Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

‘Privégegevens zijn vogelvrij bij Facebook’

Samenleving

Johan van Heerde

Het silhouet van Facebook-baas Mark Zuckerberg voor het logo van zijn miljardenbedrijf. © AP

Facebook zit in de problemen nadat uitlekte dat privégegevens van miljoenen gebruikers mogelijk zijn misbruikt om stiekem kiezers te beïnvloeden om op Trump te stemmen.

Ruim tien miljoen Nederlanders zitten op Facebook, wereldwijd ligt dat aantal op maar liefst 2,2 miljard mensen. Al die gebruikers leveren het bedrijf van oprichter Mark Zuckerberg twee belangrijke zaken op: een gigantische stroom aan advertentie-inkomsten en een nog veel grotere zondvloed aan data. Informatie in alle soorten en maten van gebruikers over de hele wereld. Al die kennis is goud waard: vooral om nog meer advertenties te kunnen verkopen maar ook om de mening van mensen te beïnvloeden.

Lees verder na de advertentie

Afgelopen weekeinde onthulden The Observer en The New York Times op basis van informatie van een klokkenluider dat persoonsgegevens van Amerikanen zouden zijn misbruikt. Het Britse bedrijf Cambridge Analytica verzamelde onder valse voorwendselen informatie van Facebookgebruikers om profielen te maken van Amerikaanse kiezers. Dat alles met als doel de stem van deze kiezers richting Trump te manoeuvreren. 

Het misbruik is voor een groot deel toe te schrijven aan Cambridge Analytica

Hoewel exacte details nog niet bekend zijn, was een rel snel geboren: aandeelhouders verkochten massaal hun aandelen waardoor de beurswaarde van Facebook in twee dagen met meer dan vijftig miljard dollar kelderde. Diverse politici voelden de noodzaak om op de kwestie te reageren. Volgens persbureau Bloomberg gaat de Amerikaanse toezichthouder FTC de zaak onderzoeken, om na te gaan of het internetbedrijf privacyrichtlijnen heeft geschonden. Dat zou zijn gebeurd via de in marketingkringen welbekende methode van micro-targeting.

Wat is micro-targeting?

“Mensen met een facebookaccount laten allerlei gegevens achter zoals hun leeftijd, sekse, interesses, waar ze wonen en welke opleiding ze hebben gevolgd. Door al die gegevens te bundelen kun je relatief goedkoop advertenties of berichten naar specifieke groepen sturen. Bijvoorbeeld alleen naar vrouwen in Rotterdam”, zegt Sanne Kruikemeier. Zij doet voor de Universiteit van Amsterdam onderzoek naar online communicatie in combinatie met politiek. “Zo kan bijvoorbeeld de PvdA adverteren bij mensen die interesse hebben in GroenLinks of de SP. Al die interesses worden namelijk geregistreerd en opgeslagen. Micro-targeting is niet perse slecht: je kunt er doelgroepen zoals jongeren goed mee bereiken, dat is lastig via traditionele media.”

Verschilt dit van wat Facebook normaal doet?

Nee, en het is ook de vraag in hoeverre Facebook nu nog iets te verwijten valt. De kwestie over het beïnvloeden van de Amerikaanse kiezers stamt uit 2014 en het misbruik is volgens de klokkenluider voor een groot deel toe te schrijven aan de voormalige zakenpartner van Facebook: Cambridge Analytica. Facebook laat in een reactie op de onthullingen in Amerikaanse media weten dat er in de afgelopen vijf jaar aanzienlijke verbeteringen zijn aangebracht om de veiligheid van gebruikersgegevens te beschermen: gebruikers wordt netjes gevraagd welke informatie gedeeld mag worden.

Nico van Eijk, hoogleraar informatierecht aan de Universiteit van Amsterdam kan zich wel vinden in de verklaring van Facebook. “Vooropgesteld: het is nog veel te vroeg om op basis van een klokkenluider conclusies te trekken. Wat we wel weten is dat privacywetgeving in de Verenigde Staten vele malen soepeler is dan in Europa. Als iemand in de VS een dienst toestemming heeft gegeven om data te gebruiken ben je een soort van vogelvrij geworden. In Europa geldt grof gezegd dat een dienst iedere keer opnieuw toestemming moet vragen.”

Pri­va­cy­waak­hon­den delen geregeld boetes uit aan de internetgigant

Je persoonsgegevens zijn hier echter ook nooit veilig: “Er kan altijd een database worden gekraakt en dan liggen je gegevens op straat. Ik zeg altijd: ga voorzichtig om met informatie die van jou afkomstig is. Dat gebeurt gelukkig ook, onderzoek wijst uit dat mensen inmiddels veel bewuster met informatie omgaan en slimmer gebruik maken van al hun apparaten.”

Wat staat Facebook te wachten?

