Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Haar op tijd redden kon ik niet. Niemand om haar heen

Samenleving

Ally Smid

© Gemma Pauwels

Bijna een vijfde van de volwassen Nederlanders krijgt ooit een depressie. Het Depressiegala vestigt er komende week de aandacht op. Soms is iemand al heel lang depressief en mag niemand het weten. Zo kan er plotseling een eind komen aan een jarenlange vriendschap.

Van de laatste middag die we samen bij haar thuis doorbrachten, 7 december 2016, herinner ik me elk moment.

Lees verder na de advertentie

Ik heb als kind op het terrein van een psychiatrische inrichting gewoond en daar als puber vakantiewerk gedaan. Mijn vader werkte er z’n halve leven. Een medeleerling werd daar jaren later behandeld toen hij ineens dwangmatig alle papiertjes van straat op ging rapen.

Een ex-vriend is twee keer zwaar overspannen geweest.

En mijn geestelijk gehandicapte oom, mijn lievelingsoom, zat z’n hele leven in een inrichting en was vaak bij ons thuis.

Dus wat normaal is weet ik niet precies.

Dat Sara best ver heen was die woensdagmiddag was helder

Maar dat Sara best ver heen was die woensdagmiddag was helder. Het begon ermee dat haar man Lucas opendeed, met Sara schuin achter hem. Bleek. Bangig. Dierbare vriendin sinds eind jaren tachtig. Stoere, lieve, kordate Sara. Een maand eerder aten we nog samen in een restaurant in haar buurt. Ze was toen al heel moe, maar niet moedeloos.

Op die middag wel. De rottige stand van zaken deed ze stukje bij beetje uit de doeken. Ze was uitgeput en overwerkt.

Niet zo gek dat dat een keer gebeurde, ze had een leuke, maar zware leidinggevende baan, waar ze al haar energie in stopte. Een sterfgeval in de familie eiste al haar aandacht en van vakantie was het niet gekomen. Dat ze reumatische klachten had, wist ik. Een auto-immuunziekte. En dat de medicijnen daartegen nare bijwerkingen hadden, wist ik ook. Ze maakten haar somber. Dus daartegen slikte ze ook weer pillen. Maar die namen haar angsten niet meer weg. De psychiater en de huisarts hielden haar in de gaten, zei ze. “Heb vertrouwen”, zei ik.

De bel ging. Een druk pratende glazenwasser wilde even gebruikmaken van de kraan. Ze liet hem binnen en bleef vreemd dicht bij hem staan toen hij het water in zijn emmer liet stromen. Ze vergat mij bijna en observeerde al zijn handelingen onnodig nauwgezet. Hij praatte onverstoorbaar door.

Sara-lachje

We speculeerden later over zijn afkomst. Pools, dachten we. Ons gesprek werd niet geanimeerd, zoals anders. Geen lollig Sara-lachje. Geen vragen over waar de kinderen mee bezig waren, wat ze altijd wilde weten. Ik vertelde het uit mezelf. Er vielen stiltes, wat ik niet erg vond, maar zij wel. Ik zag dat ze zich ergerde aan zichzelf. Ze maakte een boterham met pindakaas voor me, want ik had nog niet geluncht. Die smaakte niet.

Ik stelde voor naar het park te lopen. “Nee”, zei ze beslist. Ik, altijd voorstander van veel zuurstof, wist haar te overtuigen: “Jazeker wel. Kom.”

We gingen, zij naast me. De bomen, de lucht en de mensen - zij zag ze niet echt. Ze keek vooral naar beneden. Haar handen niet in haar zakken, maar slap langs haar lijf. We liepen een klein rondje.

Terug bij haar thuis werd al opengedaan voor we aanbelden. Lucas wist dat ze haar sleutels zou vergeten. Hij hield me in de weken erna op de hoogte.

Een depressie nestelt zich in je lijf, je oogleden, je spieren - ook die je ruggegraat recht houden

Ik was een week in het buitenland, hing nog een kerstcadeau aan hun voordeur toen er niet werd opengedaan. Sara en ik appten nog wat heen en weer.

- ‘Het gaat inderdaad slecht, same old story, vecht om de dagen door te komen, sorry, zou je wat leukers willen schrijven. Helpt te weten dat je aan me denkt.’
- ‘Zeg echt als ik langs kan komen.’
- ‘Doe ik, liefs.’

Zes dagen na dit laatste appje werd de situatie kritiek.

