Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

'Huurlingen' van filantroop Soros onder vuur in Hongarije

Samenleving

Runa Hellinga

Zoltán Mester, woordvoerder van mensenrechtenclub AEE. © Judit Ruprech
INTERVIEW

Organisaties die kritisch staan tegenover de regering hebben het moeilijk in Hongarije. In Pecs wordt mensenrechtenclub AEE het werken onmogelijk gemaakt. Deel 3 van een serie over de staat van Oost-Europa.

Zoltán Mester uit de stad Pécs wist waar hij aan begon toen hij vorige herfst solliciteerde als woordvoerder van mensenrechtenclub Met de Kracht van Menselijkheid (AEE). De maatschappelijke organisatie was net gaan samenwerken met de Open Society Foundation (OSF) van de Amerikaanse financieel magnaat en filantroop George Soros. "De campagne tegen Soros was al een tijd aan de gang, dus ik verwachtte wel problemen", zegt Mester.

Lees verder na de advertentie

Soros, die wereldwijd talloze projecten op het gebied van mensenrechten, sociale ontwikkeling, onderwijs en gezondheidszorg steunt, geldt in Hongarije als volksvijand nummer een. De Hongaarse premier Viktor Orbán is van mening dat Soros actief de migratie van Afrikanen en Aziaten naar Europa steunt. Organisaties die geld van hem krijgen zijn om die reden de pineut. Ze worden in regeringsmedia, en door de regering gefinancierde reclamecampagnes stelselmatig afgedaan als 'Soroshuurlingen'.

Ook Mesters AEE staat inmiddels op die manier bekend. Eind november kwam zijn organisatie onder vuur te liggen toen bleek dat Soros' club een half miljoen dollar beschikbaar wilde stellen voor de steun aan lokale maatschappelijke en culturele initiatieven in Hongarije. De AEE was gevraagd om de aanvragen daarvoor te selecteren.

Een dorpsschool schakelde ons onlangs in omdat een 11-jarige leerling - half Hongaars, half Nederlands - als 'migrant' werd gepest

Zoltán Mester

Gevaarlijk werk

Op dat moment brak de storm los. Regeringsmedia beschuldigden Mesters organisatie ervan mee te werken aan mensensmokkel en illegale hulp aan vluchtelingen. Medewerkers kregen het op sociale media zwaar te verduren en bij voorzitter András Nyirati verscheen een cameraploeg voor de deur die beweerde dat zijn huis een illegale vluchtelingenopvang herbergde.

"We hebben ons zelfs nog nooit met vluchtelingen beziggehouden", zegt Mester schouderophalend, "Hooguit indirect, omdat AEE op scholen les geeft over tolerantie." Dat laatste was op zich al kwalijk genoeg, meende Pesti Sracok, een aan regeringspartij Fidesz gelieerde opiniesite, want lessen tegen racisme en discriminatie van Roma en homoseksuelen zijn typisch onderwerpen voor 'de nieuwe marionetten van Soros'.

Mester klinkt laconiek, maar prettig waren die persoonlijke aanvallen natuurlijk niet, zegt hij. "Mijn moeder was ontzettend bezorgd toen ik voor AEE ging werken. Ik zat hiervoor als journalist bij de onafhankelijke nieuwssite Szabad Pécs (Vrij Pécs), en denk dat ik daar meer risico liep, maar zij was ervan overtuigd dat dit gevaarlijker is."

Schokkende plannen

Het is een zonnige dag en Mester werkt thuis, in zijn tuin. Geen straf, maar hij zit er niet vanwege het mooie weer: het AEE-kantoor, gevestigd in een onaanzienlijk woonhuis in een achterafstraat in Pécs, is nog niet op orde. "Het staat vol verhuisdozen en ziet er min of meer uit als een garage", zegt hij verontschuldigend.

Eigenlijk stond de verhuizing naar een groter kantoor een half jaar geleden op het programma. De ruimte was gehuurd, in een café in het centrum van Pécs waar een gezamenlijke kantoorruimte wordt aangeboden. Maar toen greep de politiek in.

De gemeenteraad, waarin regeringspartij Fidesz de meerderheid heeft, zei in een verklaring dat "inwoners van Pécs geschokt zijn om te horen over de plannen van de Hongaars-Amerikaanse speculant György Soros die met de oprichting van een campagnecentrum op het platteland onze levens, beslissingen en keuzes wil beïnvloeden".

