Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

'Met het euthanasiepoeder moet je in eenzaamheid beslissen om eruit te stappen'

Samenleving

Edwin Kreulen

© ANP

Is het 'poeder van Drion' een welkome aanvulling op het palet van levenseindekeuzes? Experts zeggen van niet. 'Het gesprek over de zelfgekozen dood dreigt dan helemaal te verdwijnen.'

Dat je het mensen lastig moet maken om uit het leven te stappen, daarover is iedereen het eens. Maar wat doe je met mensen die deze wens al langdurig en bij volle bewustzijn hebben en die niemand willen belasten met hun eigen einde? Een kleine driehonderd mensen kiezen volgens officiële schattingen jaarlijks voor de huidige route om vaak via speciale consulenten informatie te bemachtigen over landen waar ze medicijnen kunnen bestellen waarmee ze zelf uit het leven kunnen stappen.

Lees verder na de advertentie

Een politieke oplossing voor het voltooid leven is niet nabij. Voorstellen - van D66 en het vertrekkende kabinet - voor speciale stervensbegeleiders zijn nog volop in discussie en zelfs als er een nieuwe wet komt, gaat dat nog wel even duren. Hoe zit het toch met die pil van Drion, het vermaarde voorstel van de rechtsgeleerde die iedereen de mogelijkheid en zekerheid wou geven van een middel thuis? De Coöperatie Laatste Wil, een paar jaar geleden opgericht om de vaart erin te brengen, zegt een geschikt middel te hebben gevonden. Wie een half jaar lid is van de Coöperatie, krijgt het recept. De meningen zijn verdeeld: andere artsen lieten gisteren weten dat het middel dat de organisatie volgens hen bedoelt, juist enorm vervelende bijwerkingen kan geven. De Cooperatie houdt vol: met een goede dosering en aanvullende middelen, gaat het wel goed. Anders dan de huidige buitenlandroutes is deze weg niet verboden, het middel is legaal te krijgen.

Illegale route

Stel dat dit laatste inderdaad zo is, wie heeft er dan baat bij? Levenseinde-onderzoekster Els van Wijngaarden volgde voor haar proefschrift 25 ouderen met een doodswens. Zeven van hen kozen zelf voor het einde, meestal door het verzamelen van medicijnen langs een illegale route. Bij deze mensen zag ze het ongemak daarover - een argument dat de Coöperatie gebruikt voor het nieuwe middel. "Je bent illegaal bezig, dat geeft geen prettig gevoel. En je moet er moeite voor doen."

Keuzestress: wanneer moet ik er nou gebruik van maken, wat is het goede moment?

Is het dan ook een geruststelling, zoals de Coöperatie zegt, dat je de middelen in huis hebt 'voor het geval dat'? "Dat gaven de mensen die ik sprak zeker aan", zegt de docente aan de Universiteit voor Humanistiek. Maar er is ook een andere kant van het verhaal. "Het gaf ook keuzestress: wanneer moet ik er nou gebruik van maken, wat is het goede moment? Voor sommigen werd het een obsessie, die waren dag en nacht met die vraag bezig." Een van de mensen die ze sprak, vertelde haar dat hij blij was dat hij eerst een maagbeschermer moest innemen. Dan had hij in het etmaal daarna nog genoeg tijd om te bedenken of hij wel echt de volgende, dodelijke middelen ging nemen.

Als het poeder inderdaad goed werkt, wordt de route naar het einde makkelijker, bevestigt Govert den Hartogh. De emeritus hoogleraar filosofie aan de Universiteit van Amsterdam onderzoekt al jarenlang medisch-ethische beslissingen rond het levenseinde. En hij gaf al aan dat er naast euthanasie bitter weinig is geregeld voor mensen die uit het leven willen stappen. Voor mensen die niet ernstig ziek zijn, dus.

Veiligheidsklep

"Maar juist omdat het poeder het gemakkelijker maakt, ontstaat een groot probleem", zegt Den Hartogh. "Hetzelfde bezwaar dat er al bestond tegen de pil van Drion. Natuurlijk, je kunt dan als lid van die organisatie volledig onafhankelijk beslissen dat je uit het leven wilt stappen. De huidige route, waarbij je meestal nog langs een consulent moest, kun je overslaan. Maar die route bood wel een veiligheidsklep tegen misbruik. Op een erfenis beluste nabestaanden die druk uitoefenden op een oudere, zouden niet snel bij een consulent aankloppen. En ook een veiligheidsklep tegen ondoordacht gebruik. Dat zou veranderen met dit poeder."