Zware depressie

Al eerder had Sara elke vraag over wellicht een opname afgewezen. Heel beslist. Dat nooit. Ze had ooit een vriend opgezocht in een kliniek. Die aanblik maakte haar vastbesloten. Never. Het enige wat ze wilde was een intakegesprek bij een therapeute die haar een paar keer per week wilde laten praten en bewegen. Haar diagnose: een zware depressie. Die drie woorden maakten bij Sara de paniek en woede zo groot dat ze onderweg terug het portier van de auto opengooide. Het lukte Lucas nog net de auto met haar erin op de weg te houden.

Ik hoorde dit later pas, na die fatale dag dat Lucas haar levenloos aantrof. Voor het eerst in weken had ze weer eens de afwasmachine uitgeruimd. Ze leek zich wat beter te voelen. Ze had gedoucht, schone kleren aangedaan. Even niet die eindeloze huilbuien, die paniek.

Later hoorde ik ook dat ze soms zelfs buiten op de grond was gaan liggen als ze niet verder kon lopen. Arme Sara, decorumverlies was wel het laatste wat bij haar paste. Maar dat ís depressie, las ik in het boek van de Amerikaanse journalist Andrew Solomon. Zijn ‘Demonen van de middag’ lag het afgelopen jaar bij mijn bed. Op een gekke manier gaf het troost. Het liet me een klein beetje in Sara’s hoofd kijken. Ook Solomon ging in opperste paniek op de grond liggen tijdens een wandeling, in een modderplas zelfs, met een duur pak aan.

Ik kwam er door zijn boek achter dat trauma’s uit de kindertijd een chemische verandering van de hersenen kunnen veroorzaken. Dat een lichte depressie, waar Sara al jaren aan leed, is wat roest doet met ijzer. Dat zo’n depressie zich in je lijf nestelt, je oogleden, je spieren - ook die je ruggegraat recht houden. Dat een depressie je hart en longen kwelt. Dat je je zeer bewust wordt van alle vergankelijkheid.

Vandaar. Vandaar dat ze bang was iedereen te verliezen. Dat zei ze ook steeds.

Ik moest bijna zwart op wit zetten dat ik met haar in een huis zou gaan wonen als we oud zouden zijn. Als onze, oudere, mannen dood waren. Want alleen overblijven was haar schrikbeeld. Ik lachte het altijd weg. Zo veel lieve mensen om zich heen zoals zij, en dan zo bang voor alleen zijn? Ik had niet door dat het symptomen waren van die klotedepressie. Waarom niet? Als ik iemand interview voor de krant vraag ik toch ook door? Waarom bij haar niet? Waarom was ze er nooit open over, praatte ze eromheen, bleef ze stoer doen, erkende ze haar ziekte niet, was ze zo gehecht aan haar autonomie?

Weg uit jezelf

Solomon schrijft dat depressie op een zeker moment gelijk staat aan smeken om verlossing. ‘Je gevoel voor humor en vermogen tot liefde is weg, je denken wordt uitgehold, tot je je volstrekt onbenullig voelt. Je hebt dunner haar dan ooit, als je die aanleg al had. Je wilt niet meer aangeraakt worden, je bent weg uit jezelf. Alle stappen om een simpele douche te nemen, voelen alsof je de kruisweg moet lopen die Jezus liep.’ En, wat ik ook niet wist, is hoe vernederend het is om van antidepressiva afhankelijk te zijn. Terwijl je contactlenzen gewoon accepteert als je bijziend bent. ‘Met die pillen ben je niet meer jezelf zoals je jezelf altijd hebt gezien.’

Sara was niet iemand die flirtte met de dood, die te veel dronk, die sombere schrijvers las

De fase van halve genezing, zoals Solomon het noemt, als een middel dus ineens aanslaat, is levensgevaarlijk, lees ik. Hij herinnert zich nog goed dat hij zich na een zware depressie ooit goed genoeg voelde om zichzelf wat aan te doen. Sara was niet iemand die flirtte met de dood, die te veel dronk, die sombere schrijvers las. Had ze dat maar gedaan, dan was iedereen om haar heen veel meer gealarmeerd.

Dacht ze dat we beter af waren zonder haar? Ja, wat dacht ze? Haar op tijd redden kon ik niet. En niemand om haar heen.

De namen Sara en Lucas zijn gefingeerd.

Depressie of dip?

Psychiaters Bram Bakker (54) en Esther van Fenema (47) zijn met hun Mental Health Foundation drie jaar geleden het jaarlijks terugkerende Depressiegala begonnen. Op de website van het gala lichten ze toe hoe het zit met depressies.