© Sander Soewargana

Doel, volgens de gemeenteraad: de totstandkoming van "een regering die -tegen de wil van de Hongaren in - duizenden, tienduizenden en honderdduizenden migranten in Hongarije zal vestigen om zo de toekomst van de huidige Hongaren en hun afstammelingen, hun kinderen, kleinkinderen en achterkleinkinderen onmogelijk te maken". In plaats van een christelijk Europa en Hongarije zou zo'n regering een gemengd, geïslamiseerd continent en natie tot stand brengen.

Vandaar dat de Hongaarse staatssecretaris van cultuur Péter Hoppál, tevens de lokale Fidesz-voorzitter, de stedelingen opriep om 'het Soros-campagnecentrum in Pécs' geen onderdak te verlenen. Daarop liet de eigenaar van het pand waarin het café gevestigd is weten dat er van verhuur aan AEE geen sprake kon zijn.

Het kostte de stichting de nodige moeite om iemand te vinden die daarna wel aan hen wilde verhuren.

Stop-Soros-wet

De AEE pikte alle aantijgingen niet. De organisatie besloot burgemeester Zsolt Páva aan te klagen nadat hij had beweerd dat de stichting Pécs wilde islamiseren. Daarmee hield het niet op, zegt Mester: "De broer van de burgemeester is de baas over het onderwijs in de regio. Hij belde alle scholen op en verbood hen nog langer met ons samen te werken." Niet iedereen luisterde daar overigens naar, want sommige scholen hebben goede reden om tolerantielessen te willen geven. "Een dorpsschool schakelde ons onlangs in omdat een 11-jarige leerling - half Hongaars, half Nederlands - als 'migrant' werd gepest", zegt Mester.

De ondermijning van maatschappelijke organisaties zoals die van Mester mondde uiteindelijk afgelopen juni uit in de zogenoemde 'Stop-Soros'-wet. Die stelt hulp aan vluchtelingen strafbaar. Doel: het dwarsbomen van organisaties die opkomen voor de rechten van asielaanvragers. De wet wordt als volgt gemotiveerd: 'Soros-huurlingen', dat wil zeggen organisaties die geld van hem krijgen om vluchtelingen naar Europa te halen, moeten worden gestopt.

En dan is er nog de 'strafbelasting' van 25 procent die maatschappelijke organisaties moeten betalen over hun donaties uit het buitenland.

Mensen durfden niet bij ons te solliciteren

Zoltán Mester

Kritische organisaties staan overigens al veel langer onder druk en dat had aanvankelijk niets met vluchtelingen en niets met Soros te maken. In 2014 toen Orbán al aan de macht was, leidden de subsidies die Noorwegen verstrekte in het kader van EU-afspraken, tot een conflict met de Hongaarse regering.

Steen de aanstoots was het feit dat de Noren behalve culturele, onderwijskundige en sociale initiatieven ook regeringskritische mensenrechtenorganisaties steunden, waaronder het Helsinki-comité en de Hongaarse Unie voor Burgervrijheid. Dat kon volgens de Hongaarse regering niet de bedoeling zijn.

De overheid eiste zeggenschap over de Noorse fondsen en maakte duidelijk dat het geld naar organisaties moest gaan die zich inzetten voor liefdadigheid of gehandicapten, of ten goede moest komen aan kerkelijke clubs en zangkoren. En niet naar organisaties die zich kritisch opstelden tegenover het regeringsbeleid.

Destijds ging het om dezelfde maatschappelijke organisaties als degenen die nu te boek staan als 'Soros-huurlingen'.

Propaganda

Ook Mester krijgt die term weleens naar zijn hoofd als hij op bezoek is in het dorp waar zijn grootmoeder woont. Hij gaat er altijd tegen in, maar de propaganda is sterk, zegt hij. "Ik praat vaak met haar buurman. Die gelooft het allemaal. Ze zeggen het toch in de krant? En op de radio? En op tv?"

Dat de propaganda werkt, is onmiskenbaar, zegt hij. "Mensen durfden niet bij ons te solliciteren en een aantal organisaties durfde geen subsidieaanvraag in te dienen. Maar voor veel projecten woog de financiële nood toch zwaarder. We kregen het eerste jaar uiteindelijk 111 aanvragen, terwijl we geld voor 60 hadden."

Onder de projecten die AEE selecteerde, zijn een dartclub voor drugsverslaafden die in samenwerking met de politie wordt georganiseerd, een zangkoor dat zich toelegt op activiteiten voor ouderen, yogalessen voor sociaal werkers met een dreigende burn-out, activiteiten voor kinderen in ziekenhuizen en een museumproject rond een gerestaureerde oliemolen.

