Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

'Een goed lijstje geeft het brein rust'

Samenleving

Amber Dujardin

"Bij lijstjes met verliezers kun je denken: het is met mij zo erg niet." © Nanne Meulendijk
Eindejaarslijstjes

De slechtste reclameslogans, de bizarste sportblunders, de leukste spaghetti-etende katten. December is traditiegetrouw de maand van de lijstjes, waarin we terugblikken op het voorbije jaar en een onverbiddelijke streep trekken tussen winnaars en verliezers. Waarom doen we dat toch zo graag?

De een laat de parade schouderophalend aan zich voorbijgaan, de ander vindt het geweldig. De Italiaanse filosoof en schrijver Umberto Eco (die in februari overleed en dit jaar ongetwijfeld opduikt in het lijstje 'overleden beroemdheden') viel in de laatste categorie. Naar een onbewoond eiland zou hij liever het telefoonboek meenemen dan iets van Shakespeare, zei hij eens. "Achter elke naam gaat een verhaal schuil. Een boek van Shakespeare vertelt er maar een."

Eco was zó dol op lijsten dat hij er een boek over schreef: 'De betovering van lijsten'. De menselijke behoefte om dingen te categoriseren is al duizenden jaren oud, blijkt uit dit rariteitenkabinet. Uit de wereldliteratuur diepte Eco allerlei lijsten op, zoals de verschillende soorten mist uit Dickens' 'Bleak House' (Het grauwe Huis) en de inhoud van de zakken van Tom Sawyer. De oudste lijst trof hij aan bij Homerus: een catalogus van schepen uit de 'Ilias'.

Sinds de opmars van internet - volgens Eco de 'lijst der lijsten' - is het aantal nieuwsoverzichten, verkiezingen en andere eindejaarslijstjes explosief gestegen. Dit jaar passeerden al de slechtste reclameslogan van het jaar, de tien best bekeken YouTube-filmpjes en de populairste onderwerpen op Twitter de revue (zie kader).

Tekst loopt door onder afbeelding.

Lees verder na de advertentie
Achter elke naam gaat een verhaal schuil. Een boek van Shakespeare vertelt er maar een

Umberto Eco, filosoof en schrijver

Donald Trump, de invloedrijkste persoon van het jaar volgens Time Magazine. © anp

Controle

Dat mensen zo dol zijn op lijstjes, komt volgens cognitief psycholoog Anne de Jong doordat we bang zijn voor controle- en overzichtsverlies. "We zijn bang om iets te missen. Aan het einde van een jaar denken we terug: wat is er allemaal gebeurd? Een goed lijstje geeft het brein rust en reduceert angst. Het maakt ons brein ontspannen."

Zelf herkent ze ook de neiging om dingen te ordenen en 'rond te maken'. "Aan het eind van het jaar schrijf ik altijd een jaarverslag", zegt De Jong. "Dat is niet echt een lijst, maar geeft wel een overzicht van de gebeurtenissen. Ik heb twee kinderen en wil niet vergeten met welke vriendjes ze speelden, of waar we op vakantie gingen."

Ook evolutionair is de liefde voor lijstjes te verklaren, zegt De Jong. Van oudsher zijn mensen erop ingesteld om geen energie te verspillen. "Als je vroeger te veel liep en te weinig eten had, was dat vervelend. Die reflex zie je nog steeds: mensen balen als hun parkeerplaats ver weg is van de plek waar ze moeten zijn. We hebben een hang naar efficiëntie, en lijstjes zijn een efficiënte manier om informatie tot je te nemen."

Arbeids- en organisatiepsycholoog Cees Schenk ziet naast controle en efficiëntie nog een derde reden voor de liefde voor lijstjes, zeker als het gaat om 'personen van het jaar' of 'beste politici'. "We willen graag weten wie de beste is", zegt hij. "Het is prettig om jezelf te associëren met een winnaar. Omgekeerd geldt trouwens hetzelfde. Bij lijstjes met verliezers kun je denken: het is met mij zo erg niet."

Eindejaarslijstjes noemt hij een 'knus' fenomeen. Al moeten we niet doorslaan in de drang om alles maar in overzichten en lijsten te stoppen. De 'to-do-list' ziet Schenk liever richting prullenbak verdwijnen. "Ik zie het nut niet van al die doelstellingen. Mensen zadelen zichzelf op met allerlei verplichtingen, maar het kost veel moeite om eraan te voldoen. Dat levert veel spanning op, en weinig resultaat."

We zijn bang om iets te missen. Aan het einde van een jaar denken we terug: wat is er allemaal gebeurd?

Anne de Jong, cognitief psycholoog

Waarden

Kunnen we die lijst met goede voornemens dit jaar dus achterwege laten? Ja, zegt Schenk. "Denk liever vanuit waarden in plaats van doelen. Wil je stoppen met roken? Formuleer dat niet als doel, maar bedenk wat voor persoon je volgend jaar wil zijn. Daadkrachtig, bijvoorbeeld, of een steun voor anderen. Daarvoor moet je ook vitaal zijn. Zo wordt niet roken daar vanzelf een onderdeel van."

Lena Lijstje

Kinderboekenschrijfster Francine Oomen schreef vier boeken over 'Lena Lijstje', een meisje dat overal lijstjes van maakt om orde te scheppen in de warboel in haar hoofd.

"Lena kwam spontaan tevoorschijn tijdens een time-out. Ik had besloten een werkpauze van zes weken in te lassen, maar na twee weken vond Lena het wel genoeg. Lena manifesteerde zichzelf. Ze lijkt op mij. Ik maak lijstjes als ik het te druk heb en mijn hoofd overloopt, als ik moeilijke beslissingen moet nemen, als ik overstroom van ideeën, als ik in de put zit. Ik wil kinderen leren hoe leuk en handig het is om lijstjes te maken, en dat het helpt om je leven overzichtelijker en tegelijk spannender en grappiger te maken. En vooral om erachter te komen wat je nu echt graag wil. Volgens Lena moet je drie óf vijf keuzemogelijkheden hebben. Niet meer, niet minder. En laat je niet te veel hinderen door de haalbaarheid."

Wil je stoppen met roken? Formuleer dat niet als doel, maar bedenk wat voor persoon je volgend jaar wil zijn

Cees Schenk, arbeids- en organisatiepsycholoog

Pikotaro - PPAP

Carpool Karaoke Adele

Nick Nicolai

Deel dit artikel

Achter elke naam gaat een verhaal schuil. Een boek van Shakespeare vertelt er maar een

Umberto Eco, filosoof en schrijver

We zijn bang om iets te missen. Aan het einde van een jaar denken we terug: wat is er allemaal gebeurd?

Anne de Jong, cognitief psycholoog

Wil je stoppen met roken? Formuleer dat niet als doel, maar bedenk wat voor persoon je volgend jaar wil zijn

Cees Schenk, arbeids- en organisatiepsycholoog