op een hoge positie te plaatsen.”

Hoe hoger je kijkt in de hiërarchie hoe meer mannen je ziet

Studies tonen toch aan dat bedrijven die worden geleid door vrouwen meer maatschappelijk verantwoord zijn?

“Maar die studies zeggen niets over oorzaak en gevolg. Misschien zijn die maatschappelijk verantwoorde bedrijven eerder geneigd om iedereen een eerlijke kans op promotie te bieden. Tussen de seksen zijn er wel verschillen in waarden en, zij het iets minder, in leiderschapsstijl, maar die garanderen op zichzelf niet dat een organisatie onder leiding van een vrouw drastisch zal veranderen. Sterker, ik vind die gedachte een belediging voor mannen, alsof die niet in staat zijn om zo’n verandertraject te kunnen leiden.”

Maar een vrouw in een toppositie geeft wel een goed signaal af naar jongere vrouwen.

“Zeker. Als je een jonge vrouwelijke advocaat bent, zie je aan het begin van je carrière vermoedelijk meer collega’s van je eigen geslacht, maar hoe hoger je kijkt in de hiërarchie hoe meer mannen je ziet. Dan is het niet vreemd als je besluit om niet al te veel moeite te investeren in promotie, zeker als je bent opgegroeid met de hardnekkige mythe dat niet vrouwen, maar mannen zijn geëvolueerd om hogerop te komen om status en macht te verwerven.”

Ziet u veranderingen die hoopvol stemmen?

“Jazeker. Steeds meer organisaties realiseren zich dat ze de poel van kandidaten beperken zolang ze voor hogere posities eisen dat je altijd je werk boven je familie plaatst. Dat groeiende besef is een gezonde verandering voor vrouwen én mannen. Het is onderdeel van een rijk en gevarieerd leven als je je kinderen uit school kunt halen, of eens een sabbatical kunt nemen, of tijd neemt om te zorgen voor een zieke, stervende vader of moeder.” 

Tekst loopt door onder afbeelding

© x

Cordelia Fine (42) is psycholoog en professor wetenschapsgeschiedenis en -filosofie aan de Universiteit van Melbourne in Australië. Ze werd geboren in Toronto, Canada, groeide op in de Verenigde Staten en studeerde psychologie en criminologie in Oxford, Cambridge en Londen. Ze is auteur van diverse boeken over psychologie en neurowetenschap. Het boek waarin ze de term ‘neuro -seksisme’ bedacht, werd vertaald in het Nederlands: ‘Waarom we allemaal van Mars komen’. Haar meest recente boek is Testosteron Rex: Het einde van de gendermythe.


Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Deel dit artikel

Ooit dachten we dat vrouwen vanwege die biologische verschillen ongeschikt waren om te studeren of om te stemmen

Ten aanzien van risico’s hebben mannen noch vrouwen een heel positieve houding

Kinderen begrijpen al snel dat gender de belangrijkste manier is waarop wij de wereld indelen

De rol van testosteron wordt zwaar overschat

Hoe hoger je kijkt in de hiërarchie hoe meer mannen je ziet