Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

'Het einde van humanitaire reddingsoperaties zou weleens nabij kunnen zijn'

Samenleving

Pieternel Gruppen

Afgelopen zaterdag in de haven van Pozzallo op Sicilië: opgepikte migranten wachten tot ze van boord mogen van een van de twee schepen van Proactiva Open Arms. © REUTERS
Interview

Organisaties die migranten oppikken uit de Middellandse Zee worden in toenemende mate gecriminaliseerd. De Spaanse non-gouvernementele organisatie (ngo) Proactiva Open Arms weigerde vorige week mensen over te dragen aan Libië.

Haar schip ligt aan de ketting op Sicilië en er wordt een onderzoek naar de bemanning gestart. Hulporganisatie Proactiva Open Arms wordt verdacht van steun aan illegale migratie. Medewerkers van de Spaanse ngo weigerden vorige week op de Middellandse Zee zo'n tweehonderd mensen die ze hadden gered over te dragen aan de Libische kustwacht. De verdenking is volgens de Italiaanse onderzoeker Eugenio Cusumano, die verbonden is aan de universiteit van Leiden, een nieuwe stap richting criminalisering van de hulporganisaties.

Lees verder na de advertentie
Eugenio Cusumano © AFP

U heeft veel onderzoek gedaan naar de humanitaire operaties op de Middellandse Zee. Had de Spaanse ngo de migranten niet moeten overdragen? Volgens de Libiërs vond het incident plaats in gebied dat door hen werd gecoördineerd.

"Het gebeurde zo'n 70 mijl buiten de kust, dus absoluut in de internationale wateren. Kuststaten coördineren vaak nog wel reddingsoperaties die een stukje buiten hun eigen territoriale wateren plaatsvinden. Dat is vastgelegd in de zogeheten Sar-conventie (search and rescue). Maar Libië heeft die niet ondertekend en vooralsnog is voor Libië geen internationaal erkende zone vastgelegd. En al was dat wel zo, dan nog had de hulporganisatie zich kunnen beroepen op de Spaanse wet. De kapitein van een schip dat betrokken is bij een reddingsoperatie hoeft bijvoorbeeld niet aan een verzoek tot overdracht te voldoen als het in strijd is met de wet van het land waarvan het de vlag voert. De Spaanse wet verbiedt dat asielzoekers worden teruggestuurd naar een onveilige plek. En in Libië worden mensenrechten geschonden."

Er is bijna niemand meer om vluchtelingen op zee te redden

Onderzoeker Eugenio Cusumano

Toch zit de hulporganisatie nu in het verdachtenbankje.

"Het laat zien dat ngo's steeds verder aan banden worden gelegd. Dat proces begon eind 2016 toen Frontex (het Europees grensagentschap - red.) hen ervan beschuldigde een aanzuigende werking te hebben op migranten. Vorig jaar kwamen daar de forse aantijgingen van de Siciliaanse aanklager, Carmelo Zuccaro, overheen. Hij verdacht de ngo's ervan dat ze direct met smokkelaars zouden samenwerken. Hypothetisch onderzoek, aldus de aanklager. Maar voor Italiaanse populistische partijen als de Vijfsterrenbeweging en Lega reden genoeg om een parlementair onderzoek naar het gedrag van ngo's te eisen. Uitkomst van dat onderzoek was dat de hulporganisaties de wet niet schonden, maar dat hun activiteiten wel meer gereguleerd moesten worden door de Italiaanse autoriteiten. Er werd een soort gedragscode gelanceerd, die ondertussen door de meeste hulporganisaties is ondertekend.

"Dit proces van criminalisering zal voorlopig niet stoppen. Ik vrees dat het huidige politieke klimaat in Italië 'ideaal' is voor het vervolgen van ngo's en het hinderen van hun werk. Luigi Di Maio, leider van de Vijfsterrenbeweging die bij de laatste verkiezingen de grootste partij werd, definieert ngo's als zeetaxi's. Ook prees hij het werk van aanklager Zuccaro."

Wat is het effect van die criminalisering op de hulporganisaties?

"Het publiek wordt voorzichtiger met het geven van donaties. Ngo's moeten nu nog meer de touwtjes aan elkaar knopen. Het einde van humanitaire reddingsoperaties zou weleens nabij kunnen zijn. Ik heb er vertrouwen in dat Proactiva zal worden vrijgesproken, maar rechtszaken in Italië nemen veel tijd in beslag.

"Bovendien kunnen ze nu een van hun twee schepen niet inzetten. Dat betekent dat ze de komende tijd op het gebied van reddingsoperaties niet veel kunnen uitrichten. En wie weet worden nog meer ngo's aangepakt. Seawatch zou zomaar eens de volgende kunnen zijn.

"Een oplossing? Die zie ik voorlopig niet. Hoe je het ook wendt of keert, de inspanningen van de hulporganisaties zijn tegengesteld aan die van Italië en Europa die de grens willen opschuiven. Daarom trainen ze de Libische kustwacht en maken ze afspraken met milities die de migranten moeten tegenhouden."

Wat betekent dit voor de mensen die de tocht naar Europa wagen?

"Hun aantal is sinds vorige zomer weliswaar gedaald, maar dat zou morgen zomaar anders kunnen zijn. Bijvoorbeeld als de fragiele overeenkomst die met Libische milities is gesloten om migranten tegen te houden geen standhoudt. Maar zelfs als het aantal mensen dat de overtocht waagt gelijk blijft, kan het aantal doden oplopen. De ngo's worden aan banden gelegd en de Italiaanse autoriteiten trekken zich steeds meer terug. Bovendien hebben in de nieuwe operatie van Frontex, Themis genaamd, reddingsoperaties nog minder prioriteit gekregen dan ze al hadden. Er is bijna niemand meer om deze mensen te redden."

Migranten sprongen in paniek in zee

De Spaanse ngo Proactiva Open Arms weigerde vorige week om zo'n 200 migranten die ze in de Middellandse Zee had opgepikt over te dragen aan de Libische kustwacht. Het duurde vervolgens twee dagen voordat het schip, met een aantal urgente medische gevallen aan boord, toestemming kreeg om aan te leggen. Pas na Spaanse bemiddeling mochten de migranten op Sicilië worden afgezet. Het schip werd in beslag genomen en drie bemanningsleden verdacht van 'hulp aan illegale migratie'. Volgens Proactiva-oprichter Oscar Camps sprongen sommige migranten in paniek in zee toen de Libische kustwacht naderde. Die was volgens hem 'erg agressief', ook tegen de bemanning. De Italiaanse autoriteiten hebben nog niet gereageerd. De aanklager van Catania heeft volgens persbureau Ansa gezegd dat de bemanning de orders van de Italiaanse kustwacht had genegeerd. Die zou hebben gesuggereerd om naar Malta te varen.

Waarom maken West-Afrikanen de tocht naar Europa, wat betekent dat voor de achterblijvers? Wie profiteren, wie maken vuile handen en wie betaalt de prijs? Trouw maakte er een serie over. Lees hier deel vier: Reddingsoperatie in de Middellandse Zee groeit uit tot wespennest.


Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Deel dit artikel

Er is bijna niemand meer om vluchtelingen op zee te redden

Onderzoeker Eugenio Cusumano