Europese verdragen geven de Nederlandse overheid de plicht om het leven van burgers te beschermen, noteert Den Hartogh. "Ik denk dat de overheid direct moet ingrijpen. Het is heel goed denkbaar dat nabestaanden van iemand die zo om het leven komt, naar de rechter zullen stappen. En zeggen dat de overheid heeft gefaald." De verdediging 'maar die persoon wou toch zelf dood' houdt dan geen stand, zegt Den Hartogh. "Dat kan wel zo zijn, maar hoe weten we dat? Dat moet je dan kunnen aantonen, en dat zal niet makkelijk worden. Ik denk dat deze mogelijkheid geen zinnige aanvulling is. Je moet toetsing mogelijk maken."

Wie denkt dat Den Hartogh dus groot voorstander is van de D66-plannen voor stervensbegeleiding, komt bedrogen uit. "Op dit moment is de arts verantwoordelijk voor de uitvoering van euthanasie. Als er daar iets misgaat, spreken we de arts erop aan. Ik denk dat je bij voltooid leven de arts een andere rol moet geven. Daar is hij degene die toetst of de persoon in kwestie wilsbekwaam is en of het inderdaad een langdurige wens is, en vrijwillig. Als dat zo is, kan de arts een veilig middel voorschrijven. In het plan van D66 krijgt de arts geen rol, maar wordt de stervensbegeleider verantwoordelijk voor het proces bij iemand die zijn leven voltooid acht. Dat vind ik principieel verkeerd. De rol van de overheid is hier toetsing, en als iemand het dan wil uitvoeren dan is dat eigen verantwoordelijkheid. Bovendien is het juist de arts die het beste kan inschatten of iemand in aanmerking komt."

Taboe

Dat volstrekte 'alleen-beslissen' is ook volgens Van Wijngaarden de verkeerde weg. Ze zag de ouderen die ze sprak vooral worstelen met het isolement waarin ze deze beslissing moesten nemen. "We onderschatten dat nogal eens in Nederland. In het publieke debat kan hier alles besproken worden over de dood. Maar als het over onze naaste gaat, is er toch nog een taboe." De ouderen wilden er eigenlijk graag over praten, maar ze dachten nogal eens 'ik wil mijn kinderen niet tot last zijn met deze beslissing'. Of ze vreesden dat de kinderen geschokt zouden reageren en misschien wel het roer zouden proberen over te nemen - een vrees die soms ook uitkwam.

'Ik wil mijn kinderen niet tot last zijn met deze beslissing'

Zo bleef de stervenswens vaak onbesproken. "Dat is jammer, want zoals al vaak is gezegd: bij een goede dood hoort ook het gesprek", noteert Van Wijngaarden. "Dan roep je als dochter maar dat je er grote moeite mee hebt dat je moeder zelf een einde aan haar leven gaat maken. Dat klinkt misschien niet als de ideale reactie, maar je bent wel in gesprek. En moeder weet dan tenminste dat ze gemist gaat worden." De ouderen vertelden Van Wijngaarden nogal eens dat ze het gevoel hadden niet meer nuttig te zijn.

En vergeet niet: het is uiteindelijk je eigen beslissing, maar er blijven wel mensen achter. De dochter van een van de ouderen die Van Wijngaarden had gesproken, belde de onderzoekster op na de zelfdoding van haar moeder. Haar moeder had een verslag van het gesprek met Van Wijngaarden nagelaten. "Dat was voor haar nieuw, ze zei me dat ze niet had geweten wat er allemaal speelde bij haar moeder."

De angst voor betutteling slaat vaak toe. "We willen ons niet bemoeien met iemand die een doodswens heeft. Maar het gevolg is wel dat zo'n belangrijke beslissing, met onomkeerbare gevolgen, vaak genomen moet worden door iemand die niet kan sparren met anderen."