© Judit Ruprech

Mester vertelt er met enthousiasme over. Ondanks alles heeft hij geen moment spijt dat hij bij AEE is gaan werken. "Wat we doen is echt nuttig en maakt me echt blij. Ik werk hier met fantastische collega's, gedreven mensen die vaak een carrière hebben opgegeven om anderen te helpen. Ik hoop dat het andere mensen ook moed geeft als ze zien dat we positief blijven en dat je ondanks alle druk daadwerkelijk dingen kunt bereiken."

Oude miljardair, de vijand van half Oost-Europa

De 87-jarige George Soros is voor veel politici in Centraal- en Oost-Europa een vijand, de personificatie van de 'liberale elite'.

Niet alleen de Hongaarse premier Viktor Orbán gebruikt Soros om zijn migratiepolitiek uit te leggen aan de Hongaren.

Roemeense, Slowaakse en Poolse politici beschuldigen de miljardair ervan verdeeldheid te willen zaaien in de regio. Zo beweerde de Roemeense staats-tv vorig jaar, toen zo'n half miljoen Roemenen de straat op gingen om te protesteren tegen corruptie, dat de demonstranten én hun honden worden betaald door Soros. Een soortgelijk verhaal gaat rond over het onderwijzen van middelbare scholieren over homorechten. Ook daar zou Soros verantwoordelijk voor zijn, en juist deze studenten, zegt de regering, gingen vorig jaar de straat op.

Om de activiteiten van de organisaties in de hand te houden, proberen de Hongaarse en Poolse regeringen de financiering zelf te reguleren

In Bulgarije is Soros ook niet geliefd. De anti-corruptieprotesten van 2013 zouden volgens politici door de miljardair zijn gesponsord. In dat land draagt dat anti-Sorossentiment ook bij aan wantrouwen jegens maatschappelijke organisaties. Slechts 3 procent van de inwoners vertrouwt ngo's.

Maffia

In Slowakije beschuldigde de voormalige premier Robert Fico Soros ervan verantwoordelijk te zijn voor het ten val brengen van de Slowaakse regering. Die trad af na een moord op een journalist die banden tussen Slowaakse politici en de maffia blootlegde. Tienduizenden Slowaken gingen vervolgens de straat op.

In Polen is Soros evenmin een vriend van de regering. Leider van de conservatieve regeringspartij PiS Jeraslov Kaszynski vindt dat de miljardair de 'traditionele samenleving' aantast.

Als je dieper kijkt, vertaalt de haat jegens Soros zich ook in een algemene afkeer van maatschappelijke organisaties, zeker onder de huidige populistische en conservatieve politici. Het maatschappelijk middenveld in de regio is sowieso minder ontwikkeld dan in West-Europa en valt daardoor gemakkelijker te ondermijnen. Voor mensenrechten en het opbouwen van een werkende democratie is geen grote markt. Maatschappelijke organisaties richten zich liever op sport en onderwijs, schrijft de Hongaarse onderzoekster Stefánia Kapronczay in een wetenschappelijk artikel.

Om de activiteiten van de organisaties in de hand te houden, proberen de Hongaarse en Poolse regeringen de financiering zelf te reguleren. In 2017 bijvoorbeeld riep de Poolse regering het Nationaal Instituut voor Vrijheid in het leven dat toeziet op subsidies van ngo's.

Thematiek

Oost-Europa kiest politiek en maatschappelijk vaak een andere weg dan West-Europa. Hoe kijken de bewoners aan tegen hun geschiedenis, hun economie, corruptie en democratische verworvenheden? Trouw maakt een reis langs de oostelijke rand van de Europese Unie en belicht een aantal thema's, waaronder persvrijheid in Tsjechië, corruptie in Roemenië, ngo's in Hongarije, nationalisme in Polen, leegloop in Bulgarije en investeringen in Slowakije.

Lees ook:

De Hongaarse vreemdelingenangst zit diep

Morgen praten de Europese regeringsleiders over migratie. De grootste dwarsligger is mogelijk de Hongaarse premier Orbán. De angst voor buitenlanders zit ingebakken in de Hongaarse samenleving.

Hongarije lijkt humaner dan eerst werd gedacht

Vluchtelingen in Hongarije? Nooit, als je de Hongaarse premier Viktor Orbán moest geloven. En toch: Hongarije blijkt in 2017 vrijwel dat aantal, namelijk 1291 asielzoekers, te hebben erkend.

Deel dit artikel

Een dorpsschool schakelde ons onlangs in omdat een 11-jarige leerling - half Hongaars, half Nederlands - als 'migrant' werd gepest

Zoltán Mester

Mensen durfden niet bij ons te solliciteren

Zoltán Mester

Om de activiteiten van de organisaties in de hand te houden, proberen de Hongaarse en Poolse regeringen de financiering zelf te reguleren