Hoe je precies depressief wordt, weten artsen nog steeds niet. Het lijkt een kip- of eikwestie. Word je depressief doordat er iets in je hersens aan de hand is, of gaan je hersens anders functioneren doordat je depressief bent? Wat ze wel weten is dat de ziekte steeds vaker voorkomt in onze westerse wereld. Bakker, die sinds kort een eigen psychiatrisch expertisebedrijf heeft: “Het is een veelkoppig monster. De vraag is of je behalve artsen ook sociologen naar de ziekte moet laten kijken. Want het aantal mensen dat aan depressie lijdt, lijkt toe te nemen door de manier waarop we leven. Depressie is vaak een behandelbare aandoening, het gaat meestal na enige tijd beter met iemand. Een depressie is iets anders dan een dip hebben, een tijdje somber zijn. Een depressie is een abnormale dip in je normale mentale capaciteit die zo lang duurt - weken, maanden, soms jaren - en die je zo hindert dat je niet in staat bent te doen wat je zou doen als je een dip hebt.”

Waar Bakker zich de laatste jaren veel op richt is om zijn patiënten, ook die met een burn-out, een goede ademhaling aan te leren. “Veel mensen lukt het niet om hun zenuwstelsel te ontspannen, hun hersenschors is overprikkeld. Bij een te snelle ademhaling gebruik je in korte tijd veel energie. Vervolgens kom je zonder te zitten en moet je leven op je reserves. Dag in dag uit kun je op deze manier je energievoorraden meer aanspreken dan eigenlijk nodig is, zonder dat je het merkt. Dit kan zelfs ’s nachts doorgaan.”

Van Fenema, stafpsychiater in het Leidse Universitair Medisch Centrum, wil het taboe en stigma van depressie uit de wereld helpen. “Want dat is middeleeuws”, meent ze. “Vroeger was kanker een taboe, maar voor psychiatrische problemen geldt het nog steeds. Ik denk dat wij, als psychiaters, meer moeten doen. Niet zozeer soft begrip kweken, maar met feiten komen, vertellen wat we zien in onze spreekkamer.” Ze zou willen dat er in elke huisartsenpraktijk een psychiater over de schouder meekijkt om zo precies mogelijk bij iemand een diagnose te stellen. Ze ziet net als Bakker dat de maatschappelijke druk hoog is, ‘om altijd leuk en vrolijk te zijn’. “In mijn spreekkamer zie ik die hippe, glutenvrije student. Leuk in de buitenwereld, maar die zit huilend tegenover mij. Niemand mag weten hoe slecht het met hem gaat.”

Nu hulp nodig? Bel de crisislijn: 0900-0113. Op mentaalvitaal.nl staat een depressietest die u in 5 minuten laat weten of u met uw klachten hulp moet zoeken.

Depressiegala

Op de avond van Blue Monday, maandag 15 januari, ‘de somberste dag van het jaar’ wordt in de Verkade Fabriek in Den Bosch het derde landelijke Depressiegala gehouden. Doel van organisator Mental Health Foundation is het taboe rond depressie op een lichtvoetige manier bespreekbaar te maken. Gasten zijn oa de schrijvers Erik Jan Harmens en Ellen Deckwitz en cabaretier Diederik Smit. De psychiaters Bram Bakker en Esther van Fenema presenteren de avond. Info: depressiegala.nl Andrew Solomon: ‘Demonen van de middag, een persoonlijke geschiedenis van depressie’, uitg. Ambo Anthos, 584 blz, € 29,95

Depressief Nederland

Depressie staat al jaren in de top-5 van hoogste ziektekosten en grootste veroorzakers van arbeidsverzuim.

- Bijna 20 procent van de volwassenen krijgt een keer te maken met een depressie.
- In de periode van één jaar geldt dat voor ongeveer 5 procent van de volwassenen.
- Jaarlijks krijgen zo’n 135.600 volwassenen voor het eerst een depressie.
(bron: Trimbos-instituut)

De huidige overheidscampagne ‘Hey, het is oké’ moet depressie bespreekbaar maken onder jongeren. Kijk op heyhelpt.nl

Reageren

Wat is uw ervaring met depressie? Laat het ons weten op tijdpost@trouw.nl in max. 120 woorden o.v.v. uw naam en woonplaats. Uw brief kunnen we anoniem plaatsen.

Lees ook:
'Ik kan mijn dode vrienden niet tot leven wekken'
- Feestje rond ernstige neerslachtigheid
- Wat viert dit Depressiegala? Dat opluchting mogelijk is.

Deel dit artikel

Dat Sara best ver heen was die woensdagmiddag was helder

Een depressie nestelt zich in je lijf, je oogleden, je spieren - ook die je ruggegraat recht houden

Sara was niet iemand die flirtte met de dood, die te veel dronk, die sombere schrijvers las