Meedenken over de aanpak, de agenda's trekken voor het moment dat het echt gaat gebeuren, dat doen naasten vaak wel. Maar in een eerder stadium zijn ze er vaak niet bij betrokken. Oordeelloos luisteren, dat zou het beste werken. Van Wijngaarden: "De beslissing om een eind aan het leven te maken is niet zwart-wit, het is niet zo dat iemand dat heeft besloten en dat het nooit meer kan veranderen. Mensen zijn vaak ambivalent. Ze zeggen wel 'ik wil dood' maar het gaat om wat daar achter zit. Het kan zijn dat iemand bang is dat hij ziek wordt en dat de zorg dan tekortschiet: in het verpleeghuis of thuis." Dat gesprek verdwijnt helemaal als iedereen het 'poeder van Drion' kan bestellen. "Je maakt er dan nog meer een individueel proces van. En het feit dat de mogelijkheid bestaat, doet al iets met mensen."

Van Wijngaarden tekent nog aan dat zij uitsluitend ouderen met een doodswens sprak. "In het voorstel van de Cooperatie gaat het over een veel bredere groep mensen. Als je maar ouder dan achttien bent." Ook de dertiger met psychiatrische klachten kan het poeder bestellen. "Of iemand, van welke leeftijd dan ook, met diep liefdesverdriet", zegt de onderzoekster.

"De geneesmiddelenwet, de opiumwet, de wapenwet: allemaal hebben ze tot doel om mensen geen zaken aan te reiken waarmee ze hun eigen leven kunnen nemen", tekent Govert den Hartogh aan. "We hebben een uitgebreid beleid om zelfdoding te voorkomen. En nu zouden we het ineens juist makkelijker maken."

De Hartogh twijfelt sterk of dit poeder kan voorkomen dat mensen zich op gewelddadige manier om het leven brengen, met de grote kans omstanders te traumatiseren. Dat gebeurt in Nederland ongeveer vijf keer zo vaak als de zelfdoding met zelf bestelde middelen. "Ik denk echt dat er een verschil is tussen de zelfdoding, die vaak impulsief is, en wat we noemen de rationele zelfdoding, met zo'n medicijn. Dit poeder geven we beide groepen, dat is verkeerd. Je moet onderscheid maken. Maar wie kan dat doen? En zo kom ik weer op de toetsing door een arts, waar ik voorstander van ben." De ethicus heeft al vaker gezegd dat 'iedereen de pil van Drion al in huis heeft'. Hij doelt daarmee op het eigen lichaam: wie op een verantwoorde manier stopt met eten en drinken, stapt daardoor veel pijnlozer uit het leven dan velen denken.

Den Hartogh noemt nog een ander bezwaar: de meeste 'voltooid-levers' zullen het poeder veilig opbergen, maar de enkeling die het laat slingeren, kan grote problemen bij anderen veroorzaken. Hij geeft het voorbeeld van de arts die werd veroordeeld, nadat hij een zelfdodingsmedicijn per ongeluk had achtergelaten na een euthanasie. De partner van de overledene maakte er toen ook gebruik van. Van Wijngaarden: "Ik ga ervan uit dat bijna iedereen dat poeder zal bestellen voor zichzelf, en het niet in de koffie stopt van anderen. Maar een enkeling die kwaad wil, geef je wel een mogelijkheid."

Illegaal

Hulp bij zelfdoding is in Nederland niet toegestaan. Voor iemand de medicijnen kopen, klaarmaken of toedienen: dat zijn duidelijke voorbeelden van hulp. De hoogste rechtscolleges twisten nog over de vraag of Albert Heringa, die in 2008 de dodelijke pillen voor zijn moeder door de vla maalde, in een noodsituatie handelde. Maar omdat de euthanasiepraktijk sinds die tijd is verbeterd, lijkt nu een beroep op nood kansloos. Algemene informatie verschaffen over een methode, dat mag wel en dat is de mogelijkheid die stervensconsultenten benutten. Maar wie ook maar de schijn wekt om de 'patiënt' te beïnvloeden, is ook aan het helpen. Morele steun of aanwezig zijn tijdens de uitvoering, valt niet onder hulp.

Lees ook:

Leverancier wil zijn product niet verkopen als euthanasiepoeder

Nieuw euthanasiepoeder kan voor een afschuwelijke dood zorgen

Coöperatie Laatste Wil vindt poeder voor vrijwillig levenseinde



Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Deel dit artikel

Advertentie
Keuzestress: wanneer moet ik er nou gebruik van maken, wat is het goede moment?

'Ik wil mijn kinderen niet tot last zijn met deze beslissing'