Als de onthullingen van Christopher Wylie kloppen, heeft Facebook zijn gebruikers en beleggers jarenlang niet op de hoogte heeft gebracht van het misbruik van persoonsgegevens. Dat kan rechtszaken opleveren: investeerders en gebruikers kunnen Facebook aanklagen of naar de toezichthouder stappen. Ook bestaat de mogelijkheid dat door micro-targeting de verkiezingen in de Verenigde Staten zijn beïnvloed. Heath Terry, internet research analist bij de Amerikaanse zakenbank Goldman Sachs, zei gisteren tegen de Amerikaanse tv-zender CNBC dat Facebook niet eerder met een dergelijk niveau van onzekerheid is geconfronteerd. De toekomst van het bedrijf hangt volgens Terry af van de manier waarop Facebook met dit schandaal zal omgaan.

Facebook kent echter het klappen van de zweep: het bedrijf krijgt geregeld boetes op de mat van privacywaakhonden die vinden dat het bedrijf de regels aan zijn laars lapt. Het bedrijf gaat meestal in beroep en heeft met alleen al ruim acht miljard dollar op zijn bankrekening enige speelruimte.

Wel is door de rel rond Facebook in de VS de roep voor strengere privacyregels aangezwengeld. Toezichthouder FTC wordt in diverse Amerikaanse media aangespoord er alles aan te doen om inmenging in de verkiezingen ten koste van alles te voorkomen. 

Voor gebruikers blijft Facebook onweerstaanbaar

De sigaret van de 21ste eeuw, zo bestempelt Sidney Vollmer Facebook. De techexpert en schrijver van het boek ‘On/Off: op zoek naar balans in digitale tijden’ schrok zo van de conclusies van zijn onderzoek naar de gevolgen van digitale technologie, dat hij zijn accounts op Facebook en Whatsapp pardoes verwijderde. Makkelijk? Nee, want alles en iedereen zit op Facebook en Whatsapp.

Het platform is sinds zijn oprichting in 2004 uitgegroeid tot een gigantisch netwerk met wereldwijd twee miljard gebruikers. In Nederland hebben 10,8 miljoen mensen een account, zo blijkt uit de Social Media Monitor 2018 van Newcom Research. Na WhatsApp, dat Zuckerberg in 2014 kocht, is Facebook hier het populairste platform. Pakweg 7,5 miljoen Nederlanders loggen dagelijks in.

“Het is een monster, dat wij gebruikers zelf hebben gecreëerd door het te voeden met onze data”, zegt Vollmer. “Uit nieuwsgierigheid, ijdelheid, en ook gemakzucht en luiheid deelden we foto’s, interesses en andere gegevens. Pas sinds twee jaar, sinds Facebook het ene op het andere schandaal stapelt, beseffen we ons langzamerhand dat de liefde niet wederzijds is, dat we geen gebruiker zijn maar een product.”

Maar Facebook is inmiddels zodanig vergroeid met ons dagelijks leven, dat het moeilijk is te stoppen met het platform. Gebruikers halen er ondermeer hun nieuws vandaan en het is fijn tijdverdrijf in de wachtrij.

Privacy-expert David Korteweg van digitale-burgerrechtenorganisatie Bits of Freedom heeft er dan ook een hard hoofd in dat de huidige hetze Facebook de kop zal kosten. “De Facebookperikelen zijn te vergelijken met de klimaatdiscussie. We zijn op de hoogte van de risico’s, weten dat het niet goed is, maar stappen toch het vliegtuig in.”

Dat komt ook omdat de consequenties zo abstract zijn, zelfs nu nog. “Het voelt als een ver-van-ons-bed- show.” Beïnvloeding? Daarvan merken gebruikers zelf niets. “Terwijl je nu maar weer ziet hoe data misbruikt kunnen worden.” (Isabel Baneke)

Topman Cambridge Analytica op non-actief 

De raad van bestuur van Cambridge Analytica heeft topman Alexander Nix met onmiddellijke ingang op non-actief gesteld. Dat heeft het Britse bedrijf, gespecialiseerd in data-analyse en direct marketing om bijvoorbeeld verkiezingen te beïnvloeden, vanavond bekendgemaakt op zijn site. Nix is geschorst in afwachting van uitgebreid onafhankelijk onderzoek naar zijn uitlatingen in Channel 4 News, gefilmd met een verborgen camera. Hij zei onder meer politici in de val te kunnen laten lopen met behulp van steekpenningen en Oekraïense hoeren. De raad vindt dat Nix het bedrijf daarmee ernstige schade heeft berokkend. Cambridge Analytica is ook in opspraak geraakt door het gebruik van persoonlijke gegevens van 50 miljoen Facebook-accounts ten behoeve van de campagne van presidentskandidaat Donald Trump. In de reportage van Channel 4 claimt Nix dat zijn bedrijf een beslissende rol heeft gespeeld in de verkiezingszege van Trump, die hij vele malen heeft ontmoet. In de laatste maanden voor de gang naar de stembus in 2014 in de VS is het verschil gemaakt. (ANP)

Lees ook: Databedrijf zegt wereldwijd verkiezingen te beïnvloeden, onder meer via verleidelijke vrouwen en:  Nieuw ‘data-debacle’ drijft Facebook in het nauw

Deel dit artikel

Het misbruik is voor een groot deel toe te schrijven aan Cambridge Analytica

Pri­va­cy­waak­hon­den delen geregeld boetes uit aan de internetgigant